Centurion

Негізінің қалануы және ерте дамуы

Центурион тарихы бастапқыда бірнеше ферма орналасқан жерлерді игеруден басталады. Бұл аймақтағы алғашқы елді мекендер XIX ғасырдың соңында пайда болды. Болашақ қаланың өзегі біртіндеп ұлғайған Литтелтон (Lyttelton) қала маңы болды. 1962 жылы Литтелтон қалалық кеңес мәртебесін алды, бұл оның әкімшілік қалыптасуындағы маңызды қадам болды.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Қаланың дамуы оның стратегиялық географиялық орналасуымен айтарлықтай дәрежеде айқындалды. Претория мен Йоханнесбург арасында орналасқан Центурион Гаутенг провинциясының маңызды көлік және тұрғын үй торабына айналды. Оның өсуінде орталығы арқылы өтетін N1 және N14 ірі ұлттық автомагистральдарының қиылысуы шешуші рөл атқарды. 1967 жылы қала Фервурдбург (Verwoerdburg) болып өзгертілді. Елдегі елеулі саяси өзгерістерден кейін, 1995 жылы қала өзінің қазіргі атауы — Центурионға ие болды. 2000 жылдан бастап ол Тшване астаналық муниципалитетінің бөлігі болып табылады.

Ерте мәдени және экономикалық ерекшеліктер

Бастапқыда аймақ негізінен ауыл шаруашылығы сипатында болды, бірақ оның қолайлы орналасуы жедел урбанизацияға ықпал етті. Центурион ОАР-дың екі ірі экономикалық орталығына жақындығының арқасында тұрғындар мен бизнесті тартатын коммерциялық және тұрғын үй орталығы ретінде белсенді дами бастады. Аграрлық экономикадан қызмет көрсету және коммерциялық қызметке бұл ауысу оның қазіргі гүлденуі мен халық санының тез өсуіне негіз қалады.

Центурион дамуының хронологиясы

Центурион тарихы — бұл бірнеше фермерлік қожалықтардан Гаутенг провинциясының экономикасында маңызды рөл атқаратын заманауи қалаға дейінгі жол. Негізгі оқиғалар оның жылдам өсуі мен трансформациясын көрсетеді.

• 1841 ж. — Бур қоныстанушылары қазіргі Центурион аумағында алғашқы фермалардың негізін қалады, олардың ішіндегі ең танымалы Дурнклоф (Doornkloof) болды.
• 1904 ж. — Дурнклоф фермасы жерлерінің бір бөлігінде ресми түрде болашақ қаланың өзегіне айналған Литтелтон (Lyttelton) қала маңының негізі қаланды.
• 1938 ж. — Ватерклоф әуе базасы ашылды, ол уақыт өте келе ОАР-дағы ең ірі және маңызды әскери-әуе базаларының біріне айналды.
• 1962 ж. — Литтелтон елді мекені қалалық кеңес мәртебесін алды, бұл оның әкімшілік қалыптасуындағы маңызды қадам болды.
• 1967 ж. — Қала елдің бұрынғы премьер-министрінің құрметіне Фервурдбург (Verwoerdburg) болып өзгертілді.
• 1995 ж. — Апартеид дәуірімен байланысты атауларды өзгерту жөніндегі жалпыұлттық саясат аясында қала өзінің қазіргі есімін — Центурионды алды.
• 2000 ж. — Центурион тәуелсіз муниципалитет мәртебесінен айырылып, Тшване астаналық муниципалитетінің құрамына енді.
• 2011 ж. — Қалада Гаутрейн (Gautrain) жүрдек поезының станциясы ашылды, бұл көлік қолжетімділігін және Йоханнесбург пен Преториямен байланысты айтарлықтай жақсартты.

Центурион дамуының негізгі кезеңдері

Центурионның шағын фермалар тобынан қарқынды қала орталығына айналуы бірқатар негізгі оқиғаларға байланысты болды. Бұл белестер оның стратегиялық, экономикалық және мәдени дамуын көрсетеді.

• Ватерклоф әуе базасының негізі қалануы (1938)

  ОАР-дағы ең ірі әскери-әуе базаларының бірінің құрылуы қуатты экономикалық серпін берді. Әуе базасы аймаққа мыңдаған әскери қызметшілер мен азаматтық персоналды тартты, бұл тұрғын үй құрылысының өсуіне және қызмет көрсету саласының дамуына ықпал етті.

