Сиена

Сиенадағы ауа райы айқын маусымдары бар жерортатеңіздік сипатымен ерекшеленеді. Мұнда жаз, әдетте, ыстық және шуақты, ал қыс – жұмсақ, бірақ жауын-шашын жиірек болады. Көктем мен күз серуендеуге және көрікті жерлерді аралауға өте қолайлы жайлы температурасымен қуантады.

Ең жылы айлар – шілде және тамыз, бұл кезде орташа температура 24.7°C деңгейінде болады, ал максималды температура 30.5°C-қа дейін жетуі мүмкін. Осы жаз айларында жауын-шашынның ең аз мөлшері – небәрі 1 мм шамасында байқалады. Ең салқын ай – қаңтар, орташа температура 5.8°C және түнгі минимумдар 1.8°C шамасында. Жауын-шашынның ең көп мөлшері (шамамен 4 мм) және жаңбырлы күндер қараша мен желтоқсан айларына сәйкес келеді.

Жалпы алғанда, жылы, негізінен құрғақ жазды және салқын, ылғалды қысты күтіңіз. Айлар бойынша толығырақ ақпарат пен өзекті болжамды білу үшін Сиена климатын зерттей аласыз.

Әлемге әйгілі Пьяцца дель Кампо және зәулім Сиена соборы сияқты көрікті жерлерінен бөлек, Сиена көптеген белгісіз, бірақ қызықты оқиғалар мен деректерді жасырып жатыр. Міне, осы Тоскана қаласына жаңа қырынан қарауға көмектесетін кейбір деректер:

• Жер асты су қаласы: Сиена көшелерінің астында "боттини" деп аталатын ортағасырлық акведуктардың күрделі жүйесі жасырылғанын көп адам біле бермейді. Жалпы ұзындығы шамамен 25 шақырым болатын бұл туннельдер ғасырлар бойы қолмен қазылған және олар әлі күнге дейін қаланың тарихи субұрқақтарын, соның ішінде Пьяцца дель Камподағы әйгілі Фонте Гайяны сумен қамтамасыз етіп тұр.

• Әлемдегі ең көне банктің отаны: Дәл Сиенада 1472 жылы Monte dei Paschi di Siena банкінің негізі қаланды, ол әлемдегі ең көне үздіксіз жұмыс істейтін банк болып саналады. Оның тарихи штаб-пәтері әлі күнге дейін зәулім Палаццо Салимбениде орналасқан.

• Он жеті бәсекелес жанның қаласы: Сиена 17 контрадаға (ауданға) бөлінген, олардың әрқайсысының өзіндік бірегей символы, туы, шіркеуі және тіпті аттас контрададағы көркем Қаз субұрқағы сияқты жеке субұрқағы бар. Бұл көпғасырлық жүйе әйгілі Палио ат жарысының негізі болып табылады және қаланың бүкіл әлеуметтік өміріне еніп кеткен.

• Аяқталмаған ұлылық: Егер сіз Сиена соборына мұқият қарасаңыз, оның жаңа, әлдеқайда үлкен нефі болуы тиіс бөлігінің қалдықтарын байқайсыз. Құрылыс 1348 жылы қала халқының көп бөлігін жалмаған және оның амбицияларын біржола өзгерткен оба індетімен ("Қара өлім") тоқтап қалған. Бұл қирандылар өткендегі айбын мен қайғылы тағдырдың үнсіз ескерткіші болып табылады.

Тоскананың қақ ортасындағы көркем ортағасырлық қала Сиенаға бірнеше негізгі жолдармен жетуге болады. Сиенаның өзінде ірі коммерциялық әуежай болмаса да, ең жақын әуе айлақтары Флоренция мен Пизада орналасқан. Теміржол қатынасы да, әсіресе Флоренция сияқты ірі тораптардағы ауысып мінулерді ескерсек, жақсы дамыған.

Сиенаның жеке әуежайы болмағандықтан, саяхатшыларға әдетте ең жақын ірі авиациялық тораптардың біріне ұшуға тура келеді. Ең қолайлы нұсқалар:

Флоренция Перетола әуежайы (FLR), сондай-ақ Америго Веспуччи әуежайы ретінде белгілі, Флоренция қаласында, Сиенадан солтүстікке қарай шамамен 55.5 км жерде орналасқан. Бұл көптеген еуропалық бағыттарға қызмет көрсететін орташа жолаушылар ағыны бар халықаралық әуежай. Флоренция әуежайынан Сиенаға тікелей автобуспен (мысалы, Tiemme компаниясы) шамамен 1 сағат 15 минут – 1 сағат 30 минутта жетуге болады немесе алдымен Флоренцияның орталық вокзалына барып, содан кейін пойызбен немесе басқа автобуспен жетуге болады. Көлікпен немесе таксимен жол жүру уақыты кептеліске байланысты шамамен 1 сағат 15 минутты алады.

Тағы бір танымал таңдау – Галилео Галилей есімімен аталатын Пиза халықаралық әуежайы (PSA). Ол Пизада, Сиенадан батысқа қарай шамамен 86 км жерде орналасқан. Бұл ірі әуежай айтарлықтай көбірек халықаралық рейстерді, соның ішінде көптеген бюджеттік авиакомпанияларды қабылдайды. Пиза әуежайынан Сиенаға тікелей автобустар да қатынайды (жол жүру уақыты шамамен 2 сағат) немесе пойызбен ауысып міну арқылы (мысалы, Эмполи немесе Флоренцияда) жетуге болады. Көлікпен жол жүру шамамен 1.5 - 2 сағатты алады.

