Шелбивилл ресми түрде 1809 жылы Теннесси штатының Заң шығарушы жиналысының актісімен құрылды. Қала жергілікті жер иесі Клемент Кэннон сыйға тартқан жерлерде, арнайы Бедфорд округінің әкімшілік орталығын орналастыру үшін негізделді. Елді мекен өз атауын АҚШ-тың Тәуелсіздік соғысының батыры және көрші Кентукки штатының алғашқы губернаторы, полковник Айзек Шелбидің құрметіне алды. Қаланың ресми мәртебесі (инкорпорация) 1819 жылы бекітілді.
Қалыптасудың негізгі факторлары
Географиялық орналасуы: Қала Дак-Ривер (Duck River) өзенінің жағасындағы биік әктас құзында салынған. Бұл су тасқынынан табиғи қорғанысты және жүк тасымалдау мен диірмендердің жұмысына қажетті су жолына қолжетімділікті қамтамасыз етті.
Саяси мәртебесі: Шелбивиллдің округ орталығы (county seat) болып тағайындалуы оның ерте өсуінің басты катализаторына айналып, әкімшілік мекемелерді, соттар мен заң кеңселерін өзіне тартты.
Инновациялық жоспарлау: Қала «Шелбивилл жоспары» (The Shelbyville Plan) деп аталатын өзінің бірегей қала құрылысы схемасымен танымал болды. Алғаш рет көшелер орталық алаңның қабырғаларына емес, бұрыштарына шығатындай етіп жобаланды, бұл сот ғимараты мен сауда қатарларына баруды жеңілдетті.
Ерте мәдени және экономикалық ерекшеліктері
XIX ғасырдың бірінші жартысында Шелбивилл Орта Теннесси аймағының гүлденген сауда және аграрлық торабы ретінде дамыды:
Сауда орталығы: Алқаптың құнарлы топырағының арқасында қала астық, мал және мақта сататын орынға айналды. 1818 жылдың өзінде-ақ мұнда Нэшвилл банкінің бөлімшесі ашылды, бұл елді мекеннің экономикалық маңыздылығын көрсетті.
Өнеркәсіптік әлеует: Орманның, әсіресе қызыл балқарағайдың көптігі экономикада басты рөл атқарды. Жергілікті сүректі пайдалану кейіннен қалаға «Қарындаш қаласы» (Pencil City) лақап атын берген қарындаш өнеркәсібінің пайда болуына әкелді.
Жылқы шаруашылығы: Жылқы өсіру мәдениеті алғашқы қоныстанушылар өмірінің ажырамас бөлігі болды. Бұл дәстүрлер Шелбивиллдің болашақта Теннесси жүрісті жылқыларының астанасы ретінде әлемге танылуына негіз қалады.
Хронология
Шелбивиллдің негізгі тарихи белестері
1809 — Теннесси штатының Заң шығарушы жиналысы Клемент Кэннон сыйға тартқан жерлерде Шелбивилл қаласын ресми түрде құрады.
1810 — Орталық алаңда Бедфорд округінің әкімшілік өзегіне айналған алғашқы бөренеден салынған сот ғимараты тұрғызылды.
1819 — Шелбивилл инкорпорацияланған қаланың ресми мәртебесін алады, бұл оның аймақтағы саяси маңызын нығайтады.
1853 — Қаланы Нэшвилл-Чаттануга негізгі магистралімен байланыстырған теміржол желісінің құрылысы аяқталып, экономикалық өсуді жеделдетті.
1863 — Азамат соғысы кезінде Дак-Ривер өзенінің маңындағы бірқатар маневрлер мен қақтығыстардан кейін қала федералды әскерлердің бақылауына өтеді.
1916 — Джеймс Р. Масгрейв Musgrave Pencil Company фабрикасын ашып, Шелбивиллді «Қарындаш қаласы» деп атауға негіз болған индустрияны бастады.
1934 — Тарихи округтік сот ғимараты қатты өрттен жойылып, бұл әкімшілік орталықты толық қайта құруды талап етті.
1935 — Неоклассикалық стильдегі жаңа сот ғимаратының құрылысы аяқталды, ол бүгінде алаңның негізгі сәулеттік доминанты болып табылады.
1939 — Алғашқы Tennessee Walking Horse National Celebration фестивалі өтіп, қаланы бүкіл әлемге танымал еткен дәстүрдің негізін қалады.
1950-жылдар — Өнеркәсіптің өркендеген кезеңі, бұл уақытта жергілікті фабрикалар әлемдегі барлық қара графитті қарындаштардың едәуір бөлігін шығарды.
