Iwaki

Бүгінгі біз білетін заманауи Иваки қаласы ресми түрде 1966 жылғы 1 қазанда бірнеше қала, кент және ауылдың ауқымды бірігуі нәтижесінде құрылды. Дегенмен, бұл жерлердің тарихы оның заманауи әкімшілік ресімделуінен көп уақыт бұрын, ғасырлар қойнауына кетеді.

Құрылуы және алғашқы деректер

Қазіргі Иваки аумағы ежелгі заманнан бері қоныстанған. Хэйан кезеңінде (794–1185 жж.) бұл аймақ Тайра кланының бір тармағы болып саналатын ықпалды самурайлық Иваки кланының бақылауында болды. Сол кезеңдегі ең көне және маңызды ескерткіштердің бірі — 1160 жылы Фудзивара кланының ханшайымы салған Сирамидзу Амидадо храмы. Бұл факт XII ғасырдың өзінде-ақ аймақтың жоғары мәдени және саяси мәртебеге ие болғанын дәлелдейді.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Қаланың ғасырлар бойғы дамуы бірнеше негізгі факторлармен анықталды:

• Географиялық орны: Тынық мұхиты жағалауында Онахама сияқты бірнеше порты бар ыңғайлы орналасуы әрқашан сауда мен балық аулаудың дамуында шешуші рөл атқарды.
• Саяси билік: Эдо кезеңінде (1603–1868 жж.) қазіргі Ивакидің орталық бөлігі Тайра қаласы гүлденген қамал-қала болды, бұл оның аймақтағы әкімшілік маңызын көрсетті.
• Табиғи ресурстар: XIX ғасырдың аяғынан 1960-жылдарға дейін көмір өндіру аймақ экономикасының басты қозғалтқышына айналды. Бұл жер ірі Дзёбан көмір бассейнінің бөлігі болды, бұл қарқынды индустрияландыру мен халық санының өсуіне ықпал етті.

Ертедегі мәдени және экономикалық ерекшеліктер

Өнеркәсіптік революция басталғанға дейін аймақ экономикасы ауыл шаруашылығы мен балық шаруашылығына негізделді. Мәдени өмір осы жерлерді басқарған самурай кландарының мұрасымен тығыз байланысты болды. Қамал-қалалар мен храмдардың пайда болуы бірегей мәдени ландшафтты қалыптастырды, ол кейіннен көмір дәуірінің индустриялық мұрасымен толығып, қазіргі Ивакидің сан қырлы бейнесін жасады.

Ежелгі дәуір және Орта ғасырлар

• 1160 жыл — Аймақтың басты қазыналарының бірі, бүгінде Жапонияның ұлттық қазынасы болып табылатын Сирамидзу Амидадо будда храмы салынды.
• Эдо кезеңі (1603–1868) — Қазіргі Ивакидің Тайра деп аталатын орталық бөлігі Андо кланының әкімшілік және әскери орталығы, қамал-қала ретінде гүлденді.

Индустрияландыру және жаңа дәуір

• XIX ғасырдың соңы — Дзёбан бассейнінде көмірді өнеркәсіптік өндірудің басталуы, бұл аймақты Токио астаналық ауданы үшін энергияның негізгі көздерінің біріне айналдырып, жедел экономикалық өсуге ықпал етті.
• 1950-жылдар — Экономиканың негізі болған көмір өнеркәсібі елдің мұнайға көшуіне байланысты құлдырау кезеңіне аяқ басты.
• 1966 жылғы 1 қазан — 14 муниципалитеттің ірі әкімшілік бірігуі нәтижесінде қазіргі Иваки қаласының ресми дүниеге келуі, бұл оны сол кездегі Жапониядағы аумағы бойынша ең ірі қалалардың біріне айналдырды.
• 1966 жыл — Қаланың көмір өнеркәсібінен туризмге көшуін бейнелейтін Spa Resort Hawaiians курорттық кешенінің ашылуы.
• 1976 жыл — Дзёбан бассейніндегі соңғы көмір шахтасының жабылуы, бұл аймақ тарихындағы тұтас бір дәуірдің аяқталғанын білдірді.

Қазіргі заман

• 1999 жыл — Иваки «орталық қала» мәртебесін алады, бұл оның Фукусима префектурасындағы маңызды экономикалық және әкімшілік маңызын растайды.
• 2011 жылғы 11 наурыз — Ұлы Шығыс Жапония жер сілкінісі және одан кейінгі цунами қаланың жағалаудағы аудандарына айтарлықтай зардап келтірді.

