Рёрус Сметхютта мұражайы

Рёрус қаласының тарихи орталығының қақ ортасында бірегей өнеркәсіптік ескерткіш — Рёрус Сметхютта мұражайы орналасқан. Ескі мыс қорыту зауытының қирандыларында салынған бұл жер Норвегия мақтан тұтатын бай индустриялық өткеннің тірі куәсі болып табылады. Мұражай ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра нысандарының тізіміне кіреді және суы кезінде зауыт механизмдерін қозғалысқа келтірген Хиттерельва өзенінің көркем жағасында орналасқан.

Smelthytta-ның басты ерекшелігі — бұл шахталар мен қорыту қондырғыларының егжей-тегжейлі реконструкциялары. «Kobberverket» тұрақты көрмесі мыс кенін өндіру мен өңдеудің барлық кезеңдерін көрнекі түрде көрсететін 1:10 масштабында шебер орындалған модельдер топтамасынан тұрады. Бұл интерактивті макеттер күрделі тарихты ересек зерттеушілер үшін де, кішкентай саяхатшылар үшін де түсінікті әрі қызықты етеді.

Өнеркәсіптік тақырыптан бөлек, мұражай «Ti finpussa» көрмесі арқылы аймақтың мәдени өмірімен танысуды ұсынады. Мұнда XIX ғасырдағы қала тұрғындарының мерекелік киімдерінің сирек топтамасы жиналған, бұл өткен ғасырлардың сәні мен дәстүрлерін көруге мүмкіндік береді. Қатал техникалық тарих пен нәзік этнографиялық мұраның үйлесімі бұл мұражайды солтүстік аймақтың ең маңызды көрікті жерлерінің біріне айналдырады.

Сапарыңызды жоспарлауға ыңғайлы болу үшін біз мұражайдың өзекті байланыс ақпаратын дайындадық. Топтық тур ұйымдастыру немесе арнайы көрмелерді өткізу мәліметтерін нақтылау үшін төменде көрсетілген байланыс арналары арқылы қызметкерлермен хабарласуыңызға болады.

Мұражайдың ресми өкілдері туристерге ағылшын және неміс тілдерін қоса алғанда, бірнеше тілде ақпарат беруге әрқашан дайын.

Рёрус Сметхютта мұражайына келудің басты себебі — бұл тарихты қозғалыста көру мүмкіндігі. Біз гидпен бірге өтетін 50 минуттық экскурсияға міндетті түрде қосылуды ұсынамыз. Тәжірибелі әңгімешілер шахталар мен қорыту цехтарының миниатюралық модельдерін сөзбе-сөз «жан бітіріп», XVII–XIX ғасырлардағы механизмдердің қалай жұмыс істегенін және жер қойнауында кеншілерді қандай қауіптер күтіп тұрғанын түсіндіреді.

Өз бетінше зерттеуді қалайтындар үшін QR-кодтар арқылы бірнеше тілде қолжетімді аудиогидтер қарастырылған. XIX ғасырдағы салтанатты костюмдер коллекциясы бар залға міндетті түрде аялдаңыз — бұл қатал кеншілер тұрмысының «сәнді» жағын көрудің тамаша мүмкіндігі. Егжей-тегжейлі өңделген киімдер сол кездегі мерекелер мен салтанаттар туралы мұрағаттық құжаттардан кем түспейтін ақпарат береді.

Тарихқа бойлағаннан кейін, бір шыны кофе үстінде демалып, алған әсерлеріңізді бөлісу үшін мұражай дәмханасына кіріңіз. Жергілікті дүкеннен шынайы кәдесыйлар мен Рёрус тарихына арналған әдебиеттерді сатып алуға болады. Егер сіз балалармен саяхаттап жүрсеңіз, оларға залдардың ашық жоспарлануының арқасында егжей-тегжейлі көруге болатын су дөңгелектері мен басқа да механизмдердің жұмысын тамашалау сөзсіз ұнайды.

Рёрус Сметхютта мұражайы Lorentz Lossius Gata 45 мекенжайында, Хиттерельва өзенінің жағасындағы Malmplassen тарихи ауданында орналасқан. Оны табу қиын емес, себебі ғимарат ЮНЕСКО тізіміне енген кеншілер елді мекенінің дәл орталығында орналасқан. Егер сіз ескі қаланың ішінде серуендеп жүрсеңіз, мұражайға дейінгі жол асықпай жүргенде 10–15 минуттан аспайды.