Көрнекілік үшін, Сиенаға жетуге болатын негізгі әуежайлар бойынша жиынтық ақпарат:

Теміржол қатынасы – Сиенаға жетудің тағы бір ыңғайлы жолы. Сиенаның өзінде орталыққа жақын орналасқан теміржол станциясы (Stazione di Siena) болса да, көптеген халықаралық және алыс бағыттар үшін көршілес Флоренцияның ірі тораптық станцияларына келген ыңғайлы, ол жерден Сиенаға пойызбен немесе автобуспен оңай жетуге болады.

Флоренция Санта-Мария-Новелла станциясы (ZMS) Флоренцияның басты теміржол вокзалы және Италиядағы ең ірі вокзалдардың бірі болып табылады. Ол Сиенадан шамамен 51 км жерде орналасқан. Мұнда Сиенаға үнемі пойыздар (жол жүру уақыты пойыз түріне байланысты 1 сағат 20 минуттан 1 сағат 50 минутқа дейін) және автобустар (мысалы, Tiemme/SITA компаниялары, жол жүру уақыты шамамен 1 сағат 15 минут – 1 сағат 30 минут) жөнелтіледі.

Фиренце Кампо ди Марте вокзалы (FIR) – Флоренцияның маңыздылығы жағынан екінші теміржол станциясы, ол да Сиенадан шамамен 51 км жерде орналасқан. Кейбір жүрдек пойыздар дәл осы жерде тоқтайды. Кампо ди Мартеден де Сиенаға жетуге болады, ол үшін не жергілікті пойызбен Санта-Мария-Новеллаға барып ауысып міну керек, не тікелей осы станциядан қолжетімді болса немесе автовокзалға дейінгі қысқа қалалық көлік сапарынан кейін автобус қатынасын пайдалану керек.

Төменде Сиенаға дейінгі маршрутты жоспарлауға болатын аймақтағы кейбір ірі теміржол станциялары туралы ақпарат берілген:

Сонымен қатар, Сиенаға көлікпен оңай жетуге болады, өйткені қала Италияның негізгі автомагистральдарымен жақсы байланысқан. Автокөлікті жалға алу Тоскананың көркем төңірегін зерттеу үшін ыңғайлы нұсқа болуы мүмкін.

Әлемге әйгілі Пьяцца дель Кампо және Сиена соборынан бөлек, Сиена назардан тыс қалдыруға болмайтын көптеген басқа да қазыналарды ұсынады. Міне, осы таңғажайып қаланың тарихы мен мәдениетіне тереңірек үңілуге көмектесетін кейбір негізгі көрікті жерлер:

Қаланың орталық символдарының бірі – Палаццо Публико (Қалалық сарай), Пьяцца дель Кампо үстінен асқақтап тұрған зәулім готикалық ғимарат. Ғасырлар бойы ол Сиена республикасы үкіметінің резиденциясы қызметін атқарды. Бүгінде оның қабырғасында Сиена шеберлерінің баға жетпес фрескалары, соның ішінде Амброджо Лоренцеттидің әйгілі «Жақсы және жаман басқару аллегориясы» циклі сақталған Қалалық мұражай (Museo Civico) орналасқан. Сарайға қаланың керемет көрінісі ашылатын атақты Торре дель Манджа іргелес орналасқан.

Собордың жанында әсерлі Санта-Мария-делла-Скала кешені орналасқан. Бастапқыда бұл қажыларды, науқастарды және жетімдерді қабылдаған Еуропадағы ең көне және ең үлкен ауруханалардың бірі болған. Бүгінде бұл ежелгі фрескалармен безендірілген бұрынғы аурухана палаталарын, этрус және рим жәдігерлері бар археологиялық мұражайды, сондай-ақ уақытша көрмелерге арналған кеңістікті көруге болатын көпқырлы мұражай орталығы. Санта-Мария-делла-Скалаға бару — бұл Сиенаның көпғасырлық мейірімділік пен қонақжайлылық тарихына қол тигізудің бірегей мүмкіндігі.

Төбеде зәулім көтеріліп тұрған Сан-Доменико базиликасы – Сиенадағы тағы бір көрнекті орын. Қызыл кірпіштен салынған бұл қатаң готикалық шіркеу ең алдымен мұнда Италияның жебеушілерінің бірі – Сиеналық Қасиетті Екатеринаның басы, қасиетті жәдігер ретінде сақталуымен танымал. Базиликаның ішінде сонымен қатар әулиенің өмірінен көріністер бейнеленген тамаша фрескаларды, соның ішінде Содоманың жұмыстарын көруге болады. Қуатты сәулеті мен рухани атмосферасы бұл базиликаны міндетті түрде баруға тиіс орынға айналдырады.

Өнер сүйер қауымға Сиена ұлттық пинакотекасына бару міндетті. Палаццо Бриджиди және Палаццо Буонсиньори тарихи сарайларында орналасқан галереяда XIII-XVII ғасырлардағы Сиена кескіндемесінің бай коллекциясы сақталған. Мұнда сіз бірегей Сиена мектебінің дамуын бақылай аласыз, Дуччо ди Буонинсенья, Симоне Мартини, Пьетро және Амброджо Лоренцетти сияқты шеберлердің туындыларына таңдана аласыз. Бұл — Сиена өнерінің алтын ғасырына терең бойлау үшін керемет орын.

