Chaozhou

Чаочжоу — Қытайдың оңтүстік-шығысында орналасқан, ғасырлар бойы бірегей Чаошань мәдениетінің бесігі болған, тарихы бай қала. Оның тарихы — стратегиялық маңыздылық, сауда-саттықтың гүлденуі және бүгінгі күнге дейін сақталған өзіндік дәстүрлердің қалыптасуы туралы баян.

Негізінің қалануы және алғашқы деректер

Қаланың тарихы терең көне заманнан бастау алады. Бұл аумақтағы алғашқы әкімшілік құрылым — Иань округі, әлі 413 жылы Цзинь империясы кезінде құрылған болатын. Дегенмен, бұл жер өзінің қазіргі Чаочжоу атауын 591 жылы Суй әулеті тұсында, Чаочжоу облысы құрылған кезде алды. Осы сәттен бастап қала аймақта барған сайын көрнекті рөл атқара бастады, бірте-бірте маңызды әкімшілік орталыққа айналды.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Чаочжоудың өсуі мен ықпалына бірнеше негізгі факторлар әсер етті:

• Географиялық орналасуы: Ханьцзян өзенінің бойында орналасуы қаланы теңізге шығумен қамтамасыз етіп, оны ішкі және сыртқы сауда үшін маңызды порт және көлік торабына айналдырды.
• Саяси мәртебесі: Көптеген әулеттер (Тан, Сун, Мин) бойында Чаочжоу аймақтың маңызды әкімшілік, саяси және мәдени орталығы мәртебесін сақтап келді.
• Сауда: Орналасуының арқасында қала сауда операцияларына белсенді қатысты, бұл оның экономикалық өркендеуіне және мәдени алмасуына ықпал етті.

Ерте мәдени және экономикалық ерекшеліктер

Чаочжоу өз жұмысының басынан-ақ бірегей Чаошань (Teochew) мәдениетінің қалыптасу орталығына айналды. Оның ең танымал ерекшеліктерінің бірі — осында пайда болып, кемелдікке жеткізілген әйгілі «Гунфу-ча» шай рәсімі. Бұл ритуал күнделікті өмірдің ажырамас бөлігіне айналды және мемлекеттік деңгейдегі материалдық емес мәдени мұра ретінде танылды. Шайдан бөлек, қала өзінің қолөнерімен, атап айтқанда, талғампаз керамика өндірісімен де танымал болды. Қаланың тарихи орталығы әлі күнге дейін Мин және Цин әулеттері кезінде қаланған жоспарлауын сақтап келеді, бұл заманауи саяхатшыларға оның көпғасырлық өткеніне бойлауға мүмкіндік береді.

Чаочжоу тарихындағы негізгі белестер

Чаочжоу тарихы — бұл оның бірегей бейнесі мен мәдени мұрасын қалыптастырған маңызды оқиғаларға толы көпғасырлық жылнама. Алғашқы әкімшілік бірліктердің іргесі қаланғаннан бастап заманауи қалаға айналғанға дейін — әрбір кезең оның дамуында өз ізін қалдырды.

• 413 жыл: Цзинь әулеті кезінде бұл аумақта болашақ қаланың ізашары болған Иань округі (Yi'an) құрылды.
• 591 жыл: Суй әулеті дәуірінде бұл жер алғаш рет Чаочжоу (Chao Prefecture) деп аталды, бұл оның әкімшілік орталық ретінде одан әрі дамуына негіз болды.
• 819 жыл: Қалаға Тан әулетінің көрнекті ақыны әрі ойшылы Хань Юй жер аударылды, ол қысқа уақыт ішінде жергілікті білім мен мәдениеттің дамуына орасан зор үлес қосты.
• 999 жыл: Хань Юйдің еңбегін мойындау белгісі ретінде оның құрметіне алғашқы мемориалдық ғибадатхана салынды, бұл оның мұрасына деген терең құрметті білдіреді.
• 1171 жыл: Ханьцзян өзені арқылы өтетін әйгілі Гуанцзи көпірінің құрылысы басталды, ол бастапқыда қайықтардан жасалған қалқымалы көпір болатын.
• 1206 жыл: Гуанцзи көпірінің екі жағындағы тас секциялары аяқталды, ал орталық бөлігі қаланың символына айналған бірегей конструкцияны құрай отырып, жылжымалы болып қалды.
• 1369 жыл: Мин әулеті кезінде Чаочжоу басқармасы құрылды және осы кезеңде бүгінгі күнге дейін фрагменттері сақталған берік қала қабырғасының құрылысы басталды.
• XIV-XVII ғасырлар: Қала Қытайдағы фарфор өндірісінің негізгі орталықтарының біріне және «гунфу-ча» шай рәсімінің бесігіне айналады.
• 1858 жыл: Чаочжоу сыртқы сауда үшін ашылды, бұл көршілес портты қала Шаньтоу ықпалының біртіндеп өсуіне әкелді.
• 1991 жыл: Қала қалалық округ мәртебесін алды, бұл оның қазіргі Гуандун провинциясындағы әкімшілік маңызын бекітті.
• 2007 жыл: Гуанцзи көпірінің ауқымды реставрациясы аяқталып, оған тарихи бейнесі мен аймақтың басты көрікті жерлерінің бірі мәртебесі қайтарылды.

