Somolu

Сомолудың (Shomolu) тарихы Лагос мегаполисінің қарқынды өсуімен тығыз байланысты, ол бүгінде оның бір бөлігі болып табылады. Бұл аудан шағын елді мекендер мен ауылдардан өсіп шығып, уақыт өте келе тығыз қоныстанған және экономикалық белсенді әкімшілік округке айналды.

Негізінің қалануы және ерте дамуы

Бастапқыда қазіргі Сомолу аумағында йоруба халқының өкілдері, атап айтқанда Лагос аймағының байырғы халқы болып саналатын авори субэтникалық тобы тұрды. Ауданның жеке бірлік ретінде қалыптасуы XX ғасырда қарқынды урбанизация процесінде басталды. «Сомолу» атауы алғашқы ықпалды қоныстанушылардың немесе көсемдердің бірінің есімінен шыққан деп есептеледі. Жергілікті өзін-өзі басқару ауданы (LGA) ресми әкімшілік мәртебесін 1976 жылы алды, бұл оның ресми қалыптасуындағы маңызды кезең болды.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Сомолудың өсуі мен дамуына бірнеше негізгі факторлар себеп болды:

• Лагосқа географиялық жақындығы: Лагостың экономикалық және коммерциялық орталықтарына тікелей жақын орналасуы жұмыс пен тұрғын үй іздеген халықтың тез ағылуына ықпал етті.
• Демографиялық жарылыс: Бүкіл Лагос сияқты, Сомолу да бүкіл Нигериядан келген мигранттар үшін тартылыс орталығына айналды, бұл құрылыстың тығыздалуына және халық санының артуына әкелді.
• Көлік инфрақұрылымының дамуы: Сомолуды мегаполистің басқа бөліктерімен байланыстыратын жолдар мен жолайрықтардың құрылысы оның қалалық ортаға интеграциялануын жеделдетті.

Мәдени және экономикалық ерекшеліктері

Сомолудың ерте экономикалық дамуы оның қазіргі келбетін айқындады. Ауданның басты ерекшелігі оның Нигерияның «баспа астанасы» ретіндегі беделі болды. Мұнда өте көп баспаханалар, баспа үйлері және олармен байланысты кәсіпорындар шоғырланды. Бұл мамандану бірнеше ондаған жылдар бұрын пайда болған және әлі күнге дейін жергілікті экономиканың негізі болып табылады. Мәдени жағынан Сомолу йоруба халқының бай мұрасын сақтап келеді, бұл тілде, дәстүрлерде және қоғамдық өмірде көрініс тауып, Лагостың космополиттік сипатымен тығыз астасып жатыр.

Сомолудың тарихы өзі бөлшегі болып табылатын Лагос мегаполисінің тарихымен тығыз байланысты. Аудан йоруба халқының шағын елді мекендерінен өсіп шығып, уақыт өте келе Нигерияның ең тығыз қоныстанған және экономикалық белсенді округтерінің біріне айналды. Төменде оның дамуының негізгі кезеңдері берілген.

• Отарлауға дейінгі кезең: Қазіргі Сомолу аумағында, бүкіл Лагостағыдай, негізінен балық аулаумен және егіншілікпен айналысатын йоруба халқының субэтникалық топтары қоныстанған болатын.
• 1861 жыл: Британ империясы Лагосты аннексиялап, оны отарға айналдырды, бұл қаланың қарқынды өсуіне жол ашып, болашақ кеңеюіне негіз қалады.
• 1960 жыл 1 қазан: Нигерия тәуелсіздік алады, ал Лагос оның астанасы болады, бұл демографиялық жарылыс пен іргелес аумақтардың жедел урбанизациясын тудырады.
• 1970-ші жылдар: Бүгінде Сомолуды құрайтын жерлерді белсенді игеру және қоныстандыру басталады. Бұл процесс астананың өсіп келе жатқан халқын орналастыру қажеттілігінен туындады.
• 1976 жыл 27 мамыр: Бұрынғы Мушин округінен бөлініп шыққан Сомолу жергілікті өзін-өзі басқару ауданы (LGA) ресми түрде құрылды. Бұл күн қазіргі әкімшілік ауданның ресми құрылған күні болып саналады.
• 1980-ші жылдар: Сомолу Нигерияның «баспа астанасы» деген атаққа ие бола бастайды. Ауданда көптеген баспаханалар, баспа үйлері мен соған байланысты кәсіпорындар шоғырланып, бұл жергілікті экономиканың негізіне айналады.
• 1991 жыл 12 желтоқсан: Нигерияның астанасы Абуджаға көшіріледі, бірақ Лагос және оның аудандары, соның ішінде Сомолу, елдің басты экономикалық және коммерциялық орталығы мәртебесін сақтап қалады.
• XXI ғасырдың басы: Сомолу мыңдаған адам жұмыс істейтін полиграфия индустриясының негізгі орталығы болып қала бере отырып, Лагостың ең тығыз салынған және қоныстанған аудандарының бірі ретінде орнығады.