Сондай-ақ XVI ғасырда Козимо I Медичидің бұйрығымен салынған Медичи бекінісі (Фортецца Медичеа) де баруға қызықты. Бастапқыда қаланы бақылау үшін қызмет еткен бекініс, бүгінде Сиенаның әдемі көріністері ашылатын серуендеуге арналған танымал орын болып табылады. Оның аумағында жиі түрлі іс-шаралар, көрмелер өткізіледі және Тоскана шараптарынан дәм татуға болатын энотека жұмыс істейді.

Сиена асханасы – бұл Тоскананың гастрономиялық дәстүрлерінің шынайы көрінісі, мұнда басты рөлді жаңа піскен жергілікті өнімдер, ғасырлар бойғы рецепттер және қарапайым, бірақ керемет дәмді тағамдарға деген сүйіспеншілік атқарады. Қаланың гастрономиялық сахнасы өзінің түпнұсқалығымен және Италияның осы аймағының бай тарихымен тығыз байланыстылығымен ерекшеленеді. Мұнда сіз шектен тыс сән-салтанатты таппайсыз, есесіне әйгілі Чинта Сенезе (Cinta Senese) шошқа еті, пекорино қой ірімшігі және хош иісті зәйтүн майы сияқты жоғары сапалы ингредиенттерден жан дүниесімен дайындалған тағамдардан ләззат ала аласыз.

Осы жерге тән, қолмен иленген жуан паста – пичиді (pici) міндетті түрде көріңіз. Оны көбінесе қарапайым, бірақ қанық соустармен, мысалы, аль альоне (сарымсақ пен қызанақ қосылған) немесе жабайы қабан (cinghiale) етінен жасалған рагумен ұсынады. Тағы бір көрнекті тағам – риболлита (ribollita), салқын күнде бойыңызды жылытатын нан қосылған қою көкөніс сорпасы. Жоғарыда аталған Чинта Сенезе шошқа етінен жасалған прошутто, салями немесе нәрлі шұжықтар болсын, олардан дәм тату мүмкіндігін жіберіп алмаңыз.

Сиена өзінің ерекше десерттерімен де әйгілі. Қаланың визиттік карточкасы – панфорте (panforte), тарихы орта ғасырлардан басталатын жаңғақтар, бал және цукаттар қосылған тығыз дәмдеуішті кекс. Сондай-ақ қант ұнтағы себілген ең нәзік бадам печеньесі – риччареллиді (ricciarelli) және дәстүрлі түрде десерттік шарапқа батырып жейтін қатты бадам кептірілген нандары – кантуччиді (cantucci) жеп көруге тұрарлық.

Сиенадағы асты жергілікті шарап бокалы тамаша толықтырады. Тоскананың бұл аймағы Кьянти Классико (Chianti Classico) немесе одан да қанық Брунелло ди Монтальчино (Brunello di Montalcino) сияқты қызыл шараптарымен әйгілі, бірақ соңғысы Сиенадан сәл оңтүстікке қарай өндіріледі. Ақ шараптардан Верначча ди Сан Джиминьяноға (Vernaccia di San Gimignano) назар аударыңыз. Түскі немесе кешкі асты бір шыны аяқ қою эспрессомен немесе кантуччимен тамаша үйлесетін бір бокал тәтті Вин Санто (Vin Santo) шарабымен аяқтау қабылданған. Әрине, сапалы жергілікті минералды су да әрқашан қолжетімді.

Сиенадағы тамақтану мәдениеті жайлы отбасылық тратториялар мен остериялардың төңірегіне шоғырланған, онда еркін жағдайда шынайы үй тағамдарынан ләззат алуға болады. Жергілікті тұрғындар мен туристер энотекаларға (шарап барлары) барғанды да жақсы көреді, онда бір бокал керемет шарапқа түрлі тіскебасарлар – ірімшіктер, ет деликатестері және брускетталар беріледі. Сиенаның қонақжайлылығы мен аспаздық дәстүрлерін толық сезіну үшін өзінің дәстүрлі тағамдарымен танымал жергілікті мейрамханалардың біріне, мысалы, Иль Боккончиноға бас сұғыңыз. Жергілікті базарлар да жаңа піскен өнімдер мен гастрономиялық кәдесыйлар сатып алуға, сиеналықтардың күнделікті өмірімен танысуға тамаша орын болып табылады.

Сиенаға қош келдіңіз! Италияның осы керемет ортағасырлық қаласына сапарыңыз барынша жайлы және есте қаларлық болуы үшін біз бірнеше практикалық кеңестер дайындадық. Олар сізге бағдар табуға және осында болған әрбір сәттен ләззат алуға көмектеседі.

