Cumberland

Негізінің қалануы және алғашқы деректер

Камберленд тарихы Жаңа Англияны ерте игерумен тығыз байланысты. Бастапқыда бұл аумақ ірірек Солтүстік Ярмут (North Yarmouth) елді мекенінің құрамына кірді, оның жерлерін еуропалық отаршылар XVII ғасырда-ақ игере бастаған болатын. Дегенмен, дербес әкімшілік бірлік ретінде қала картада әлдеқайда кеш пайда болды.

Ресми негізі қаланған күн 1821 жыл болып есептеледі, сол кезде Камберленд Солтүстік Ярмуттан бөлініп, тәуелсіз қала ретінде инкорпорацияланды. Ол өз атауын, шамасы, Король Георг II-нің ұлы, Камберленд герцогі, ханзада Уильямның құрметіне алған.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Қаланың дамуы оның бірегей келбетін қалыптастырған географиялық және табиғи жағдайлардың сәтті үйлесімімен айқындалды:

• Географиялық орналасуы: Көрікті Каско шығанағының жағалауында орналасуы теңізге тікелей шығуды қамтамасыз етті, бұл сол дәуірдегі көлік қатынасы мен сауда үшін өте маңызды болды.
• Табиғи ресурстар: Кең орман алқаптары мен құнарлы жерлердің болуы аймақ экономикасының негізгі салалары — ағаш дайындау мен ауыл шаруашылығының дамуына ықпал етті.
• Портлендке жақындығы: Ірі порттық және сауда орталығымен көршілестік жергілікті тұрғындарға өз өнімдері үшін тұрақты өткізу нарығына және қалалық тауарларға қол жеткізуге мүмкіндік берді.

Ерте мәдени және экономикалық ерекшеліктер

Өз өмір сүруінің алғашқы онжылдықтарында Камберленд Мэн штаты үшін классикалық болып табылатын, өмірі теңізбен және жермен тығыз байланысты қауымдастықты білдірді. Экономика аралас шаруашылыққа негізделді: тұрғындар фермерлікпен, балық аулаумен және жағалаудағы саудамен белсенді айналысты. Сапалы ағаштың болуының арқасында кеме жасау да елеулі рөл атқарды.

Мәдени өмір қалалық жиналыстар мен шіркеу приходтарының айналасында қалыптасты, бұл ұйымшыл және еңбекқор қауымдастықтың құрылуына ықпал етті. Білім беруге ерекше көңіл бөлінді, бұл қалалық мектеп жүйесінің болашақ дамуына негіз қалады.

Дамудың негізгі кезеңдері

• 1636 жыл — Уильям Ройаллды қоса алғанда, алғашқы еуропалық қоныстанушылар сол кезде Солтүстік Ярмуттың бөлігі болған аумақты игере бастайды.
• 1821 жыл — Камберленд Солтүстік Ярмуттан ресми түрде бөлініп, Мэн штатының тәуелсіз қаласы мәртебесін алады.
• 1848 жыл — Қала арқылы Atlantic and St. Lawrence Railroad теміржолы өтеді, бұл Портлендпен және Канадамен көлік байланысын айтарлықтай жақсартады.
• 1868 жыл — Элви Грили қаладағы сапалы білім берудің негізін қалап, Грили институтының (қазіргі Greely High School) құрылысын қаржыландырады.
• 1868 жыл — Камберленд фермерлік клубы аймақтың басты жыл сайынғы дәстүріне айналған алғашқы ауылшаруашылық жәрмеңкесін (Cumberland Fair) өткізеді.
• XIX ғасырдың аяғы — Кеме жасаудың белсенді даму кезеңі, ол кезде жергілікті верфтер жағалаудағы сауда үшін шхуналар мен бригтер салды.
• 1900-ші жылдар — Автомобильдердің пайда болуымен және жолдардың жақсаруымен қаланың аграрлық қауымдастықтан тұрғын үй қала маңына біртіндеп трансформациялануы басталады.
• 1966 жыл — Камберленд пен көршілес Солтүстік Ярмут мектептерін біріктірген MSAD 51 мектеп әкімшілік округі құрылды.
• 1993 жыл — Принц мемориалды кітапханасын (Prince Memorial Library) ауқымды қайта құру және кеңейту жұмыстары жүргізілді.
• 2007 жыл — Тарихи түрде қала құрамына кірген Грейт-Шебиг аралы (Great Chebeague Island) бөлініп, дербес муниципалитетке айналады.
• 2010 жыл — Қаланың дамыған рекреациялық инфрақұрылымы бар орын ретіндегі мәртебесін нығайтқан жаңа Val Halla қоғамдық орталығының құрылысы аяқталды.
• 2021 жыл — Қала өзінің ресми инкорпорацияланғанына 200 жыл толуын салтанатты түрде атап өтті.

