Marlow

Негізі қалануы және алғашқы деректер

Марлоу тарихы терең көне заманнан бастау алады, ал мұндағы адам ізі англосакстар дәуірінен бері байқалады. Қаланың атауы көне ағылшын тіліндегі «Mere lafan» сөз тіркесінен шыққан, ол «тоғанды құрғатқаннан кейін қалған жер» деп аударылады. Елді мекен туралы алғашқы ресми жазбаша дерек әйгілі «Қаһарлы сот кітабында» (1086 жыл) Merlaue деген атпен тіркелген. Ол уақытта бұл Матильда патшайымға тиесілі маңызды иелік болатын.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Марлоудың шағын елді мекеннен гүлденген қалаға айналуы географиялық және инфрақұрылымдық факторлардың сәтті үйлесіміне байланысты болды:

• Темза өзені: Англияның басты су артериясының жағасында орналасуы қаланың маңызды көлік торабы рөлін қамтамасыз етті. Өзен аймақты Лондонмен байланыстырып, сауда үшін кең мүмкіндіктер ашты.
• Стратегиялық өткел: Марлоудағы Темза арқылы өтетін көпір, шамамен, Эдуард Тәубеші патшаның тұсынан бері болған, бірақ XIII ғасырда құжатпен расталған. Көпірдің болуы қаланы Рединг пен Хай-Уиком арасындағы құрлықтық маршруттардың негізгі нүктесіне айналдырды.
• Саяси салмағы: XIV ғасырдың басында-ақ Марлоу боро (borough) мәртебесін және парламентке өз өкілдерін жіберу құқығын алды, бұл оның Бакингемшир графтығындағы жоғары мәртебесін айғақтайды.

Ертедегі мәдени және экономикалық ерекшеліктер

Орта ғасырларда Марлоу экономикасы өзенмен және ауыл шаруашылығымен тығыз байланысты болды. Қала үнемі базарлар мен жәрмеңкелер өткізілетін жанданған сауда орталығы (Great Marlow) ретінде гүлденді. Негізгі экспорттық тауарлар астық, орман және ағаш көмірі болды, олар баржалармен ағыс бойымен астанаға жіберілетін. Сонымен қатар, астықты өңдеу және қағаз өндіру үшін пайдаланылған су диірмендері маңызды рөл атқарды, бұл қаланың қолөнер дәстүрлерінің негізін қалады.

Марлоу тарихындағы негізгі белестер

• 1086 жыл — Елді мекен алғаш рет ресми түрде «Қаһарлы сот кітабында» Merlaue атауымен Матильда патшайымның иелігі ретінде аталады.
• 1227 жыл — Марлоу мен Бишемді байланыстыратын Темза арқылы өтетін көпірдің болғаны туралы алғашқы құжаттық дәлелдер пайда болады.
• 1301 жыл — Марлоу ағылшын парламентіне екі өкіл жіберу құқығын алады, бұл оның сауда қаласы ретіндегі маңызды мәртебесін растайды.
• 1642 жыл — Англиядағы Азаматтық соғыс кезінде қаланы парламент әскерлері басып алып, өзен арқылы өтетін өткелді нығайтады.
• 1802 жыл — Ремантс-хауста Сандхерсттегі әйгілі академияның ізашары — Корольдік әскери колледждің Кіші бөлімі ашылады.
• 1817 жыл — Ақын Перси Биши Шелли мен жазушы Мэри Шелли Уэст-стриттегі үйге қоныстанады, онда Мэри «Франкенштейн» романымен жұмысын аяқтайды.
• 1832 жыл — Инженер Уильям Тирни Кларктың жобасы бойынша салынған, бүгінгі күнге дейін қаланың символы болып табылатын әйгілі аспалы көпірдің құрылысы аяқталады.
• 1873 жыл — Қаланы негізгі магистральмен байланыстырған Great Marlow Railway теміржол тармағы ашылады (жергілікті пойыз «Марлоу Данки» деген лақап атқа ие болады).
• 1875 жыл — Көпір жанындағы қайта салынған Барлық әулиелер шіркеуі бағышталды, оның шпилі жағалаудың басты сәулеттік доминантына айналды.
• 1917 жыл — Қалаға ақын Т.С. Элиот қоныстанып, Марлоудың бай әдеби дәстүрін жалғастырады.
• 1987 жыл — Тарихи қалашықты аймақтың заманауи іскерлік орталығына айналдырған Globe Park бизнес-паркінің құрылысы аяқталады.

