Landquart

Ландкварт — бұл тарих пен қазіргі заман ұштасқан, ал көрікті пейзаждар Швейцарияның маңызды көлік торабы үшін фон болып табылатын мекен. Бұл муниципалитет картада біртұтас әкімшілік бірлік ретінде жақында ғана пайда болғанымен, оның тамыры аймақтың терең өткеніне кетеді.

Жердің тарихы 2012 жылы бірігіп, қазіргі Ландквартты құраған ежелгі Игис және Мастрильс елді мекендерімен тығыз байланысты. Игис шежірелерде ерте орта ғасырларда, шамамен IX ғасырда атап өтіледі, бұл Рейн аңғарының осы құнарлы бөлігінің ежелден игерілгенін айғақтайды. Қаланың атауы суы ғасырлар бойы Граубюнден кантонының осы бөлігінің бірегей ландшафтын қалыптастырған Ландкварт өзенінен шыққан.

Аймақтың дамуындағы бетбұрыс кезеңі XIX ғасырдағы теміржол құрылысы болды. Ландкварттың негізгі станцияға айналуы Преттигау және Давос сияқты альпі аңғарларына жол ашты. Дәл осы жерден бүгінде инженерлік өнердің символы болып табылатын және бүкіл әлемнен саяхатшыларды тартатын әйгілі Ретия темір жолының тарихы басталды.

Қала маңында өткен дәуірлердің үнсіз куәгерлері сақталған, олардың ішінде Маршлинс қамалы ерекше көзге түседі. Бір кездері оны қоршап тұрған орларға байланысты жиі «судағы қамал» деп аталатын бұл тарихи ескерткіш аймақтың феодалдық өткенін еске түсіріп, қазіргі Ландкварттың келбетіне романтикалық реңк береді.

Ландкварт тарихындағы негізгі күндер

• 840 жылға жуық — Игис елді мекенінің (коммунаның тарихи орталығы) имперлік шежірелерде Ovinae немесе Aviuns деген атпен алғашқы құжаттық ескерілуі.
• XIII ғасырдың ортасы — Аймақтың маңызды қорғаныс және әкімшілік орталығына айналған Маршлинс қамалы салынған болжамды уақыт.
• 1318 жыл — Тарихи құжаттарда Мастрильс ауылының Ponstrils деген атпен алғаш рет атап өтілуі.
• 1324 жыл — Маршлинс қамалының бекіністі нысан (castrum Marzhenins) ретінде бар екендігі туралы алғашқы жазбаша айғақ.
• 1460 жыл — Жойқын өрт қамал құрылыстарының көп бөлігін қиратты, одан кейін оларды ауқымды қайта құру жұмыстары басталды.
• 1635 жыл — Маршлинс қамалы фон Салис әулетінің иелігіне өтіп, Улисс фон Салис оны сәнді резиденцияға айналдыруды бастайды.
• 1717 жыл — Маршлинс қамалының бақтарында Граубюнден кантонында алғаш рет картоп пен жүгері өсіріле бастады.
• 1771 жыл — Қамалда алты жыл бойы жұмыс істеген филантропиялық мектеп-интернат (Филантропинум) ашылды.
• 1858 жыл — Роршах — Кур желісінде Ландкварт теміржол станциясының ашылуы, бұл өзен өткеліндегі елді мекеннің дамуына серпін берді.
• 1872 жыл — Қазіргі уақытта банкноттарға арналған қағаз шығаратын және қала құраушы кәсіпорын болып табылатын қағаз фабрикасының (қазіргі Landqart AG) негізі қаланды.
• 1889 жыл — Ландкварт — Клостерс алғашқы тар табанды желісінің іске қосылуы, бұл әйгілі Ретия темір жолы тарихының басталуына негіз болды.
• 1905 жыл — Маршлинс қамалының оған қазіргі тарихи келбетін берген ауқымды реставрациясы.
• 1999 жыл — Вереина тоннелінің ашылуы, бұл Ландкварттың Энгадинге барар жолдағы негізгі көлік торабы ретіндегі мәртебесін айтарлықтай нығайтты.
• 2012 жылғы 1 қаңтар — Игис және Мастрильс муниципалитеттерінің Ландкварт деп аталатын бірыңғай саяси коммунаға ресми бірігуі.

Даму кезеңдері: өткелден қазіргі заманғы орталыққа дейін

Ландкварттың дамуы — көлік қолжетімділігі мен өнеркәсіптік бастаманың шағын елді мекенді ел картасындағы стратегиялық маңызды пунктке қалай айналдыра алатынының айқын мысалы. Төменде қаланың қазіргі экономикалық және мәдени келбетін айқындаған негізгі кезеңдер берілген.