1. Киім және қажетті заттар: Сиенадағы климат жерортатеңіздік. Жазда (маусым-тамыз) жеңіл, ауа өткізетін киім, күннен қорғайтын крем, қалпақ пен көзілдірік алыңыз. Көктем мен күзде қабаттап киіну және жеңіл күртеше қажет болады. Қыста (желтоқсан-ақпан) – жылы күртеше, жемпір, шарф пен қолғап. Негізгі сәт – тас төселген және төбелі жерлерде жүруге арналған ыңғайлы аяқ киім. Адаптерді ұмытпаңыз (Италияда F және L типті розеткалар қолданылады). Дуомо немесе Сан-Доменико базиликасы сияқты шіркеулерге барғанда иық пен тізені жауып тұратын киім кию қабылданған.
2. Қала ішіндегі көлік: Сиенаның тарихи орталығы – бұл жаяу жүргіншілер аймағы (ZTL), сондықтан оны зерттеудің ең жақсы жолы – жаяу. Орталық пен шеткі аудандар немесе вокзал арасында қатынау үшін Tiemme компаниясының жергілікті автобустарын пайдалануға болады. Такси қолжетімді, бірақ қымбат болуы мүмкін. ZTL шектеулері мен тұрақ қиындықтарына байланысты қала ішінде жүру үшін автокөлікті жалға алу тиімсіз, бірақ Тоскана бойынша саяхаттау үшін пайдалы болуы мүмкін.
3. Қаржы: Ресми валюта – еуро (EUR). Ақшаны банктерде немесе айырбастау пункттерінде ("cambio") айырбастауға болады, бірақ кең таралған банкоматтардан (Bancomat) қолма-қол ақша алу тиімдірек. Несиелік және дебеттік карталар (Visa, Mastercard) мейрамханалар мен дүкендердің көпшілігінде қабылданады. Дегенмен, ұсақ-түйек сатып алулар үшін әрқашан жаныңызда аздап қолма-қол ақша болғаны дұрыс. Тұру шығындарын есептемегенде, бір адамға арналған шамамен күндік бюджет тамақтануға, көрікті жерлерге және кәдесыйларға байланысты €70-тен €150-ге дейін болуы мүмкін. Мейрамханаларда шайпұл ("mancia") әрқашан міндетті емес, жиі шотқа қызмет көрсету ақысы ("servizio incluso") немесе үстел ақысы ("coperto") қосылып қояды. Егер қызмет көрсету қосылмаған болса, жақсы қызмет үшін шот сомасының 5-10% мөлшерінде шайпұл қалдыру орынды болады.
4. Денсаулық және қауіпсіздік: Сиена – өте қауіпсіз қала. Пьяцца дель Кампо сияқты адам көп жиналатын жерлерде қалта ұрыларынан сақтанудың стандартты шаралары артық етпейді. Дәріханаларды ("Farmacia") жасыл крест арқылы оңай табуға болады; түнгі және демалыс күндері кезекшілік ететін дәріханалардың кестесі әдетте есіктеріне ілініп тұрады. Шұғыл медициналық көмек үшін 112 нөміріне қоңырау шалыңыз. Туристік медициналық сақтандырудың болғаны жөн.
5. Коммуникация: Ресми тіл – итальян тілі. Туристік орындарда көбісі ағылшынша сөйлейді, бірақ бірнеше негізгі итальяндық сөздерді (мысалы, "Buongiorno" – қайырлы күн, "Grazie" – рақмет, "Scusi" – кешіріңіз) білу өте пайдалы және жергілікті тұрғындар оны жоғары бағалайды. Жергілікті операторлардың (TIM, Vodafone, WindTre) SIM-карталарын олардың байланыс салондарынан сатып алуға болады. Тегін Wi-Fi көптеген кафелерде, қонақ үйлерде және кейбір қоғамдық орындарда қолжетімді. Пайдалы жергілікті қосымшалардың ішінен Tiemme компаниясының автобус кестесі үшін Tiemme Mobile қосымшасын атап өтуге болады. Сондай-ақ қолданбалар дүкенінен Сиена бойынша өзекті жолсілтемелерді немесе жергілікті оқиғалар мен фестивальдер туралы ақпараты бар қосымшаларды тексеріп көрген жөн.
6. Жергілікті этикет: Итальяндықтар қонақжай және көпшіл. Амандасу қабылданған (таңертең және күндіз "Buongiorno", кешке "Buonasera"). "Ciao" – бейресми амандасу. Дүкендерге немесе шағын мекемелерге кіргенде қызметкерлермен амандасу әдетке айналған. Шіркеулерде тыныштық сақтап, құрмет көрсетіңіз. Жергілікті тұрғындардың сезімталдығына таң қалмаңыз – бұл олардың мәдениетінің бір бөлігі.
7. Неден аулақ болу керек: Тарихи ескерткіштер мен шіркеулердің баспалдақтарына тамақтану немесе сусын ішу үшін отырмауға тырысыңыз – бұл әдепсіздік болып саналады және оған тыйым салынуы мүмкін. Сондай-ақ көптеген шағын дүкендердің түскі үзіліске ("riposo" немесе "pausa pranzo"), әдетте 13:00-ден 16:00-ге дейін жабылатынын ұмытпаңыз.
8. Сиенаның ерекшелігі – Палио: Егер сіздің сапарыңыз әйгілі Палио ат жарысымен (2 шілде және 16 тамыз) тұспа-тұс келсе, туристердің көп ағынына және баспананың өте жоғары бағасына дайын болыңыз. Барлығын алдын ала брондаңыз. Бұл сиеналықтар үшін өте маңызды және эмоционалды оқиға, дәстүрлерге құрметпен қараңыз. Сондай-ақ егер сіз көлікпен болсаңыз, ZTL (Zona Traffico Limitato) белгілерін мұқият қадағалаңыз – рұқсатсыз тарихи орталыққа кіру үлкен айыппұлдарға әкеп соғады.

Бұл кеңестер сіздің Сиенада болуыңызды одан да жағымды және алаңсыз етеді деп үміттенеміз. Осы көне қаланың қайталанбас атмосферасынан, оның өнерінен, асханасынан және қонақжайлылығынан ләззат алыңыз!