Иваки тарихы — бұл қиындықтар алдындағы таңғажайып төзімділікпен ерекшеленетін, ежелгі кландық иеліктерден өнеркәсіптік бум арқылы заманауи туристік орталыққа дейінгі жол. Қала дамуының негізгі кезеңдері оның трансформациялану және қайта жаңғыру қабілетін көрсетеді.

• Ежелгі тамырлар және самурайлар дәуірі. Өнеркәсіптік революциядан көп уақыт бұрын бұл жерлерді Иваки кланы бақылап отырды. 1160 жылы мұнда Сирамидзу Амидадо будда храмы тұрғызылды, ол бүгінде Жапонияның Ұлттық қазынасы және аймақтың бай мәдени мұрасының айғағы болып табылады.
• Көмір өнеркәсібінің орталығы. XIX ғасырдың аяғынан бастап қала тарихы Дзёбан көмір кен орнымен тығыз байланысты болды. XX ғасырда Иваки елдегі көмір өндірудің басты орталықтарының біріне айналды, бұл оның ондаған жылдар бойғы экономикалық өсуі мен құрылымын анықтады.
• Заманауи қаланың дүниеге келуі. 1966 жылғы 1 қазанда маңызды оқиға орын алды: 14 қала, кент және ауыл бірігіп, қазіргі Иваки қаласын құрады. Сол кезде ол Жапониядағы аумағы бойынша ең үлкен қала болып, оның одан арғы кешенді дамуына негіз қалады.
• Көмірден туризмге. 1960-жылдары көмір дәуірі аяқталғанда, қала экономикалық дағдарысқа тап болды. Шешім ретінде шахталардың жанама өнімі болған ыстық бұлақтарды курорт жасау үшін пайдалану ұйғарылды. Осылайша 1966 жылы елдегі алғашқы тақырыптық парк — Spa Resort Hawaiians ашылды, ол қала экономикасын туризмге бағыттап, түбегейлі өзгертті.
• Орталық қала мәртебесін алу. 1999 жылы Иваки Жапонияның «орталық қаласы» мәртебесін алды. Бұл оған басқаруда кеңейтілген өкілеттіктер беріп, Тохоку аймағындағы маңызды әкімшілік және экономикалық орталық ретіндегі рөлін нығайтты.
• 2011 жылғы Ұлы Шығыс Жапония жер сілкінісі. 2011 жылғы 11 наурызда қала қуатты жер сілкінісі мен одан кейінгі цунамиден қатты зардап шекті. Бұл оқиға инфрақұрылымға орасан зор нұқсан келтіріп, тұрғындар үшін ауыр сынақ болды.
• Қайта өрлеу және төзімділік символы. Қирауларға қарамастан, Иваки қалпына келуге деген керемет ерік-жігер көрсетті. Spa Resort Hawaiians курорты мен оның «Хула гёрлз» бишілері ел бойынша гастрольдеп, туристерді аймаққа оралуға шақырып, үміттің ұлттық символына айналды. Бүгінгі Иваки — апаттан кейінгі сәтті қайта жаңғыру мен дамудың үлгісі.

Ивакидің сәулеттік бейнесі оның ежелгі діни орталықтар мен феодалдық қоныстардан бастап, қарқынды өнеркәсіптік өсу мен туристік және логистикалық орталыққа айналған заманауи трансформациясына дейінгі көп қабатты тарихын бейнелейтін стильдердің эклектикалық үйлесімін ұсынады.

Дәстүрлі сәулет: Хэйан және Эдо дәуірлерінің мұрасы

Ивакидегі классикалық жапон сәулетінің ең көрнекті ескерткіші — Сирамидзу Амидадо храмы. 1160 жылы (Хэйан кезеңі) салынған бұл ғибадатхана Жапонияның Ұлттық қазынасы болып танылған. Храм мен оны қоршаған бақ сол кездегі аристократия арасында танымал болған Дзёдо («Таза жер») стилінің үлгісі болып табылады. Бұл стиль сәулет пен ландшафтық дизайнның үйлесімді бірлігі арқылы жер бетінде буддалық жұмақты қайта жасауға ұмтылды. Эдо кезеңінде (1603–1868) қазіргі Ивакидің орталық бөлігі — Тайра, дзёкамати (қамал маңындағы қала) ретінде дамыды. Қамалдың өзі сақталмағанымен, сол кездегі қала құрылысының принциптері — самурайлар, саудагерлер мен қолөнершілерге арналған аудандарға бөлу — қаланың тарихи орталығының жоспарлануына негіз болды.