Қазіргі келбеттің қалыптасу кезеңдері

Камберлендтің дамуы ауылшаруашылық қауымдастығынан беделді тұрғын үй қала маңына біртіндеп трансформациялану жолымен жүрді. Қаланың экономикасына, мәдениетіне және қала құрылысына түбегейлі әсер еткен бірнеше негізгі сәттерді атап өтуге болады:

• Әкімшілік тәуелсіздік (1821): Солтүстік Ярмуттан ресми түрде бөліну өз бюджеті мен басқаруын қалыптастырудың бастапқы нүктесі болды. Бұл жергілікті билікке осы аумаққа қажетті ішкі инфрақұрылым мен жол желісін дамытуға назар аударуға мүмкіндік берді.
• Теміржол интеграциясы (1848): Қала арқылы Atlantic and St. Lawrence Railroad желісінің іске қосылуы экономикалық ашықтық дәуірін ашты. Портленд және Монреальмен тікелей байланыс қаланы маңызды логистикалық торапқа айналдырып, ауылшаруашылық өнімдерін шығаруды және тауарларды жеткізуді жеңілдетті.
• Білім беру орталығы ретінде қалыптасу (1868): Грили институтының (қазіргі Greely High School) негізінің қалануы мәдени даму векторын ғасырлар бойы айқындап берді. Жергілікті білімнің жоғары сапасы жаңа тұрғындар үшін басты тартылыс күшіне айналып, қаланың отбасылық өмірге қолайлы мекен ретіндегі имиджін қалыптастырды.
• Агромәдени бренд (1868 жылдан бастап): Жыл сайынғы Камберленд жәрмеңкесінің (Cumberland Fair) құрылуы қуатты экономикалық және туристік дәстүрді қалыптастырды. Бұл шара қаланың ауылдық бірегейлігін тіпті белсенді урбанизация кезеңінде де сақтауға көмектесті және жергілікті қазынаға табыс әкелуді жалғастыруда.
• Субурбанизацияға көшу (XX ғасыр): Автомобильдердің жаппай таралуымен және тас жолдардың жақсаруымен қала өзінің бейінін аграрлық-теңіздіктен тұрғын үйге өзгертті. Портлендке жақындығы жаңа тұрғын үй кварталдарының салынуына әкелді, бұл демографияны айтарлықтай өзгертті және қаланың салық базасын арттырды.
• Шекараларды оңтайландыру (2007): Грейт-Шебиг аралының қала құрамынан шығуы маңызды әкімшілік қадам болды. Бұл оқиға муниципалитетке ресурстарды қайта бөлуге және толығымен Камберлендтің материктік бөлігін абаттандыру мен дамытуға назар аударуға мүмкіндік берді.

Сәулеттік келбет және қала құрылысы

Камберленд сәулеті — бұл Жаңа Англиядағы елді мекендер эволюциясының классикалық үлгісі. Мұнда сіз салтанатты сарайларды немесе зәулім ғимараттарды таба алмайсыз; қаланың келбеті практикалық, климаттық жағдайлар мен протестанттық ұстамдылықтың әсерінен қалыптасты. Қала құрылысының матасы тарихи фермерлік үйлердің, XIX ғасырдағы қоғамдық ғимараттардың және табиғи ландшафтқа үйлескен заманауи тұрғын үйлердің үйлесімді жиынтығын білдіреді.