• Теміржол торабының пайда болуы (XIX ғасырдың ортасы). Федералдық теміржолдың келуі «жаңа» Ландкварттың дүниеге келуіне катализатор болды. Көне Игис ауылынан алыс салынған станцияның айналасында сауда мен логистикаға бағытталған жаңа қалалық аудан қарқынды қалыптаса бастады, бұл аңғардағы қоныстану құрылымын мәңгілікке өзгертті.
• Ретия темір жолының «жүрегіне» айналуы. Ландкварттың Граубюнденнің тар табанды желісі үшін бастапқы нүкте және техникалық база ретінде таңдалуы оның теміржолшылар қаласы ретіндегі тағдырын айқындады. Депо мен бас шеберханалардың құрылысы жүздеген жұмыс орнын ашып, аймақтың техникалық әлеуетін қалыптастырды, қаланы туристік Альпіге баратын негізгі «қақпаға» айналдырды.
• Бірегей индустрияландыру. Су энергиясын пайдаланатын қағаз фабрикасының ашылуы аграрлық өмір салтынан өнеркәсіптік өмір салтына өтуді белгіледі. Бұл кәсіпорын экономикалық тұрақтылықты қамтамасыз етіп қана қоймай, қалаға бірегей мәртебе берді: дәл осы жерде швейцариялық франктерге арналған жоғары технологиялық негіз шығарылады, бұл Ландквартты елдің қаржы жүйесіндегі маңызды буынға айналдырады.
• Өзенді ауыздықтау және урбанизация. Ландкварт өзенінің жағалауын нығайту бойынша ауқымды гидротехникалық жұмыстар аңғарды жойқын су тасқынынан қорғауға мүмкіндік берді. Бұл жаңа жерлерді қауіпсіз игеруге, тұрғын кварталдарды кеңейтуге және экономиканың өсуіне қажетті ауқымды өнеркәсіптік аймақ құруға жағдай жасады.
• Автожол желісіне интеграциялану. A13 ұлттық автомагистраліне қосылу қаланың Шығыс Швейцарияның логистикалық хабы ретіндегі мәртебесін нығайтты. Ыңғайлы көлік айрығы Ландквартты бизнес үшін тартымды орынға айналдырып, оңтүстік асуларға да, солтүстіктің экономикалық орталықтарына да жылдам қол жеткізуді қамтамасыз етті.
• Сауда дестинациясына айналу (XXI ғасыр). Ірі аутлет-орталығының (Landquart Fashion Outlet) ашылуы қаланың имиджін түбегейлі өзгертті. Тек транзиттік және өнеркәсіптік пункт болған Ландкварт мыңдаған туристер үшін дербес саяхат нысанына айналды, бұл қызмет көрсету және қонақжайлылық саласының дамуына қуатты серпін берді.
• Саяси шоғырлану (2012 жыл). Тарихи Игис және Мастрильс коммуналарының біртұтас «Ландкварт» брендімен ресми бірігуі қаланың заманауи бірегейлігін қалыптастырудың соңғы кезеңі болды. Бұл шешім басқаруды орталықтандыруға және ауқымды қала құрылысы жобаларын жүзеге асыру үшін бюджеттерді біріктіруге мүмкіндік берді.

Сәулеттік келбеті: ортағасырлық мұнаралардан қазіргі заманғы урбанистикаға дейін

Ландкварттың қала құрылысы құрылымы елді мекендердің бірігуінің күрделі тарихын көрсететін өзінің екі жақтылығымен бірегей. Қала визуалды және функционалды түрде тарихи таулы бөлікке (бұрынғы Игис ауылы) және көлік артерияларының айналасында өскен заманауи жазық аймаққа бөлінген. Көшелермен саяхаттай отырып, феодалдық бекіністерден бастап теміржол тораптарының функционализміне және қазіргі заманғы коммерциялық сәулетке дейінгі эволюцияны бақылауға болады.

Қала сәулетіндегі дәуірлер мен стильдер

• Орта ғасырлар (Готика және роман стилі)

  Аймақтың тарихи жүрегі — Игис ауданы. Мұнда ескі Граубюнденге тән тығыз ауылдық құрылыстар сақталған. Негізгі доминанта — Маршлинс қамалы (Schloss Marschlins). XIII ғасырда салынған бұл қамал Швейцария үшін сирек кездесетін савой стиліндегі «судағы қамалдың» үлгісі болып табылады: ол бұрыштарында массивті мұнаралары бар дұрыс төртбұрыш түрінде салынған. Сондай-ақ Игистегі Әулие Фома реформаторлық шіркеуін атап өткен жөн, онда готикалық элементтер мен XIV ғасырдың бірегей фрескалары сақталған.