2009 — Қала ауқымды тарихи реконструкциялар мен мерекелік іс-шаралар өткізіп, негізі қаланғанының 200 жылдығын салтанатты түрде атап өтті.
Маңызды кезеңдер
Даму кезеңдері және олардың маңызы
Шелбивилл тарихы — бұл өзен бойындағы сауда бекетінен аймақтың өнеркәсіптік және мәдени орталығына дейінгі жол. Төменде қаланың заманауи келбеті мен экономикасын анықтаған негізгі кезеңдер берілген:
Темір жолдың келуі (XIX ғасырдың ортасы) Нэшвилл-Чаттануга желісіне қосылу қаланы жергілікті өнім жинайтын орыннан маңызды логистикалық торапқа айналдырды. Бұл жергілікті фермерлер мен саудагерлерге ұлттық нарыққа шығуға мүмкіндік беріп, астық пен мал экспортын айтарлықтай арттырды.
«Қарындаш қаласы» дәуірі (XX ғасырдың басы) Musgrave фабрикасының ашылуы және одан кейінгі жазу құралдары өндірісінің өсуі Шелбивиллді осы салада әлемдік көшбасшыға айналдырды. Ондаған жылдар бойы қарындаш өнеркәсібі негізгі жұмыс беруші болып, тіпті жалпыұлттық дағдарыстар кезінде де экономикалық тұрақтылықты қамтамасыз етті.
Орталықтың сәулеттік жаңаруы (1930-жылдар) 1934 жылғы жойқын өрттен кейін қала жаңа кейіпке ие болды. Қазіргі сот ғимаратының салынуы және алаңды бірыңғай стильде қайта жаңғырту әкімшілік функцияларды қалпына келтіріп қана қоймай, бүгінде туристерді қызықтыратын тұтас тарихи ансамбльді қалыптастырды.
«National Celebration» құрылуы (1939 жыл) Теннесси жүрісті жылқыларының ұлттық фестивалін ұйымдастыру мәдени сәйкестікте бетбұрысты сәт болды. Бұл оқиға қалаға «Жүрісті жылқылардың әлемдік астанасы» атағын беріп, жыл сайын қызмет көрсету және туризм саласына үлкен капитал ағынын қамтамасыз етеді.
Индустриалды әртараптандыру (XX ғасырдың соңы — XXI ғасырдың басы) Тоқыма және ағаш өңдеу өнеркәсібі рөлінің төмендеуі экономиканың бағытын өзгертуге әкелді. Қала автобөлшектер мен пластик өндірушілерді сәтті тартып, бұл жұмыс орындарын сақтап қалуға және Теннесси штатының заманауи өндірістік тізбегіне интеграциялануға мүмкіндік берді.
Сәулет
Қала құрылысының бірегейлігі: «Шелбивилл жоспары»
Шелбивиллдің сәулеттік келбеті оның XIX ғасырдың басында жасалған бірегей жоспарлануымен тығыз байланысты. Қала «Шелбивилл жоспары» (The Shelbyville Plan) деп аталатын қала құрылысы схемасының прототипіне айналды. Көшелер орталық алаңның қабырғаларының ортасына келетін дәстүрлі схемалардан айырмашылығы, мұнда басты көшелер алаңның бұрыштарына құйылады. Бұл шешім көлік қолжетімділігін жақсартып қана қоймай, сот ғимаратын кез келген бағыттан көрінетін даусыз визуалды доминантқа айналдырды.
Сәулет дәуірлері мен стильдері
Қала құрылысы XIX–XX ғасырлар тоғысындағы коммерциялық сәулет пен 1930-жылдардағы «Жаңа бағыт» кезеңінің айбынды азаматтық ғимараттарының қосындысынан тұрады. Негізгі стилистикалық бағыттарды келесі нысандармен байланыстыруға болады:
Неоклассицизм (1930-жылдар): Бұл стильдің басты өкілі — 1935 жылы өрттен кейін салынған Бедфорд округтік сотының ғимараты (Bedford County Courthouse). Ол монументалдылығымен, қатаң симметриясымен, масивті колонналарымен және күмбезімен сипатталады, бұл заң мен тәртіптің маңыздылығын көрсетеді. Ғимарат бүкіл тарихи орталықтың тірегі болып табылады.
Коммерциялық стиль және Итальянизм (XIX ғасырдың соңы — XX ғасырдың басы): Орталық алаңды қоршап тұрған екі және үш қабатты кірпіш ғимараттар сол кездегі американдық сауда сәулетінің классикалық үлгісі болып табылады. Оларға сәндік карниздер, аркалы терезелер және ескі Оңтүстік рухын сақтап қалған бірінші қабаттардағы витриналар тән.