Күн Тоскана төбелерінің артына батқанда, Сиена өз қонақтарына кешкі демалыс үшін жайлы және жылы атмосфера ұсына отырып, түрлене түседі. Мұндағы түнгі өмір мегаполистердегідей таң атқанша шулы клубтармен емес, қайта көне энотекада керемет шараптан дәм тату, дәстүрлі тратторияда кешкі ас ішу немесе жай ғана жарықтандырылған ортағасырлық көшелермен серуендеу мүмкіндігімен баурайды.

Сиенадағы кеш көбінесе итальяндықтардың сүйікті дәстүрі – аперитивпен басталады. Көптеген барлар сусындарды жеңіл тіскебасарлармен ұсынып, кешкі ас алдындағы тамаша прелюдия жасайды. Кешкі уақыттағы негізгі тартылыс нүктелері – әрине, Пьяцца дель Кампо төңірегі және оған іргелес жатқан Виа Бьянки ди Сопра (Via Banchi di Sopra) және Виа ди Читта (Via di Città) сияқты көшелер. Мұнда жергілікті тағамдардан дәм татуға болатын көптеген мейрамханалар шоғырланған, мысалы, Иль Боккончино немесе Чертоза ди Маджано мейрамханаларында ежелгі қаланың атмосферасынан ләззат алуға болады.

Түнге қарай эстафетаны барлар мен энотекалар қабылдайды. Олардағы атмосфера, әдетте, жайбарақат және достық пейілде болады, мұнда жергілікті тұрғындар да, туристер де жиналады. Дресс-код әдетте күнделікті немесе талғампаз-күнделікті (smart casual) стильде. Сусындардың бағасы қолайлы, жақсы жергілікті шараптың бір бокалы орынды сомаға түседі. Танымал орындардың арасында Торрефационе Фиорелланы атап өтуге болады, онда күндіз жаңадан қуырылған кофеден, ал кешке жайлы жағдайда басқа сусындардан ләззат алуға болады. Тағы бір нұсқа – итальяндық бардың дәстүрлі атмосферасын ұсына алатын Il Ceppo бары.

Түнгі клубтарға келетін болсақ, Сиена ірі клубтық орталық емес. Дегенмен, қалада негізінен жастар мен студенттерге арналған, билеуге болатын бірнеше мекеме бар. Олар әдетте түн ортасына қарай, әсіресе демалыс күндері жанданады. Концерттік алаңдар көбінесе барларда немесе қалалық фестивальдер кезінде жанды музыка ұсынады.

Практикалық кеңестер: Барлар әдетте түн ортасына дейін, әсіресе жұма және сенбі күндері жұмыс істейді. Тарихи орталық шағын болғандықтан, түнде оны жаяу аралаған дұрыс. Егер сізге такси қажет болса, оны телефон арқылы шақыруға немесе арнайы тұрақтардан табуға болады. Сиена өте қауіпсіз қала болып саналады, дегенмен, әсіресе адам көп жиналатын жерлерде стандартты сақтық шаралары ешқашан артық етпейді.

Күндіз Сиена бай мәдени бағдарлама ұсынады. Сіз атақты Санта-Мария-делла-Скала кешені немесе Сиена ұлттық пинакотекасы сияқты көптеген мұражайларды аралай аласыз. Табиғат пен тыныш демалысты ұнататындар үшін Кьянти мүсіндер саябағында немесе Сиена университетінің Ботаникалық бағында серуендеу қолайлы. Театр өмірі мен ірі ойын-сауық саябақтары Сиенаға онша тән емес, олар тарихи және мәдени мұраға жол береді.

Сиена – бұл тарих әр қадам сайын жанданатын қала, бірақ зәулім алаңдар мен соборлардан бөлек, ол демалуға арналған жайлы жасыл бұрыштарды және ғасырлар бойғы мәдени мұраны сақтайтын бай мұражай коллекцияларын ұсынады. Мұнда әркім өз жанына жақын нәрсені табады: тыныш бақтардан бастап әсерлі өнер галереяларына дейін.

Табиғат аясында оңашалануды қалайтындар үшін Сиена мен оның төңірегі бірнеше тамаша орындарды ұсынады. Сиена университетінің Ботаникалық бағы (Orto Botanico dell'Università di Siena) – бұл қала шегіндегі нағыз тыныштық оазисі. XVIII ғасырда негізі қаланған ол төбе беткейінде орналасқан, келушілерге дәрілік шөптер мен экзотикалық түрлерді қоса алғанда, өсімдіктердің алуан түрлі коллекцияларын ғана емес, сонымен қатар айналадағы пейзаждың тамаша көріністерін ұсынады. Бұл асықпай серуендеуге және қала қарбаласынан демалуға арналған тамаша орын.

Серуендеуге арналған тағы бір танымал орын – Медичи бекінісі (Fortezza Medicea). Бұл тек XVI ғасырдағы тарихи ескерткіш қана емес, сонымен қатар қаланың керемет панорамалық көріністері ашылатын кең қоғамдық кеңістік. Бекініс қабырғаларының ішінде жергілікті тұрғындар мен туристер серуендеуді, спортпен шұғылдануды немесе жай ғана шөп үстінде демалуды ұнататын саябақ орналасқан. Осында Итальяндық энотека (Enoteca Italiana) орналасқан, онда аймақтың ең жақсы шараптарымен танысуға болады.