Чаочжоу дамуының негізгі кезеңдері

Чаочжоу тарихы — бұл қаланың көне дәстүрлердің сақтаушысы әрі экономикалық ілгерілеудің орталығына қалай айнала алатынының жанды айғағы. Оның мәдениетіндегі, экономикасындағы және қалалық бейнесіндегі негізгі өзгерістер оның бірегей сипатын айқындады.

• Тан дәуіріндегі мәдени өркендеу (618–907): Бұл кезең Чаочжоу үшін алтын ғасыр болды. Қала маңызды мәдени орталыққа айналды, әсіресе 819 жылы жер аударылған ақын әрі ойшыл Хань Юй келгеннен кейін, ол аймаққа конфуцийлік білім әкеліп, білім берудің дамуына ықпал етті. Оның қосқан үлесі қаланың мәдени бірегейлігінің негізін ғасырлар бойы қалады.
• Гуанцзи көпірінің құрылысы (1171 жылы басталды): Ханьцзян өзені арқылы өтетін бұл бірегей инженерлік құрылыстың бой көтеруі қала құрылысындағы бетбұрыс сәт болды. Тас тіреулер мен ортасындағы жылжымалы понтондық бөлікті біріктіретін көпір жағалауларды байланыстырып қана қоймай, өркендеудің символына және маңызды сауда артериясына айналып, Чаочжоудың экономикалық маңызын нығайтты.
• Қолөнер мен сауданың шыңы (Мин және Цин әулеттері, XIV–XX ғғ.): Қала Қытайдағы жетекші қолөнер орталықтарының біріне айналады. Жергілікті керамика әлемдік танымалдылыққа ие болып, соның арқасында Чаочжоу «фарфор астанасы» атағын алады. Сонымен қатар, жергілікті мәдениеттің символына айналған «гунфу-ча» шай рәсімі кемелдікке жетеді.
• Эмиграция толқыны және диаспораның өсуі (XIX–XX ғғ.): Көршілес Шаньтоу портының халықаралық сауда үшін ашылуы Чаочжоу тұрғындарының Оңтүстік-Шығыс Азияға және бүкіл әлемге жаппай эмиграциялануына әкелді. Бұл Чаошань мәдениетінің таралуына және бүгінгі күнге дейін көптеген елдердің экономикасында маңызды рөл атқаратын қуатты сауда желілерінің құрылуына ықпал етті.
• Индустрияландыру (XX ғасыр): XX ғасырда қолөнер дәстүрлері өнеркәсіптік деңгейде жаңа серпін алды. Чаочжоу әлемдегі керамикалық бұйымдардың ең ірі өндірушілері мен экспорттаушыларының біріне айналып, ресми түрде Қытайдың керамика астанасы мәртебесін бекітті.
• Заманауи қайта өрлеу (XX ғ. соңы – XXI ғ. басы): 1991 жылы Чаочжоу округтік маңызы бар қала мәртебесін алды, бұл оның дамуына жаңа серпін берді. Бай тарихи мұраны сақтау бойынша ауқымды жұмыс басталды: көне қала қабырғалары, ғибадатханалар мен Гуанцзи көпірі қалпына келтірілді, бұл қаланы көне мен жаңа үйлесім тапқан тартымды туристік орталыққа айналдырды.

Чаочжоудың сәулеттік бейнесі әртүрлі дәуірлер стильдерінің бірегей қоспасы болып табылады, ол бүгінгі күнге дейін таңқаларлық тұтастықта сақталған. Қытайдың көптеген басқа қалаларынан айырмашылығы, Чаочжоу ауқымды қайта құрудан аман қалды, соның арқасында оның тарихи орталығы әрбір тасы өз тарихын баяндайтын ашық аспан астындағы тірі мұражай болып табылады.

Тан және Сун дәуірлері: монументалдылықтың пайда болуы

Чаочжоудың қала құрылысы мен сәулеттік стилінің негізі Тан (618–907) және Сун (960–1279) әулеттерінің билігі кезеңінде қаланды. Сол кездегі сәулет талғампаздығымен және монументалдылығымен ерекшеленді. Бұл дәуірдің ең жарқын үлгісі — 738 жылы іргесі қаланған Кайюань ғибадатханасы. Ол бірнеше рет қайта салынғанымен, оның негізінде қатаң симметриямен және «қарлығаш құйрығы» деп аталатын шегесіз күрделі ағаш қосылыстарын пайдаланумен сипатталатын Тан әулетінің жоспарлауы мен стилистикасы жатыр. Оңтүстік Сун әулеті тұсында (1171 жыл) құрылысы басталған тағы бір маңызды нысан Гуанцзи көпірі болды. Жиектеріндегі тас тіреулерді және ортасындағы жылжымалы понтондық бөлікті біріктіретін оның бірегей конструкциясы сол кездегі инженерлік ойдың шыңы және қаланың символына айналды.