Сомолудың дамуы — бұл қарқынды урбанизацияның және Африканың ең ірі мегаполистерінің бірінің аясындағы бірегей экономикалық тауашаның қалыптасу тарихы. Шашыраңқы елді мекендерден жанданған қалалық ауданға айналуы бірқатар негізгі өзгерістерге байланысты болды.

• Ауданның ресми құрылуы (1976 ж.): Сомолу жергілікті өзін-өзі басқару ауданының (LGA) құрылуы оның әкімшілік және қала құрылысы дамуының бастау нүктесі болды. Бұл халықтың тез өсуі аясында басқаруды орталықтандыруға және ресурстарды инфрақұрылымды дамытуға бағыттауға мүмкіндік берді.
• «Баспа астанасының» қалыптасуы: 1980-ші жылдардан бастап Сомолуда полиграфия өнеркәсібі шоғырлана бастады. Бүгінде аудан бүкіл Нигерияға оның экономикасының негізін құрайтын мыңдаған баспаханалар, баспа үйлері мен дизайнерлік студиялар орналасқан басты баспа орталығы ретінде танымал.
• Қарқынды урбанизация: 1991 жылға дейін ел астанасы болған Лагосқа жақындығы демографиялық бум тудырды. Сомолу жұмыс пен тұрғын үй іздеген адамдардың қоныстану бағыттарының біріне айналды, бұл құрылыстың өте тығыз болуына және ауылшаруашылық жерлерінің қалалық кварталдарға айналуына әкелді.
• Шағын және орта бизнестің дамуы: Полиграфиядан бөлек, аудан экономикасына мыңдаған шағын кәсіпорындар белсенді қолдау көрсетеді. Бұл қолөнер шеберханалары, сауда нүктелері және қызмет көрсету саласындағы компаниялар, бұл Сомолудың экономикалық ортасын өте серпінді және тұрақты етеді.
• Мәдени бірегейлікті сақтау: Урбанизацияға қарамастан, Сомолу йоруба халқының мәдени орталықтарының бірі болып қала береді. Бұл қауымдастықтың күнделікті өмірінде маңызды рөл атқаруды жалғастыратын тілде, дәстүрлерде, фестивальдер мен өнерде көрініс табады.
• Лагостың көлік желісіне интеграциялануы: Жол желісі мен Лагостың басқа бөліктерімен көлік байланысының біртіндеп жақсаруы экономикалық өсу үшін өте маңызды болды. Бұл полиграфия бизнесі үшін логистиканы және жүздеген мың тұрғындардың ұтқырлығын жеңілдетті.

Сомолу архитектуралық ландшафты — бұл XX ғасырдың екінші жартысындағы қарқынды урбанизацияның айқын жылнамасы. Көпғасырлық тарихы бар қалалардан айырмашылығы, мұнда готика, барокко немесе ренессанс үлгілерін кездестіру мүмкін емес. Ауданның дамуы Лагостағы демографиялық бумға байланысты болды, сондықтан оның келбетін практикалық пен құрылыс жылдамдығы сәндік әшекейлерден жоғары бағаланған функционалды модернизм мен утилитарлы құрылыстар қалыптастырды.