Егер сіз қала орталығынан сәл ұзап шығуға дайын болсаңыз, Кьянти мүсіндер саябағы (Chianti Sculpture Park) ұмытылмас әсер сыйлайды. Кьянтидің көркем жерінде орналасқан бұл саябақ заманауи өнер мен табиғаттың бірегей үйлесімі болып табылады. Орман ішінде серуендей отырып, сіз ландшафтқа үйлесімді түрде енген бүкіл әлем суретшілерінің түпнұсқа мүсіндерін ашасыз. Бұл – өнерге деген сүйіспеншілікті Тоскана табиғатынан ләззат алумен ұштастырудың тамаша мүмкіндігі.

Сиенаның мәдени өмірін оның көптеген мұражайларынсыз елестету мүмкін емес. Ең маңыздыларының бірі – бұрын қажыларға арналған аурухана болған, ал қазір археологиялық олжалары, фрескалары мен уақытша көрмелері бар көпқырлы мұражай орталығы – Санта-Мария-делла-Скала кешені. Сондай-ақ бірегей жергілікті көркемсурет мектебінің дамуын бақылауға мүмкіндік беретін XIII-XVII ғасырлардағы Сиена кескіндемесінің ең бай коллекциясы жиналған Сиена ұлттық пинакотекасы кем түспейді.

Жаратылыстану ғылымдарына қызығатындар үшін Физиокритиктер академиясының мұражайы (Museo di Storia Naturale dell'Accademia dei Fisiocritici) міндетті түрде баруға тұрарлық. Көне ғимаратта орналасқан ол киттің әсерлі қаңқасын қоса алғанда, ауқымды зоологиялық, минералогиялық және палеонтологиялық коллекцияларды сақтайды. Бұл орын ересектерге де, балаларға да қызықты болады.

Мәдени мұра туралы айтқанда, Сиена соборының жанында орналасқан Опера дель Дуомо мұражайын (Museo dell'Opera del Duomo) атап өтпеуге болмайды. Мұнда собордың түпнұсқа мүсіндері мен витраждары, сондай-ақ итальяндық готиканың ең ұлы жауһарларының бірі – Дуччо ди Буонинсеньяның әйгілі «Маэста» алтарь бейнесі сақталған. Қаланың тарихи орталығы Палаццо Публико сияқты ортағасырлық сарайларымен және ғасырлар бойы осы таңғажайып қалаға кіреберіс болған Порта Романа немесе Порта Камоллия сияқты ежелгі қала қақпаларымен ашық аспан астындағы мұражай болып табылады.

Шынайы әсер алу үшін Орто де Печчиге (Orto de' Pecci) бас сұғыңыз – бұл Пьяцца дель Кампоның дәл артында орналасқан бақшалары мен жануарлары бар таңғажайып жасыл алқап. Бұл жасырын қазына қаланың қақ ортасында ортағасырлық ауылдық бұрыштың атмосферасын сезінуге мүмкіндік береді. Сондай-ақ шағын, аз танымал шіркеулерге кіруден қорықпаңыз – олар жиі нағыз көркем жауһарларды жасырады және тыныштық пен тебіреніс сәтін сыйлайды.

Сиена мен оның жақын төңірегінде жүріп-тұру өте ыңғайлы, бірақ қаланың тарихи орталығы негізінен автокөлік қозғалысы шектелген жаяу жүргіншілер аймағы (ZTL – Zona Traffico Limitato) болып табылады. Мұнда қоғамдық көліктің негізгі түрі автобустар болып табылады.

Сиена мен оның провинциясындағы автобус тасымалының басты операторы – Tiemme компаниясы. Автобус желісі жақсы дамыған және қала орталығын шеткі аудандармен, теміржол вокзалымен (ол тарихи орталықтан сәл қашықта орналасқан) және жақын маңдағы елді мекендермен байланыстырады. Сиенада метро, трамвай немесе троллейбус жоқ. Кейбір маршруттарға, әсіресе тарихи орталықтың тар көшелерімен өтетін бағыттарға, "pollicino" деп аталатын шағын автобустар қызмет көрсетуі мүмкін.

Жол жүру ақысын төлеу жүйесі көптеген итальяндық қалалар үшін стандартты болып табылады. Билеттерді алдын ала темекі дүңгіршектерінен (Tabaccheria), газет дүңгіршектерінен (Edicola), Tiemme ресми билет сату нүктелерінен немесе олардың мобильді қосымшасы арқылы сатып алуға болады. Сондай-ақ билетті жүргізушіден де сатып алуға болады, бірақ ол әдетте қымбатырақ және тек шекті жағдайда ғана ұсынылады. Билеттердің әртүрлі түрлері бар: бір реттік (әдетте белгілі бір уақыт ішінде жарамды, мысалы, 70-90 минут, ауысып міну мүмкіндігімен), бірнеше рет жол жүруге арналған, сондай-ақ көлікті қарқынды пайдаланған жағдайда тиімді болатын күндік немесе көпкүндік жол жүру билеттері. Билет бағасы айтарлықтай қолжетімді. Автобусқа кірген бойда билетті арнайы компостерде валидациялау өте маңызды – онсыз билет жарамсыз деп саналады және айыппұл салынуы мүмкін.