Негізгі сәулеттік стильдер мен дәуірлер

Мэн штаты үшін тән болғандықтан, қаланың тарихи құрылысы негізінен ағаштан жасалған. Сәулет стильдері аймақтың экономикалық өркендеу кезеңдерін нақты көрсетеді:

• Федералды стиль (Federal Style) және Гректік жаңғыру (Greek Revival): XIX ғасырдың бірінші жартысында басым болды. Бұл ғимараттар қатаң симметриямен, ақ қасбеттермен, екі еңісті шатырлармен және пилястралар немесе портиктер сияқты классикалық элементтердің болуымен ерекшеленеді. Бұл стиль жас республиканың демократиялық идеалдарын бейнелейді.
• Дәстүрлі фермерлік сәулет: Аймақтың бірегей ерекшелігі — «біріктірілген фермалар» (connected farm buildings). Тұрғын үй, ас үй, шаруашылық жапсарлас құрылыстар мен қамба біртұтас ғимараттар тізбегіне біріктірілді. Бұл фермерлерге қатал қыста сыртқа шықпай-ақ жұмыстарын орындауға мүмкіндік берді.
• Викториандық стиль: XIX ғасырдың аяғындағы ғимараттарда кездеседі, ол кезде теміржолдың дамуымен қалаға неғұрлым сәндік формалар ене бастады. Бұл стиль шатырлардың күрделі геометриясымен, верандалар мен ойылған декордың болуымен сипатталады.
• Заманауи субурбанизация: XX ғасырдың екінші жартысынан бастап, Камберленд беделді қала маңына айналған сайын, сәулет заманауи қажеттіліктерге бейімделген «ранчо» (Ranch) және «кейп-код» (Cape Cod) стильдеріне қарай ауысты.

Қала құрылысының дамуы

Камберлендтің жоспарлануы тарихи түрде елді мекенді жағалаумен және көрші қалалармен байланыстыратын негізгі жолдардың (мысалы, Main Street) бойымен сызықтық түрде дамыды. Тығыз салынған еуропалық қалалардан айырмашылығы, мұнда әрқашан кеңістік сақталды.

Қаланың заманауи қала құрылысы «ауылдық сипат» тұжырымдамасына назар аударады. Халықтың өсуіне қарамастан, жергілікті аудандастыру нормалары құрылыс тығыздығын қатаң реттейді, қала өзінің тарихи тартымдылығын жоғалтпауы және урбанизацияланған Портлендпен қосылып кетпеуі үшін үйлердің айналасындағы үлкен жер учаскелерін және орман буферлерін сақтауды талап етеді.

Маңызды ғимараттар мен аудандар

Қаланың келбетін қоғамдық өмірдің орталығы болып табылатын бірнеше негізгі нысандар қалыптастырады:

• Грили институты (Greely High School): XIX ғасырдың екінші жартысында салынған мектептің тарихи ғимараты орталықтың сәулеттік доминанты болып табылады. Ол сол дәуірдегі оқу орындарына тән италияландыру бағытының элементтері бар ұстамды стильде орындалған.
• Принц мемориалды кітапханасы (Prince Memorial Library): Уақыт өте келе кеңейтілген қоғамдық сәулеттің үлгісі. Ғимараттың ескі бөлігі тарихи колоритті сақтайды, ал жаңа жапсарлас құрылыстар заманауи функционалдық талаптарды ескере отырып салынған, бірақ түпнұсқамен стилистикалық тұрғыдан үйлеседі.
• Конгрегационалистік шіркеу (Congregational Church in Cumberland Center): Қала орталығының (Cumberland Center) және Жаңа Англияның дәстүрлі рухани өмірінің көрнекі символы болып табылатын биік шпильді классикалық ақ шіркеу.

Камберлендтің көрнекті тұлғалары

Қаланың тарихы мен бүгіні жетістіктері Мэн штатының шекарасынан әлдеқайда асып кеткен адамдардың есімдерімен тығыз байланысты. Төменде қаланың дамуында, мәдениетінде және қоғамдық өмірінде айтарлықтай із қалдырған негізгі тұлғалар берілген.