Өнеркәсіптік дәуір: көмір бассейнінің функционализмі

XIX ғасырдың аяғынан XX ғасырдың ортасына дейін Ивакидің қала құрылысын көмір өндіру ісі анықтады. Бұл кезеңдегі сәулет негізінен утилитарлық және функционалды сипатта болды. Қала ландшафты өнеркәсіптік нысандармен, шахталармен, қоймалармен және жұмысшыларға арналған типтік тұрғын үйлермен толықты. Бұл ғимараттардың көбі сақталмаса да, өнеркәсіптік өткен шақ тұтас аудандардың жоспарлануын қалыптастырды және осы дәуірдің естелігін сақтайтын Көмір және қазбалар мұражайы түрінде өз ізін қалдырды.

Заманауи Иваки: модернизм және жаңа бірегейлік

1966 жылы 14 муниципалитет біріккеннен кейін қала дамуында жаңа кезең басталды, бұл заманауи сәулетке көшумен және жаңа экономикалық дәуірді бейнелейтін нысандардың салынуымен ерекшеленді.

• Spa Resort Hawaiians — XX ғасырдың екінші жартысындағы коммерциялық және рекреациялық сәулеттің жарқын үлгісі. Бұл ауқымды кешен өнеркәсіптік экономикадан туризмге көшудің символына айналды.
• «Аквамарин Фукусима» аквариумы (Aquamarine Fukushima) — 2000 жылы ашылған бұл нысан заманауи сәулеттің жауһары болып табылады. Оның шыны күмбезі мен табиғи жарықты өткізетін инновациялық дизайны табиғатпен тұтастық сезімін тудыруға бағытталған. Негізгі аквариум арқылы өтетін бірегей үшбұрышты шыны туннель бұл ғимараттың символына айналды.
• Иваки теңіз мұнарасы (Iwaki Marine Tower) — XX ғасырдың соңындағы модернистік сәулеттің типтік үлгісі, ол жағалау аймағының заманауи бейнесін анықтайтын және қаланың мұхитпен байланысын нышандайтын тік доминанта болып табылады.

Иваки қаласы Жапонияға және әлемге әскери істен бастап классикалық музыкаға, заманауи өнер мен спортқа дейінгі әртүрлі салаларда жетістікке жеткен бірнеше көрнекті тұлғаларды сыйлады.

Тарихи және мәдени қайраткерлер

• Такэо Такаги (1892–1944) — Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Жапония Императорлық флотының адмиралы. Ивакиде туып, Тынық мұхитындағы негізгі шайқастарда, соның ішінде Ява теңізі мен Коралл теңізіндегі шайқастарда құрамаларға қолбасшылық етіп, айтарлықтай әскери мансап жасаған. Оның өмірбаяны ел тарихындағы маңызды әрі драмалық кезеңді көрсетеді.
• Кэнъитиро Кобаяси (1940 ж.т.) — әлемге әйгілі дирижер және композитор. Иваки тумасы, ол 1974 жылы Будапешттегі Халықаралық дирижерлер байқауында жеңіске жетіп, халықаралық деңгейде танылды. Кобаяси Венгрия ұлттық филармониялық оркестрі мен Чех филармониясын қоса алғанда, әлемнің жетекші оркестрлеріне дирижерлік етті және классикалық музыканы дәріптеуге үлкен үлес қосты.
• Тадаси Накамура (1929–2019) — танымал сэйю (дыбыстау актері) және диктор. Оның дауысы көптеген аниме, фильмдер мен телебағдарламалардағы жұмысы арқылы жапондардың бірнеше ұрпағына таныс. Ол жапондық дубляжда Чарлтон Хестонның дауысы және танымал «Құпия материалдар» сериалының дикторы болды.

Заманауи атақты тұлғалар

• Мисаки Ито (1977 ж.т.) — танымал жапон актрисасы және моделі. Ол Ивакиде дүниеге келген және "Densha Otoko" («Электр пойызындағы жігіт») сияқты телесериалдардағы рөлдері мен көптеген жарнамалық науқандары арқылы танымал болды.
• Эри Окамура — 2011 жылғы жер сілкінісінен кейін қаланың қайта жаңғыруының символына айналған биші. Spa Resort Hawaiians курортының «Хула гёрлз» тобының жетекшісі ретінде ол әріптестерімен бірге бүкіл ел бойынша гастрольдеп, адамдарға шабыт берді және Тохоку аймағын қалпына келтіруге назар аудартты.