Сиенада автобустар аялдамаларда, Tiemme ресми сайтында немесе олардың қосымшасында көрсетілген кесте бойынша жүреді. Күндізгі уақытта қозғалыс өте қарқынды, кешке және демалыс күндері аралықтар артуы мүмкін. Теміржол вокзалына келетін туристер үшін автобус – орталыққа жетудің ыңғайлы жолы. Сиенаның бір ерекшелігі – қаланың төменгі бөліктерінен (мысалы, тұрақтардан немесе автобус аялдамаларынан) төбелі тарихи орталыққа тегін және еш қиындықсыз көтерілуге көмектесетін бірнеше қоғамдық эскалаторлардың ("risalite meccanizzate") болуы. Бұл әсіресе жүгі бар адамдар немесе жүріп-тұруы шектелген жандар үшін өте ыңғайлы.

Сиенада қоғамдық көліктің баламасы ретінде таксиді пайдалануға болады. Такси тұрақтары әдетте теміржол вокзалында және қаланың маңызды нүктелерінде, мысалы, Пьяцца Маттеоттиде орналасады. Дегенмен, такси – көліктің едәуір қымбат түрі. Тарихи орталықтың шағындығын ескерсек, жаяу серуендеу оны зерттеудің тек мүмкін ғана емес, сонымен бірге ең жақсы тәсілі болып табылады. Сиенада велосипед жалдау қызметі бар, бірақ төбелі жер бедері оны физикалық дайындығы бар туристерге ғана қолайлы етеді. Каршеринг аз таралған және ZTL ішінде жүру үшін тиімсіз.

Сиенада саяхатшылар түрлі сұраныстар мен бюджеттерді қанағаттандыра алатын орналастырудың кең таңдауын табады. Қала жайлы және қолжетімді хостелдер мен қонақ үйлерді (B&B), сондай-ақ тарихи ғимараттарда орналасқан орта деңгейдегі талғампаз қонақ үйлерді ұсынады. Оңашалануды қалайтындар немесе ұзақ уақыт тұруды жоспарлайтындар үшін көптеген апартаменттер мен тұрғын үй жалдау нұсқалары бар. Сондай-ақ жоғары деңгейлі қызмет көрсетуді және жиі Тоскана пейзаждарының таңғажайып көріністерін ұсынатын сәнді қонақ үйлер мен курорттар да бар.

Туристер тұру үшін ең танымал аудан, әрине, Сиенаның тарихи орталығы болып табылады. Мұнда орналасу Пьяцца дель Кампо, Сиена соборы және Палаццо Публико сияқты басты көрікті жерлерге жаяу қашықтықта болуға мүмкіндік береді. Көне заманның атмосферасына толы тар ортағасырлық көшелердің өзі бір көрнекті орын. Орталықтан баспана таңдау арқылы сіз қаланың бірегей атмосферасына толықтай ене аласыз. Сондай-ақ егер сіз төңіректі белсенді зерттеуді жоспарласаңыз, қаланың басты қақпаларына іргелес немесе қоғамдық көлік аялдамаларына жақын аудандар да ыңғайлы болуы мүмкін.

Жайлы орналасуды ұсынатын танымал қонақ үйлердің арасында, мысалы, ыңғайлы орналасуды сапалы қызметпен ұштастыратын Афина қонақ үйін атап өтуге болады. Нақты қонақ үйді таңдау сіздің қалауыңыз бен бюджетіңізге байланысты, бірақ Сиенада расында да лайықты нұсқалар өте көп.

Баға диапазонына келетін болсақ, ол бюджеттік (хостелдер, қарапайым B&B) деңгейден орташа (қонақ үйлер мен апартаменттердің көпшілігі) және люкс деңгейіне дейін өзгереді. Негізгі кеңес: егер сіз сапарды маусымның қызған шағына (әсіресе шілде мен тамыз айларындағы Палио кезінде) жоспарласаңыз, баспананы алдын ала брондаңыз, өйткені ең жақсы нұсқалар өте тез таусылып қалады. Брондаудың ең кең таралған тәсілдері – танымал онлайн платформалар, сондай-ақ қонақ үйлердің сайттары арқылы тікелей брондау, бұл кейде тиімдірек шарттарды немесе арнайы ұсыныстарды бере алады.

Төңіректі зерттегісі келетіндер үшін Сиена жақын маңдағы бірнеше қызықты жерлерге бір күндік саяхаттар үшін тамаша бастапқы нүкте болып табылады:

Бұл қалашықтардың әрқайсысы өзіндік бір нәрсе ұсынады, бұл Сиенадан шығатын бір күндік сапарларды мазмұнды және әртүрлі етеді. Мысалы, "хрусталь қаласы" ретінде танымал Колле-ди-Валь-д'Эльса қаланың жоғарғы бөлігінің (Колле Альта) ортағасырлық атмосферасымен және шыны шеберханаларына бару мүмкіндігімен баурайды. Поджибонсиде айбынды Медичи бекінісін (Фортецца ди Поджо Империале) және археологиялық саябақты көруге тұрарлық. Сан-Кашано-ин-Валь-ди-Пезаға саяхат Кьянти Классико аймағының атмосферасына енуге, жергілікті шараптардан дәм татуға және Никколо Макиавелли тұрған үйге баруға мүмкіндік береді. Монтеварки палеонтология әуесқойларын өзінің мұражайымен қызықтыруы мүмкін, ал Фильине Вальдарно гуманист Марсилио Фичино есімімен байланысты өзінің жайлы тарихи орталығымен серуендеуді ұсынады.

