Иван Котляревский ескерткіші

Полтава қаласындағы көлеңкелі бульвармен серуендеп жүріп, аймақтың ең қастерлі мәдени нысандарының бірінің қасынан өтіп кету мүмкін емес. Иван Котляревский ескерткіші — бұл Украина еліндегі жаңа украин әдебиетінің классигі және негізін салушының құрметіне тұрғызылған XX ғасырдың басындағы мүсін өнерінің керемет үлгісі. Монумент өзінің айбындылығымен таңғалдырады: жазушының қола бюсті биіктігі 5,7 метр болатын зәулім тұғырға орнатылған.

Тұғырдың төменгі бөлігін безендіріп тұрған үш қола горельеф ерекше көркемдік құндылыққа ие. Олар автордың ең танымал шығармаларындағы: өлмес «Энеида», әсерлі «Наталка-Полтавка» және күлкілі «Сиқыршы-Мәскеулік» образдарын асқан шеберлікпен жандандырады. Ескерткіштің қасбетінде сөз өнерін сүйетін талай ұрпақ үшін нағыз ұранға айналған жолдар қашалып жазылған.

Бұл туындыны жасауға бірнеше талантты шеберлер атсалысты. Бюст пен горельефтерді жасау бойынша негізгі жұмысты әйгілі мүсінші Л. Позен орындады, ал тұғырдың сәулеттік бейнесін А. Шершов жасап шықты. Бүгінде ескерткіш картадағы жай ғана туристік нүкте емес, әдеби Полтаваның нағыз жүрегі болып табылады.

Осы мәдени нысанға баруды жоспарлап жүргендер үшін негізгі байланыс ақпараты пайдалы болады. Ескерткіш көпшілікке қолжетімді жерде орналасқан, сондықтан арнайы алдын ала жазылу немесе билеттер талап етілмейді.

Ескерткішке келгенде, ең алдымен қола көріністердің егжей-тегжейлі берілуіне назар аударған жөн. Горельефтерді қарай отырып, сіз Иван Котляревскийдің шығармаларындағы негізгі сәттерді бейне бір «оқи» аласыз. Мүсіншінің шеберлігі кейіпкерлердің бет-әлпетін ғана емес, сонымен бірге олардың мінез-құлқын да жеткізуге мүмкіндік берді, бұл ескерткішті әдебиетте сипатталған украин костюмі мен тұрмысының тарихын зерттеуге арналған тамаша нысанға айналдырады.

Ескерткішке бару тарихи орталық бойынша маршрутқа өте жақсы сәйкес келеді. Монументті қарап болған соң, міндетті түрде Котляревский бульварымен серуендеп, көршілес Бағынбайтындар гүлзарына соғыңыз. Мұнда, XX ғасырдың басындағы ескі ғимараттардың қоршауында ескі Полтаваның атмосферасын сезінуге болады. Мысалы, дәл жақын жерде сол кездегі сәулет өнерінің қызықты ескерткіші болып табылатын Вахнинаның бұрынғы гимназиясы орналасқан.

Иван Котляревский ескерткішін табу қиын емес, өйткені ол қаланың қақ ортасындағы аттас көшеде орналасқан. Навигаторға арналған нысанның нақты координаттары: 34.554302, 49.5858247. Егер сіз қаланың орталық бөлігінде болсаңыз, монументке дейін жаяу серуендеу Полтаваның тарихи бейнесімен танысуға жағымды қосымша болады.

Қоғамдық көлікті жөн көретіндер үшін жақын маңда орталық арқылы өтетін көптеген қалалық автобустар мен троллейбустар тоқтайды. Сондай-ақ такси қызметін пайдалануға болады — қаланың негізгі көлік тораптарынан жол жүру небәрі бірнеше минутты алады. Ескерткіш орнатылған бульвар аймағы жаяу жүргіншілерге арналған, бұл оған келуді барынша жайлы әрі қауіпсіз етеді.

Бұл монументтің құрылу тарихы жазушының тұлғасынан кем түспейтін қызықты. Ескерткіш тұрғызу бастамасы 1895 жылы әйгілі «Энеиданың» жарық көргеніне жүз жыл толуына орай қаражат жинай бастаған украин зиялыларына тиесілі болды. Үш жыл ішінде сол кез үшін қомақты сома — 11 мың рубльден астам қаражат жиналды, бұл ретте қайырымдылық көмек империяның түкпір-түкпірінен түсті.

Салтанатты ашылу рәсімі 1903 жылғы 30 тамызда өтті және бүкіл ел үшін маңызды оқиға болды. Рәсімге әдебиеттің нағыз алыптары: Леся Украинка, Михаил Коцюбинский, Панас Мирный және басқалары қатысты. Протопопов бульварында орнатылған ескерткіш бірден ұлттық жаңғыру мен баспа сөзіне деген терең құрметтің символына айналды.

Өкінішке орай, ескерткіштің қазіргі тарихы оқиғасыз болған жоқ. 2008 жылы «Наталка-Полтавка» шығармасынан көрініс бейнеленген қола горельефтердің бірі ұрланды. Дегенмен, жергілікті шеберлер мен биліктің күш-жігерінің арқасында Полтава шайқасының 300 жылдығына орай ұрланған элементтің түпнұсқадан айнымайтын, жоғары сапалы полимерлі материалдардан жасалған дәл көшірмесі дайындалып, орнатылды.

Ескерткішті асықпай қарап шығу, үш горельефтің барлығын зерттеу және тұғырдағы жазуларды оқу үшін сізге 30–60 минут жеткілікті болады. Бұл уақыт мүсінші Леонид Позеннің нәзік жұмысын бағалауға және естелік фотосуреттер түсіруге жетеді.

Егер сіз монументке баруды Бағынбайтындар гүлзарына және бұрынғы әйелдер гимназиясының ғимараты сияқты көршілес сәулет ескерткіштерін көрумен ұштастыруды шешсеңіз, онда шамамен 1–2 сағат жоспарлаған жөн. Айналадағы аумақ асықпай демалуға және қала тарихына үңілуге қолайлы.

Ескерткіш қалалық бульвардың ашық аумағында орналасқандықтан, ол келушілер үшін тәулік бойы қолжетімді. Сіз мұнда тыныштық пен қолаға түскен алғашқы күн сәулесінен ләззат алу үшін таңертең ерте де, қалалық жарық монументке ерекше салтанаттылық сыйлайтын кеш бата да келе аласыз.

Нысан күн сайын (дүйсенбі–жексенбі) Open 24 hours кестесі бойынша жұмыс істейді, бұл оны қалада болу уақытыңызға қарамастан, кез келген туристік маршруттағы барынша ыңғайлы нүктеге айналдырады.

Ескерткіштің айналасында серуендеу қаланың атмосферасына тереңірек бойлауға және басқа да көптеген қызықты нысандарды көруге мүмкіндік береді. Аудан монументалды өнерге және жасыл аймақтарға бай, бұл оны ұзақ жаяу экскурсиялар үшін тамаша етеді.