• Қала мәртебесін алу (1962)

  Литтелтон елді мекеніне (болашақ Центурионның өзегі) қалалық кеңес мәртебесінің берілуі ресми қала құрылысын жоспарлаудың негізін қалады. Бұл құрылысты ретке келтіруге және одан әрі өсу үшін қажетті негізгі инфрақұрылымды құруға мүмкіндік берді.

• Көлік желісінің дамуы (1970-ші жылдар)

  Қала аумағында N1 және N14 ұлттық автомагистральдарының салынуы мен қиылысуы Центурионды маңызды көлік торабына айналдырды. Оның Претория мен Йоханнесбург арасында орналасуы бизнесті және жаңа тұрғындарды тартатын басты бәсекелестік артықшылыққа айналды.

• Centurion сауда орталығының ашылуы (1983-1984)

  Ірі сауда орталығының пайда болуы негізінен «ұйықтайтын» ауданнан толыққанды коммерциялық орталыққа көшуді білдірді. Бұл оқиға бөлшек сауда мен ойын-сауық саласының дамуын ынталандырып, қаланың заманауи іскерлік орталығын қалыптастырды.

• Центурион деп қайта аталуы (1995)

  Апартеид құлағаннан кейін Фервурдбург (Verwoerdburg) есімін иеленген қала жаңа, бейтарап атауға ие болды. Бұл қадам ұлттық татуласуға және демократиялық ОАР-да қаланың жаңа сәйкестігін қалыптастыруға деген ұмтылысты көрсететін маңызды символдық акт болды.

• Тшване муниципалитетіне бірігу (2000)

  Центурион тәуелсіз муниципалитет мәртебесінен айырылып, Тшване астаналық округінің бөлігі болды. Бұл басқару жүйесін өзгертіп, қаланы ірі әкімшілік және экономикалық агломерацияға біріктірді.

• Гаутрейн жүрдек поезының іске қосылуы (2011)

  Заманауи жүрдек поездар жүйесі станциясының ашылуы көлік қолжетімділігін түбегейлі жақсартты. Гаутрейн Йоханнесбургпен және Преториямен байланысты нығайтып, жол жүру уақытын қысқартты және Центурионның өмір сүру мен жұмыс істеуге тартымдылығын арттырды.

Центурионның сәулеттік келбеті және қала құрылысы

Центурион — бұл сәулеттік ландшафты толығымен XX және XXI ғасырларда қалыптасқан қала. Көне қалалардан айырмашылығы, мұнда готика немесе ренессанс сияқты классикалық тарихи стильдер жоқ. Қала құрылысының дамуы оның ауыл шаруашылығы ауданынан ірі қала маңындағы іскерлік және тұрғын үй орталығына тез айналуын көрсетеді.

Функционализм және қала маңындағы даму (XX ғасырдың ортасы)

Қала құрылысының негізі XX ғасырдың ортасында, Центурион (ол кезде Литтелтон, кейінірек Фервурдбург ретінде белгілі болған) белсенді түрде өсе бастаған кезде қаланды. Бұл кезең функционалды сәулеттің және қала маңындағы аз қабатты құрылыстардың басымдылығымен сипатталады. Ғимараттар декоративті сән-салтанатқа емес, практикалық тиімділікке назар аудара отырып жобаланған. Сол уақыттағы нысанның жарқын мысалы — утилитарлық мақсатта салынған ірі кешен Ватерклоф әуе базасы. Қала құрылысы Претория мен Йоханнесбургте жұмыс істейтін өсіп келе жатқан халық үшін тұрғын үй аудандарын құруға бағытталды.

Постмодернизм және коммерциялық құрылыс (XX ғасырдың соңы)

1980-ші жылдардан бастап Центурион коммерциялық құрылыс бумын бастан кешіруде. Бұл кезең сәулеті постмодернизмге бейім ірі сауда және кеңсе орталықтарының пайда болуымен байланысты. Қаланың заманауи орталығын қалыптастырған негізгі нысан Centurion Mall сауда орталығы болды. Бұл стильге батыл формалар, шыны мен бетонды қолдану, сондай-ақ модернизмнің қатаң утилитарлығынан алшақтау тән. Осы кезеңде қалада мыналар белсенді түрде пайда бола бастады:

• Кеңсе парктері — жасыл аймақтағы аласа ғимараттар кешендері.
• Жабық тұрғын үй кешендері (gated communities) — қауіпсіздік пен дамыған ішкі инфрақұрылымды ұсынатын, заманауи Оңтүстік Африка субурбиясының ерекше белгісіне айналған нысандар.