Қалаға пойызбен келетіндер үшін Røros теміржол станциясынан жаяу жүру шамамен 5–10 минутты алады. Бұл — қалааралық көлікпен саяхаттасаңыз, жететін ең ыңғайлы жол. Сондай-ақ қала орталығында аймақтық автобустар тоқтайды, олардан мұражай кешеніне дейін жаяу баруға немесе жергілікті таксимен жетуге болады.

Егер сіз сапарды автомобильмен жоспарласаңыз, мұражай жанында тек жеңіл көліктерге ғана емес, сонымен қатар туристік автобустарға да арналған ыңғайлы тұрақ қарастырылған. Рёрус — шағын қала, сондықтан туристердің көбі көлікті тұрақта қалдырып, көркем көшелермен Сметхюттаның бас қақпасына дейін жаяу серуендеуді жөн көреді.

Бұл жердің тарихы 1646 жылы негізі қаланған Røros Copper Works мыс қорыту зауытының қызметімен тығыз байланысты. Үш ғасыр бойы, 1953 жылға дейін, мұнда жұмыс қызып тұрды: Storwartz және Nordgruvefeltet сияқты айналадағы шахталардан өндірілген мыс концентраты қорытылды. Ауыр механизмдерге қуатты жағасында өндіріс ошағы бой көтерген асау Хиттерельва өзені берді.

Қорыту цехы ғимаратының (smelthytta) тағдыры драмалық болды: ол екі рет алапат өрттен зардап шекті. Соңғы рет қорыту цехы 1975 жылы өртеніп, артында тек қирандылар қалды. Дегенмен, дәл осы тарихи іргетаста заманауи мұражай салу туралы шешім қабылданып, ол 1988 жылы келушілерге есігін айқара ашты және өнеркәсіп дәуірінің шынайы атмосферасын сақтап қалды.

Бүгінде мұражай ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра нысанының негізгі элементі болып табылады. Оның экспозициялары мыс өндірудің технологиялық эволюциясын бақылауға мүмкіндік береді: қол еңбегі мен ат жегілген арбалардан бастап, аспалы жолдар мен теміржолдардың пайда болуына дейін. Тарихшылар мен реставраторлардың күш-жігерінің арқасында Рёрус Сметхютта мұражайы кезінде шағын норвег ауылын маңызды өнеркәсіп орталығына айналдырған индустриялық прогрестің тірі ескерткішіне айналды.

Барлық экспозицияларды асықпай қарап шығу және технологиялық процестердің егжей-тегжейіне үңілу үшін келушілердің көпшілігіне 1-ден 1,5 сағатқа дейін уақыт қажет. Егер сіз ұйымдастырылған экскурсияға қосылуды жоспарласаңыз, ол әдетте шамамен 50 минутқа созылады, содан кейін модельдер мен уақытша көрмелерді өз бетіңізше зерттеуге уақыт қалдырған жөн.

Тарих пен техника әуесқойларына көбірек уақыт қажет болуы мүмкін, әсіресе олар 1:10 масштабындағы қозғалатын макеттердің жұмысын егжей-тегжейлі зерттегісі келсе. Сондай-ақ мұражай жанындағы жайлы дәмханаға баруға және жергілікті шеберлердің бірегей бұйымдарын табуға болатын кәдесыйлар дүкенін аралауға қосымша 20–30 минут бөлуді ұмытпаңыз.

Рёрус Сметхютта мұражайы тұрақты кесте бойынша жұмыс істейді, бұл туристерге жылдың кез келген уақытында сапарын оңай жоспарлауға мүмкіндік береді. Мұражай есігі күн сайын 10:00-ден 15:00-ге дейін ашық. Бұл — экспозицияларды тамашалауды қала ішіндегі серуенмен немесе жергілікті мейрамханалардың біріндегі түскі аспен ұштастыруға ыңғайлы уақыт.

Мұражайдың кейбір мереке күндері жабық болатынына назар аударыңыз: 1 қаңтар, 1 және 17 мамыр, сондай-ақ 24 және 25 желтоқсан. Жазғы кезеңде экскурсиялар күн сайын өткізіледі, ал қыста гидпен бірге топтық турлар әдетте бейсенбі және сенбі күндері ұйымдастырылады.

Сметхютта төңірегін зерттеу сізге көне кеншілер қалашығының атмосферасына тереңірек енуге мүмкіндік береді. Мұражайдың дәл қасында осы қатал, бірақ керемет өлкедегі өмір туралы түсінігіңізді толықтыратын бірегей тарихи нысандар мен шолу алаңдары орналасқан.

Іргелес көшелермен серуендеу ғасырлар бойы дерлік бастапқы қалпында сақталған шынайы ағаш құрылыстар мен өнеркәсіптік ландшафттардың көрінісін ашады.