Бұл жақын маңдағы бағыттар Италия аймағының мәдениетімен, тарихымен және көркем ландшафттарымен тереңірек танысуға мүмкіндік беріп, Сиенаның өзінен алған әсерді тамаша толықтырады. Әрбір осындай саяпар – бұл Тоскананың жаңа қырларын ашатын кішігірім оқиға.

Сиенадағы шопинг – бұл үлкен сауда орталықтарында әлемдік брендтердің соңынан қуу емес, Тоскана дәстүрлері мен шеберлік әлеміне жасалған қызықты саяхат. Қала өзінің қолөнер бұйымдарымен, жоғары сапалы жергілікті өнімдерімен және орта ғасырлар рухын сақтайтын бірегей кәдесыйларымен әйгілі. Мұнда сіз шынымен ерекше бірдеңе сатып алуға болатын көптеген шағын дүкендер мен шеберханаларды таба аласыз.

Сиенадағы шопингтің басты күре тамырлары – тарихи орталықтың көшелері. Via Banchi di Sopra біртіндеп Via di Città-ға ұласады, ал оларға іргелес Via dei Montanini – бұл кез келген талғамға сай дүкендер шоғырланған жер. Мұнда итальяндық киім-кешек пен аяқ киім бутиктері, зергерлік салондар, былғары бұйымдары бар дүкендер, өнер галереялары және, әрине, дәстүрлі Сиена тәттілері мен деликатестерін ұсынатын көптеген дүкендер орналасқан. Бұл көшелермен серуендеудің өзі үлкен ләззат сыйлайды, ортағасырлық сәулет өнеріне және үлкен талғаммен безендірілген витриналарға сүйсінуге мүмкіндік береді.

Сиена шағын дүкендерімен көбірек танымал болса да, қалада заманауи сауда орындары да бар. Солардың бірі – теміржол вокзалына жақын орналасқан ПортаСиена галереясы. Бұл супермаркет, киім, электроника және үйге арналған тауарлардың танымал желілік брендтері бар заманауи сауда орталығы. Бұл шопингтің үйреншікті форматын іздейтіндер немесе күнделікті тауарларға мұқтаж жандар үшін ыңғайлы орын.

Сиенаның шопинг мәдениетінде базарлар ерекше орын алады. Әр сәрсенбі күні таңертең Медичи бекінісінің қабырғасында үлкен апта сайынғы базар (Mercato delle Merci) жайылады. Мұнда киім-кешек, аяқ киім мен сөмкелерден бастап үйге арналған тауарларға, жаңа піскен көкөністерге, жемістерге, ірімшіктер мен ет деликатестеріне дейін барлығын табуға болады. Бұл жергілікті атмосфераға бойлауға және тартымды бағамен қызықты тауарларды табуға тамаша орын. Сондай-ақ Пьяцца дель Кампоға жақын жерде, Пьяцца дель Меркатода (Piazza del Mercato) орналасқан жабық Mercato Coperto базарына назар аударуға тұрарлық, онда ең жаңа піскен жергілікті өнімдерді сатып алуға болады.

Сиенадан осы таңғажайып қаланы еске түсіретін кәдесыйларсыз кету мүмкін емес. Дәстүрлі Тоскана өрнектері бар қолдан жасалған керамикаға, жоғары сапалы былғары бұйымдарына (сөмкелер, белдіктер, әмияндар), сондай-ақ жергілікті гастрономиялық ерекшеліктерге назар аударыңыз. Соңғыларына әйгілі Сиена тәттілері жатады: панфорте (жаңғақтар мен цукаттар қосылған тығыз дәмдеуішті кекс), риччарелли (нәзік бадам печеньесі) және кантуччи (Вин Санто десерттік шарабына батырып жеу қабылданған бадам кептірілген нандары). Әрине, үйге керемет Тоскана шарабының бір бөтелкесін (Кьянти, Брунелло ди Монтальчино) немесе хош иісті зәйтүн майын әкелуге тұрарлық. Сиенаның 17 контрадасының символикасы бар кәдесыйлар да танымал.

Сиенадағы дүкендердің көпшілігі шамамен 9:00-10:00-ден 13:00-ге дейін, содан кейін түскі үзілістен (riposo немесе pausa pranzo) кейін 16:00-ден 19:30-20:00-ге дейін жұмыс істейді. Көптеген шағын дүкендер жексенбіде және дүйсенбі күні таңертең жабық болуы мүмкін. Ірі дүкендер мен ПортаСиена галереясы сияқты сауда орталықтары түскі үзіліссіз және демалыс күндері де жұмыс істей алады. Төлем құралы ретінде барлық жерде қолма-қол ақша (еуро) және банктік карталар (Visa, Mastercard) қабылданады. Дегенмен, шағын дүкендерде немесе базарларда қолма-қол ақшаға басымдық берілуі мүмкін.

Еуропалық Одаққа кірмейтін елдерден келген туристер үшін сатып алулардан ҚҚС (Италияда ол IVA деп аталады) қайтару мүмкіндігі бар. "Tax Free Shopping" маңдайшасы бар дүкендерді іздеңіз. Салықты қайтаруды ресімдеу үшін бір күнде бір дүкеннен белгілі бір минималды сомаға сауда жасап, сатушыдан арнайы чек (fattura) пен Tax Free формасын сұрау қажет. Ресімдеу кезінде төлқұжатыңызды көрсетуді ұмытпаңыз.