Марлоудың дамуы мен өзгеруінің негізгі кезеңдері

Марлоу тарихы — бұл ортағасырлық өзен айлағынан қазіргі заманғы гастрономиялық және іскерлік орталыққа дейінгі жол. Төменде қаланың қазіргі келбеті мен экономикасын айқындаған басты белестер берілген:

• Аспалы көпір құрылысы (1832)
  Уильям Тирни Кларктың жобасы бойынша қазіргі көпірдің салынуы қала құрылысындағы шешімді сәт болды. Бұл тозығы жеткен ағаш конструкцияны алмастырып, Бакингемшир және Беркшир графтықтары арасындағы көлік байланысын жақсартып қана қоймай, қаланың визиткасына айналған жағалаудың ерекше сәулеттік ансамблін қалыптастырды.
• Темір жолдың келуі (1873)
  «Marlow Donkey» деген атпен танымал тармақтың ашылуы қаланы ұлттық көлік желісіне біріктірді. Бұл оқиға викториандық дәуірде Лондоннан туристердің ағылуына түрткі болып, Марлоудың өзенде демалуға және қайықпен серуендеуге арналған танымал курорт ретінде дамуына негіз қалады.
• Сыра қайнатудың индустриялық дәуірі (XVIII–XX ғасырлар)
  Ғасырлар бойы Thomas Wethered & Sons сыра зауыты қала құраушы кәсіпорын және ең ірі жұмыс беруші болды. Оның қызметі 1988 жылы зауыт жабылғанға дейін қаланың экономикалық құрылымын айқындап келді.
• Өнеркәсіптік аймақтарды редевелопменттеу (XX ғасырдың соңы)
  Бұрынғы сыра зауытының аумағы мен басқа да өнеркәсіптік нысандарды тұрғын үй кешендеріне, кеңселер мен сауда алаңдарына айналдыру орталықтың функционалдық аудандастырылуын өзгертті. Бұл тарихи сәулетті сақтай отырып, оны заманауи қызмет көрсету қаласының қажеттіліктеріне бейімдеуге мүмкіндік берді.
• Globe Park бизнес-паркінің құрылуы (1980-жылдар)
  Қала шетінде ірі іскерлік кластердің салынуы экономиканы әртараптандырды. Марлоу тек туризм мен ауыл шаруашылығына тәуелді болуды тоқтатып, көптеген халықаралық технологиялық және сервистік компаниялардың штаб-пәтеріне айналды.
• Гастрономиялық революция (XXI ғасыр)
  Том Керридждің The Hand and Flowers пабының ашылуы және оның екі Мишлен жұлдызын алуы Марлоуды Ұлыбритания картасындағы басты гастрономиялық нүктелердің біріне айналдырды. Бұл ауқатты туристердің жаңа сегментін тартып, жоғары деңгейдегі қонақ үй бизнесінің дамуына түрткі болды.

Сәулеттік келбеті және қала құрылысы

Марлоу сәулеті — бұл талғампаз георгиандық стиль басымдық ететін, викториандық екпіндермен және заманауи инфрақұрылыммен толықтырылған тарихи қабаттардың үйлесімді қосындысы. Қаланың қала құрылыстық құрылымы тарихи тұрғыдан негізгі көшелердің Т-тәрізді қиылысы мен Темза арқылы өтетін стратегиялық маңызды өткелдің айналасында қалыптасқан.

Негізгі сәулеттік дәуірлер мен стильдер

• Орта ғасырлар және Тюдорлар (XV–XVI ғғ.): Қаланың ең көне ғимараттары көбінесе кейінгі қасбеттердің артына жасырылған. St Peter Street көшесінде ерте ағылшын құрылысына тән ағаш қаңқалы дәстүрлі фахверк үйлерінің мысалдарын табуға болады. Бұған «Ескі діни қызметкер үйі» (The Old Parsonage) өзінің массивті арқалықтарымен жарқын мысал бола алады.
• Георгиандық дәуір (XVIII – XIX ғ. басы): Марлоу құрылысының алтын ғасыры. Дәл осы кезеңде орталық көшелердің — High Street және West Street — танымал келбеті қалыптасты. Стильге қатаң симметрия, қызыл кірпішті қолдану, ақ түсті аспалы терезелер және классикалық пропорциялар тән. Көптеген ескі көпес үйлері иелерінің мәртебесін көрсету үшін жаңа кірпіш қасбеттермен «жаңартылды».
• Викториандық дәуір (XIX ғ.): Инженерлік жетістіктер мен неоготика уақыты. Темір жолдың келуі және көпірді реконструкциялау қалаға ауқымды қоғамдық ғимараттар әкелді. Бұл кезеңде сәндік кірпіш, шіркеу сәулетіндегі готикалық жаңғыру элементтері және шойын құймалары белсенді пайдаланылды.
• Қазіргі заман (XX–XXI ғғ.): Шеткері аймақтардың (Globe Park бизнес-паркі) функционализм стилінде дамуымен, сондай-ақ орталықтағы өнеркәсіптік аймақтарды ұқыпты ревитализациялаумен сипатталады. Бұған бұрынғы Wethered сыра зауыты ғимараттарын бейімдеу мысал бола алады, мұнда тарихи өнеркәсіптік корпустар орынның рухын сақтай отырып, тұрғын үйлер мен кеңселерге айналдырылды.