Сомолудың қалалық ортасы біртұтас қала құрылысы жоспарына бағынбай, көбіне органикалық түрде қалыптасты. Соның нәтижесінде тұрғын үйлер коммерциялық нысандармен тығыз іргелес орналасқан өте жоғары құрылыс тығыздығы пайда болды. Оған Нигерияның «баспа астанасы» атағын алып келген кварталдар ауданның басты ерекшелігіне айналды. Ғимараттардың бірінші қабаттарында орналасқан сансыз баспаханалар мен дизайнерлік студиялар баспа машиналарының гуіліне толы ерекше және серпінді қала пейзажын құрайды.

Сомолудың типтік құрылысы 2–4 қабатты, әдетте тегіс шатырлы бетон ғимараттардан тұрады. Тұрғын үйлер көппәтерлі блоктардан бастап жеке құрылыстарға дейін өзгереді, олардың көбі уақыт өте келе жалға беру немесе бизнес жүргізу үшін қосымша салынған немесе қайта жабдықталған. Мұндағы архитектура — прагматизмнің көрінісі: қарапайым геометриялық пішіндер, минимум әшекей және әр шаршы метрдің максималды функционалдығы. Лагостың осы жігерлі ауданының архитектуралық келбеті дәл осы тығыз, шулы және шағын бизнеске бағытталған орта болып табылады.

Сомолу Лагос агломерациясының маңызды бөлігі бола отырып, аңызға айналған халық қаһармандарынан бастап қазіргі саяси қайраткерлерге дейін оның дамуы мен мәдениетіне үлес қосқан бірнеше танымал тұлғалардың есімдерімен байланысты.

• Альфеус Тайво Олунайке (Alajo Somolu) — аты йоруба мәдениетінде адалдық пен феноменальды жадының синониміне айналған аңызға айналған жинақ жинаушы (thrift collector). Ол өз бизнесін 1954 жылы Сомолуда бастап, қаржылық даналық пен тапқырлықты бейнелейтін фольклорлық кейіпкерге айналды. Оның «Аладжо Сомолу» деген лақап аты ақылды және іскер адамды сипаттау үшін жалпы есімге айналды.
• Инженер Фолусеке Абидеми Сомолу (Engr. Foluseke Abidemi Somolu) — Нигерияның энергетикалық жүйесін дамытуға орасан зор үлес қосқан көрнекті электр инженері және әкімші. Ол Ұлттық электр энергетикасы басқармасында (NEPA) негізгі лауазымдарды атқарды және бүгінде елді электрмен жабдықтаудың негізін құрайтын жобаларды басқарды. Оның тегі осы аймақпен тектік байланысын көрсетеді.
• Абдул Хамед Салаву (Abdul Hamed Salawu) — саяси қайраткер және Сомолу жергілікті өзін-өзі басқару органының бұрынғы атқарушы төрағасы. Лауазымында болған уақытында ол тұрғындардың өмір сүру сапасын жақсартуға тырысып, ауданның қауіпсіздігі мен абаттандырылуы мәселелерімен белсенді айналысты.
• Абиодун Орекойя (Abiodun Orekoya) — Лагос штатының Ассамблея палатасында Сомолу I сайлау округінің атынан қатысатын қазіргі саясаткер. Оның жергілікті өзін-өзі басқаруда қызмет етуінің ұзақ тарихы бар, ол Сомолу төрағасының орынбасары және атқарушы хатшысы лауазымдарын атқарған және әлеуметтік даму саласындағы жұмысымен танымал.
• Отунба Бушура Алебиосу (Otunba Bushura Alebiosu) — саяси мансабы 1976 жылы ескі Сомолу жергілікті өзін-өзі басқару органында кеңесші қызметінен басталған саясат ардагері. Кейінірек ол Лагос штатының Ассамблея палатасының мүшесі болды және аймақтың саяси тарихындағы негізгі тұлғалардың бірі, көшбасшылардың жаңа буындарына тәлімгерлік етуде маңызды рөл атқарған адам болып саналады.