Викториандық стиль және Королева Анна стилі (XIX ғасырдың соңы): Орталыққа іргелес тұрғын аудандарда, әсіресе Шығыс Шелбивилл (East Shelbyville Historic District) тарихи ауданында ауқатты қала тұрғындарының особняктары сақталған. Бұл үйлер шатырларының күрделі геометриясымен, мұнараларымен, кең верандаларымен және бай ағаш декорациясымен ерекшеленеді.
Арт-модерн (XX ғасырдың ортасы): Өткен ғасырдың ортасындағы сәулеттің жарқын үлгісі — Capri Theatre кинотеатры. Оның тегістелген пішіндері мен неонды маңдайшасы бар қасбеті соғыстан кейінгі дәуірдің оптимизмі мен технологиялық прогресін көрсетеді.
Индустриалды мұра және ревитализация
Қаланың сәулеттік матасының маңызды бөлігі — заманауи пайдалану үшін қайта өңделген өнеркәсіптік ғимараттар. Мысал ретінде бұрынғы тоқыма фабрикасының ғимаратында орналасқан Флай өнер орталығын (The Fly Arts Center) айтуға болады. Кірпіш қалауы мен үлкен өнеркәсіптік терезелерді сақтау қаланың өндірістік өткенімен байланысты үзбей, оны заманауи мәдени өмірге интеграциялауға мүмкіндік береді.
Атақты адамдар
Шелбивиллдің көрнекті тұлғалары
Қала тарихы оның бірегей келбетін қалыптастырған — саясаткерлер мен өнеркәсіпшілерден бастап өнер қайраткерлеріне дейінгі адамдармен тығыз байланысты.
Клемент Кэннон (Clement Cannon) Жер иесі, қаланың негізін қалаушы Шелбивиллдің негізін қалау тарихындағы басты тұлға. 1810 жылы ол Бедфорд округінің әкімшілік орталығын құру үшін 100 акр жерін өтеусіз берді. Дәл осы сый қаланың Дак-Ривер өзенінің жағасында орналасуын анықтады.
Джеймс Р. Масгрейв (James R. Musgrave) Өнеркәсіпші, қарындаш өндірісінің пионері Шелбивиллге «Қарындаш қаласы» (Pencil City) лақап атын сыйлаған адам. 1916 жылы ол Musgrave Pencil Company компаниясын құрып, ондаған жылдар бойы қала экономикасының негізіне айналған және оны жазу құралдарын шығарудан әлемдік көшбасшылар қатарына шығарған индустрияны бастады.
Прентис Купер (Prentice Cooper) Саясаткер, Теннессидің 39-шы губернаторы Шелбивилл тумасы, 1939-1945 жылдар аралығында штат губернаторы қызметін атқарды. Екінші дүниежүзілік соғыстың қиын жылдарында ол штаттың мобилизациялық күш-жігерін басқарды. Кейінірек Перудегі АҚШ елшісі ретінде ел мүддесін қорғады. Оның қаладағы отбасылық үйі тарихи жәдігер болып табылады.
Сондра Локк (Sondra Locke) Актриса, режиссер Шелбивиллде туып-өскен. «Жүрек — жалғыз аңшы» (1968) фильміндегі дебюттік рөлі үшін халықаралық танымалдылыққа ие болып, «Оскар» сыйлығына номинация алды. Сондай-ақ Клинт Иствудпен көпжылдық шығармашылық ынтымақтастығымен танымал.
Генри Купер (Henry Cooper) АҚШ сенаторы, заңгер Губернатор Прентис Купердің әкесі және XIX ғасырдың ықпалды саясаткері. Реконструкция кезеңінде (1871–1877) АҚШ Сенатында Теннесси штатының атынан өкілдік етті. Шелбивиллде тұрып, белсенді заңгерлік практикамен айналысты, Азамат соғысынан кейін аймақтың құқықтық жүйесін қалпына келтіруге елеулі үлес қосты.
Джим Сквайрс (Jim Squires) Журналист, редактор, жылқы өсіруші Атақты американдық журналист, Chicago Tribune газетінің бұрынғы редакторы. Шелбивиллді өз үйі ретінде таңдап, ол ат спорты әлемінде танымал тұлғаға айналды, әйгілі Теннесси жүрісті жылқыларын өсірумен айналысты және Оңтүстіктегі өмір туралы бірнеше кітап жазды.
Беттің соңына жеттіңіз бе?
Демек, маршрут жан-жақты зерттелді
Сайтты пайдалануды ыңғайлырақ ету үшін біз cookies пайдаланамыз.