• Барокко (XVII–XVIII ғасырлар)

  Бұл кезеңде қатал қорғаныс сәулеті жайлылық пен эстетикаға жол бере бастады. Маршлинс қамалы фон Салис отбасының басқаруымен айтарлықтай өзгерістерге ұшырады: интерьерлер бай барокко стилінде безендірілді, ал цитадель айналасында сол дәуірге тән реттілік пен табиғатпен үйлесімділік идеяларын көрсететін бақтар салынды.

• Индустриялық сәулет (XIX – XX ғасырдың басы)

  Ландкварттың (өзен жағасындағы аудан ретінде) дамуы көлік пен өнеркәсіп қажеттіліктеріне байланысты болды. Вокзал ғимараттары, әкімшілік корпустар және әсіресе Ретия темір жолының депо кешені мен шеберханалары утилитарлық функционализм стилінде орындалған. Бұл артық декорациясыз, бірақ өзіндік өнеркәсіптік эстетикасы бар кірпіш пен тастан салынған қатаң, сенімді конструкциялар.

• Қазіргі заман және Нео-дәстүршілдік (XXI ғасыр)

  Қала құрылысындағы жаңа тарау Landquart Fashion Outlet кешенінің салынуымен байланысты. Бұл ашық аспан астындағы сауда қалашығы стильдендірудің қызықты үлгісі болып табылады. Сәулетшілер дәстүрлі альпілік шале элементтерін (көлбеу шатырлар, ағаш, тас) қазіргі заманғы коммерциялық қажеттіліктерге бейімдеп қолданған. Бұл теміржол станциясының индустриялық ортасымен контраст тудыратын «ауыл ішіндегі ауылдың» жайлы атмосферасын қалыптастырады.

Ландкварттың көрнекті тұлғалары

Муниципалитеттің, атап айтқанда көне Игис елді мекені мен Маршлинс қамалының тарихы ғасырлар бойы аймақтың саясаты мен мәдениетіне ықпал еткен ақсүйек фон Салис әулеті өкілдерінің тағдырымен тығыз байланысты. Сондай-ақ қала шежіресіне оны маңызды көлік торабына айналдырған көреген жандардың есімдері жазылған.

• Улисс фон Салис-Маршлинс (1728–1800)
  Саясаткер, кәсіпкер және аграрлық реформатор
  Өз иелігін үлгілі шаруашылыққа айналдырған Маршлинс қамалының иесі. Ол Граубюнденнің ауыл шаруашылығын жаңғыртуда шешуші рөл атқарды, аймақта алғашқы болып жүгері мен картопты өнеркәсіптік ауқымда өсіре бастады. Оның күш-жігері XVIII ғасырда Рейн аңғарының экономикалық өрлеуіне ықпал етті.

• Мета фон Салис (1855–1929)
  Тарихшы, жазушы және әйелдер құқығын қорғаушы
  Игистегі отбасылық Маршлинс қамалында туып-өскен. Мета Швейцарияда тарих ғылымдарының докторы дәрежесін алған алғашқы әйел болды (1887 жылы). Өмір бойы ол әйелдердің сайлау құқығы мен әлеуметтік теңдік үшін белсенді күресіп, өз заманының консервативті қоғамында жиі пікірталас тудырды.

• Виллем Ян Холсбур (1834–1898)
  Кәсіпкер, Ретия темір жолының негізін қалаушы
  Холсбур Давоста тұрғанымен, оның Ландкварттың дамуына қосқан үлесі орасан зор. Дәл осы кісі Ландкварт — Давос тар табанды желісінің құрылысына бастамашы болды, бұл өзен бойындағы тыныш ауылды стратегиялық теміржол торабына және RhB бас шеберханаларының орналасқан жеріне айналдырды.

• Карл Улисс фон Салис-Маршлинс (1760–1818)
  Натуралист және саяхатшы
  Реформатор Улисс фон Салистің ұлы. Альпі табиғаты туралы ғылыми еңбектерімен және Жерорта теңізі бойына жасаған саяхаттарымен танымал. Оның зерттеулері аймақтың ботаникасы мен энтомологиясын зерттеуге үлес қосты, ал ол жинаған коллекциялар ата-баба қамалында сақталды.

• Иоганн Ульрих фон Салис-Маршлинс (1741–1816)
  Әскери қайраткер
  Сол заманғы швейцариялық ақсүйектерге тән шетелдік армияларда қызмет еткен әскери династияның өкілі. Оның мансабы мен байланыстары Салис отбасының тек Граубюнденде ғана емес, Еуропа аренасында да саяси салмағының артуына ықпал етті.