Қаланы қалыптастырған маңызды ғимараттар

Марлоу келбетін сәулеттік бағдар болып табылатын бірнеше негізгі доминанттарсыз елестету мүмкін емес:

• Марлоу аспалы көпірі (1832): Уильям Тирни Кларктың инженерлік ойының жауһары. Салтанатты аркалар түріндегі талғампаз тас пилондар мен аспалы шынжырлар оны сол дәуірдегі көпір құрылысының сирек сақталған үлгісіне айналдырады.
• Барлық әулиелер шіркеуі (All Saints Church): Көпірдің дәл жанында орналасқан бұл шіркеу 1870-жылдары викториандық неоготика стилінде қайта салынған. Оның шпилі жағалау панорамасындағы басты вертикаль болып табылады және өзенмен бірге көркем ансамбль құрайды.
• Корт-Гарден-Хаус (Court Garden House): Өзен жағасындағы саябақ аймағында орналасқан XVIII ғасырдың ортасындағы керемет зәулім үй. Бұл бүгінде қоғамдық орталық ретінде қызмет ететін георгиандық иелік сәулетінің классикалық үлгісі.
• The Compleat Angler кешені: Қарсы жағалаудағы тарихи қонақ үй, оның әртүрлі дәуір элементтері бар сәулеті мен әйгілі түтін мұржалары қаланың көпір жағынан көрінетін ашық хаттай көрінісін толықтырып тұр.

Марлоудың көрнекті тұлғалары

Марлоу қаласы өзінің көркем атмосферасы мен Темзадағы стратегиялық орналасуының арқасында ғасырлар бойы шығармашылық адамдарын, инженерлер мен спортшыларды өзіне тартып келеді. Міне, қала мен әлем тарихында із қалдырған әйгілі тұрғындардың тізімі.

• Сэр Уильям Борлейз (Sir William Borlase)
  Мектеп негізін қалаушы және филантроп (XVII ғасыр)
  1624 жылы жергілікті балаларға оқуды, жазуды және есептеуді үйрету үшін тегін мектептің негізін қалады. Бүгінде бұл оқу орны Сэр Уильям Борлейздің грамматикалық мектебі (Sir William Borlase's Grammar School) ретінде белгілі және аймақтағы ең көне әрі беделді мектептердің бірі болып табылады.
• Перси Биши Шелли (Percy Bysshe Shelley)
  Поэт-романтик (XIX ғасыр)
  Марлоуда 1817–1818 жылдары Уэст-стриттегі Albion House үйінде тұрған. Жергілікті пейзаждар мен өзендегі серуендерден шабыт алған ол мұнда «Ислам көтерілісі» поэмасын және көптеген лирикалық өлеңдер жазды.
• Мэри Шелли (Mary Shelley)
  Жазушы (XIX ғасыр)
  Перси Шеллидің жұбайы, онымен бірге Марлоуда тұрған. Дәл осы қаладағы үйлерінің қабырғасында ол өзінің басты жауһары — «Франкенштейн, немесе Қазіргі Прометей» готикалық романын аяқтады.
• Уильям Тирни Кларк (William Tierney Clark)
  Инженер-құрылысшы (XIX ғасыр)
  Әйгілі Марлоу аспалы көпірін жобалаған көрнекті инженер. Ол қалада тұрып, Темза жағалауларын жалғап қана қоймай, Будапешттегі әйгілі Сечени шынжырлы көпіріне прототип болған конструкцияны жасады.
• Джером К. Джером (Jerome K. Jerome)
  Жазушы-юморист (XIX–XX ғасырлар)
  Темза бойымен өзен саяхаттарын әйгілі еткен «Қайықтағы үшеу, итті есептемегенде» атты атақты повестің авторы. Кейінірек жазушы Марлоудағы Monks Corner иелігіне қоныстанып, жергілікті өмірдің белсенді қатысушысына айналды.
• Томас Стернз Элиот (T.S. Eliot)
  Ақын және драматург, Нобель сыйлығының лауреаты (XX ғасыр)
  Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1917 жылы) Марлоуда Уэст-стритте тұрған. Оның мұнда болуы қысқа болғанымен, қала оның хаттарында оңашалану және жұмыс орны ретінде аталады.
• Сэр Стив Редгрейв (Sir Steve Redgrave)
  Академиялық есуден Олимпиада чемпионы (XX–XXI ғасырлар)
  Қатарынан бес Олимпиадада алтын жеңіп алған аңызға айналған спортшы. Оның мансабы өзі құрметті президенті болып табылатын Марлоу есу клубымен (Marlow Rowing Club) тығыз байланысты. Оның құрметіне қаладағы саябақ (Higginson Park, мұнда есушіге ескерткіш қойылған) аталған.
• Том Керридж (Tom Kerridge)
  Шеф-аспаз және ресторатор (XXI ғасыр)
  Марлоуды әлемдік деңгейдегі гастрономиялық бағытқа айналдырған қазіргі заманғы танымал тұлға. Оның The Hand and Flowers пабы Ұлыбританиядағы екі Мишлен жұлдызына ие болған алғашқы паб болды.