• Эфраим Стердивант (Ephraim Sturdivant) (1782–1868)
  Кеме капитаны, қаланың алғашқы қазынашысы, 1812 жылғы соғыс ардагері.
  Камберленд үшін маңызды тарихи тұлға. Солтүстік Ярмуттан бөлінген кезде қалаға атау таңдау бастамасы дәл осы кісіге тиесілі деп есептеледі. Стердивант Мэн штатына меринос тұқымды қойларды алғаш әкелген адам болды, бұл жергілікті ауыл шаруашылығының дамуына ықпал етті.
• Элифалет Грили (Eliphalet Greely) (1784–1858)
  Теңіз капитаны, банкир, Портленд мэрі және меценат.
  Оның мансабы Портлендте қалыптасқанымен, Камберлендке қосқан үлесі өте зор. Өз өсиетінде ол туған өлкесінде оқу орнын салуға қаражат бөлді. Осының арқасында «Грили институты» (қазіргі Greely High School) негізделді, ол бүгінгі күнге дейін қалалық білім беру жүйесінің мақтанышы болып қала береді.
• Джозеф Брэкетт (Joseph Brackett) (1797–1882)
  Шейкерлер қауымдастығының ақсақалы, ән авторы.
  Камберленд тумасы, «Simple Gifts» («Қарапайым сыйлықтар») әнін шығару арқылы бүкіл әлемге танымал болды. Бұл әуен шейкерлердің әнұранына және американдық халық музыкасының классикасына айналды, ал кейінірек Аарон Копленд оны «Аппалачтағы көктем» сюитасында пайдаланды.
• Хорас «Ходди» Хилдрет-кіші (Horace "Hoddy" Hildreth Jr.) (1931–2019)
  Заңгер, саясаткер, эколог.
  Камберлендте тұрған көрнекті табиғат жанашыры. Штат сенаторы бола отырып, ол Мэннің көптеген негізгі табиғатты қорғау заңдарының авторы болды. Жағалаудағы жерлерді сақтаумен айналысатын Maine Coast Heritage Trust ұйымының негізін қалаушы.
• Мейбл А. Уилсон (Mabel I. Wilson) (XX ғасыр)
  Педагог, қоғам қайраткері.
  Өмірін қала тұрғындарының ұрпағын тәрбиелеуге арнаған аңызға айналған мұғалім. Оның еңбегі мен мамандығына деген адалдығының белгісі ретінде Камберлендтің бастауыш мектебі оның есімімен аталады (Mabel I. Wilson School), ол барлық жас қала тұрғындары үшін оқудың алғашқы кезеңі болып табылады.
• Хэнли Деннинг (Hanley Denning) (1970–2007)
  Гуманитарлық қайраткер, Safe Passage ұйымының негізін қалаушы.
  Жергілікті Грили мектебінің түлегі, «Қоқыс тастайтын жер періштесі» ретінде танымал. Ол Гватемалада ең кедей отбасылардан шыққан балаларға білім алуға және тамақтануға көмектесетін қайырымдылық ұйымын құрды. Оның мұрасы Камберленд еріктілерінің қолдауымен жалғасуда.
• Мэтт Апуццо (Matt Apuzzo) (1978 ж.т.)
  Зерттеуші журналист.
  Әлемдік журналистикада биік белестерді бағындырған қала тумасы. The New York Times басылымында жұмыс істейтін Пулитцер сыйлығының лауреаты. АҚШ-тың ұлттық қауіпсіздігі және құқық қорғау жүйесі саласындағы терең зерттеулерімен танымал.
• Бен Тру (Ben True) (1985 ж.т.)
  Кәсіби жеңіл атлет.
  Грили орта мектебінің түлегі, АҚШ-тағы ең үздік ұзақ қашықтыққа жүгірушілердің біріне айналды. Тас жолда және кросста жүгіруден елдің көп дүркін чемпионы, өз үлгісімен аймақтың жас спортшыларын шабыттандыратын рекордшы.