Мин және Цин әулеттері: сәндік өнердің гүлденуі

Ескі қаланың қазіргі бейнесіне Мин (1368–1644) және Цин (1644–1912) әулеттері үлкен әсер етті. Бұл кезеңде қуатты қала қабырғалары мен қақпалары, соның ішінде тарихи орталықтың негізгі кіреберісіне айналған зәулім Гуанцзи қақпасы тұрғызылды. Тұрғын үйлер мен ата-бабалар ғибадатханаларының сәулеті оңтүстік қытай стилінің тән белгілеріне ие болды: жиектері иілген сәнді шатырлар, шебер ағаш және тас оймалары, сондай-ақ сұр кірпіштерді пайдалану. Танымал Пайфан көшесі сияқты көшелер көрнекті ғалымдар мен шенеуніктердің құрметіне тұрғызылған ондаған тас мемориалдық аркалармен безендірілген, бұл қаланың жоғары мәдени мәртебесін көрсетті.

Маңызды ғимараттар мен аудандар

• Көне Чаочжоу қаласы: Негізгі сәулет ескерткіштері шоғырланған тарихи аудан. Мұнда өткенге саяхат жасау атмосферасын тудыратын ішкі аулалары бар дәстүрлі үйлерді, тар көшелер мен көне ғибадатханаларды көруге болады.
• Гуанцзи көпірі: Қытайдың төрт әйгілі көне көпірінің бірі ретінде танымал. Оның тас тіреулерінде классикалық қытай стиліндегі талғампаз павильондар тұрғызылған, олардың әрқайсысының дизайны бірегей.
• Кайюань ғибадатханасы: Тан әулеті мен кейінгі дәуірлердің сәулет элементтерін сақтаған, аймақтағы ең көне және ең маңызды будда ғибадатханаларының бірі.

Чаочжоудың заманауи дамуы осы бай мұраны ұқыпты сақтауға бағытталған, бұл оны Қытайдың ең шынайы және көрікті тарихи қалаларының біріне айналдырады.

Чаочжоумен байланысты көрнекті тұлғалар

Чаочжоудың тарихы мен мәдениеті осы жерде дүниеге келген немесе осында маңызды із қалдырған көптеген көрнекті тұлғалардың есімдерімен тығыз байланысты. Олардың саясат пен ғылымнан бастап бизнес пен спортқа дейінгі әртүрлі салалардағы таланттары мен жетістіктері қаланың даңқын оның шекарасынан әлдеқайда алысқа жайды.

• Хань Юй (768–824) — Тан әулетінің ақыны, философы және мемлекеттік қайраткері. Хань Юй Чаочжоудың тумасы болмаса да, оның 819 жылы осы өлкеге жер аударылуы аймақ үшін бетбұрыс сәт болды. Қысқа мерзім ішінде ол білім беруді дамытуға бастамашы болды, ырымшылдықпен күресті және абаттандыруға күш салды, осы арқылы жергілікті тұрғындардың үлкен құрметіне ие болды. Оның қосқан үлесі соншалықты зор болды, аймақтың басты өзені Ханьцзян және басқа да көптеген нысандар оның құрметіне аталған.
• У Фугу (XI ғасыр) — Сун әулетінің ғалымы және каллиграфы. Ол «Чаочжоудың сегіз данасының» бірі ретінде танымал және әйгілі ақын Су Шидің жақын досы болған. У Фугу өз заманындағы білімді элитаның жарқын өкілі ретінде қаланың интеллектуалдық және мәдени өміріне елеулі үлес қосты.
• Ли Кашин (1928 ж.т.) — кәсіпкер, инвестор және филантроп. Чаочжоу қаласында туған, бірақ жас кезінде соғыстан қашып Гонконгқа көшіп кеткен. Пластик гүлдер шығаратын шағын фабрикадан бастап, ол Cheung Kong Group және Hutchison Whampoa компанияларын қамтитын алып бизнес-империя құрды. Бүгінде Ли Кашин — Азиядағы ең ықпалды бизнесмендердің бірі, оның кедейліктен байлыққа дейінгі табыс тарихы аңызға айналды.
• Линь Юэ (1991 ж.т.) — спортшы, суға секіруші. Чаочжоу тумасы Линь Юэ — Қытайдың өз спорт түріндегі ең атақты спортшыларының бірі. Ол Бейжіңдегі (2008) және Рио-де-Жанейродығы (2016) ойындарда алтын медаль жеңіп алған, 10 метрлік мұнарадан синхронды секіру бойынша екі дүркін Олимпиада чемпионы.
• Чжан Яньцюань (1994 ж.т.) — спортшы, суға секіруші. Туған қаласын бүкіл әлемге танытқан Чаочжоудың тағы бір көрнекті олимпияшысы. 2012 жылы Лондонда өткен Олимпиада ойындарында ол аймақтың жоғары спорттық мектеп деңгейін көрсетіп, 10 метрлік мұнарадан синхронды секіруде алтын медаль жеңіп алды.