Заманауи сәулет және инфрақұрылымдық жобалар (XXI ғасыр)

Центурион дамуының заманауи кезеңі оның Тшване агломерациясына интеграциялануымен және көлік инфрақұрылымының дамуымен айқындалады. «Гаутрейн» жүрдек поезы станциясының құрылысы қала құрылысына әсер еткен маңызды оқиға болды. Станция айналасында тұрғын үй, коммерциялық және рекреациялық функцияларды біріктіретін аралас мақсаттағы аймақтар (mixed-use developments) қалыптасуда. Жаңа сәулет прагматикалық болып табылады, энергия тиімділігіне және жайлы қалалық ортаны құруға баса назар аудара отырып, заманауи материалдар мен технологияларды пайдаланады. 2010-шы жылдары жарияланған Centurion Symbio-City зәулім ғимаратының өршіл жобасы іске аспаса да, ол қаланың тік бағытта өсуге және жаңа сәулеттік доминанттарды құруға деген ұмтылысын көрсетті.

Центурионмен байланысты көрнекті тұлғалар

Салыстырмалы түрде қысқа тарихына қарамастан, Центурион спортта және басқа салаларда айтарлықтай із қалдырған бірнеше танымал тұлғалардың отаны немесе қалыптасу орны болып табылады.

• Камерон ван дер Бург (Cameron van der Burgh)

  Преторияда дүниеге келген және осы аймақпен тығыз байланысты ОАР-дың ең көп марапатқа ие болған жүзушілерінің бірі. Ван дер Бург — 2012 жылғы Лондондағы Олимпиаданың 100 метрге брасс әдісімен жүзуден чемпионы, онда ол жаңа әлемдік рекорд орнатты. Ол сондай-ақ брасс әдісімен жүзуге мамандана отырып, бірнеше дүркін әлем және Достық ойындарының чемпионы атанды. Оның жетістіктері оны Оңтүстік Африка жүзу спортының символдарының біріне айналдырды.

• Нил Маккензи (Neil McKenzie)

  Йоханнесбургте туған, бірақ Центурионда өсіп, мансабын бастаған танымал крикетші. Ол ОАР ұлттық құрамасында (Proteas) әмбебап бэтсмен ретінде өнер көрсетті. Маккензи Бангладешке қарсы тесттік матчта Грэм Смитпен бірге 415 рандық рекордтық серіктестігімен танымал. Халықаралық мансабын аяқтағаннан кейін ол клубтық деңгейде ойнауды жалғастырып, жаттықтырушылықпен айналысты.

• Луде де Ягер (Lood de Jager)

  Көрнекті регбиші, ОАР «Спрингбокс» құрамасының екінші қатардағы ойыншысы (лок). Ол Центурионда тумаса да, оның кәсіби мансабы көршілес Преторияда орналасқан және үй матчтарын Центурионға жақын «Лофтус Версфельд» стадионында өткізетін «Буллз» клубымен тығыз байланысты. Де Ягер 2019 жылғы регбиден Әлем чемпионатын жеңіп алған команданың негізгі ойыншысы болды және өзінің қуатты ойынымен әрі көшбасшылық қасиеттерімен танымал.

• Эйби де Вильерс (AB de Villiers)

  Преторияда туған және осы спорт түрінің тарихындағы ең ұлы бэтсмендердің бірі болып саналатын аңызға айналған крикетші. Оның мансабы елдегі басты стадиондардың бірі — «Суперспорт Парк» орналасқан Центурионмен тығыз байланысты. Алаңның кез келген жеріне соққы беру қабілеті үшін «Мистер 360» деген лақап атпен танымал Де Вильерс біркүндік халықаралық матчтар тарихындағы ең жылдам сенчуриді (100 ран) қоса алғанда, көптеген рекордтар орнатты. Ол ОАР құрамасының ойынның барлық үш форматында капитаны болды.

• Аллан Дональд (Allan Donald)

  Әлемдік крикет тарихындағы «Ақ найзағай» лақап атымен танымал ең қауіпті фаст-боулерлердің бірі. Ол Блумфонтейнде туғанымен, 1990-шы жылдары ОАР құрамасы халықаралық аренаға оралғаннан кейінгі оның мансабы оны елдің барлық крикет орталықтары, соның ішінде Центурион үшін де иконаға айналдырды. Ол тесттік матчтарда 300 калитка алған алғашқы оңтүстікафрикалық боулер болды. Мансабын аяқтағаннан кейін Дональд түрлі халықаралық командалармен жұмыс істеп, табысты боулинг жаттықтырушысы болды.