Central Elgin

Тарихи тамырлары және қалыптасуы

Орталық Элгин муниципалитеті өзінің қазіргі түрінде 1998 жылы Порт-Стэнли және Белмонт ауылдарының Ярмут тауншипімен бірігуі нәтижесінде құрылды. Дегенмен, бұл жерлерге қоныстану тарихы XIX ғасырдың басынан басталады және Эри көлінің жағалауын игерумен тығыз байланысты.

Негізінің қалануы және алғашқы деректер

Аймақтың негізгі тарихи орталығы — Порт-Стэнли. Кеттл-Крик жылғасының сағасы еуропалық зерттеушілерге XVII ғасырда-ақ белгілі болған — мұнда Луи Жолье сияқты саяхатшылар тоқтаған. Белсенді қоныстану 1800-жылдардың басында Эри көлінің солтүстік жағалауындағы кең-байтақ аумақтарды игеруді басқарған полковник Томас Талботтың күш-жігерінің арқасында басталды. Қоныс табиғи айлақ ретінде тез арада стратегиялық маңызға ие болды.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Аймақтың дамуы бірнеше маңызды жағдайлармен айқындалды:

• География: Эри көлінің жағасындағы тиімді орналасуы тауарлар мен саяхатшылар үшін қақпаға айналған портты құруға жағдай жасады.
• Транспорттық қолжетімділік: 1856 жылы London and Port Stanley Railway теміржолының ашылуы портты ірі Лондон (Онтарио) қаласымен байланыстырып, экономикалық өсуді жеделдеткен бетбұрысты кезең болды.
• Ауыл шаруашылығы: Ярмут тауншипінің құнарлы жерлері аймақты азық-түлікпен және саудаға арналған тауарлармен қамтамасыз ете отырып, фермерліктің дамуына ықпал етті.

Ерте мәдени және экономикалық ерекшеліктер

XIX және XX ғасырдың басында аймақ экономикасы кеме қатынасына, коммерциялық балық аулауға және ағаш пен астық экспортына негізделді. Уақыт өте келе Порт-Стэнли «Ұлы көлдердің Кони-Айленді» деген бейресми атауға ие болып, танымал курортқа айналды. Мұнда би павильондары, қонақүйлер мен жағажай инфрақұрылымы салынып, бүгінгі күнге дейін сақталған қонақжайлылық пен демалыстың бірегей мәдениеті қалыптасты.

Тарихтың негізгі белестері

• 1669 жыл — Француз зерттеушілері Долье де Кассон мен Рене де Бреан де Галине Кеттл-Крик жылғасының сағасына табан тіреп, осы аудандағы алғашқы еуропалықтардың бірі болды.
• 1804 жыл — Полковник Томас Талбот әйгілі Талбот қонысының негізін қалап, аймақты белсенді қоныстандыруды бастады.
• 1824 жыл — Порт-Стэнли өзінің қазіргі атауын 14-ші Дерби графы Эдвард Смит-Стэнлидің құрметіне алды.
• 1852 жыл — Маңызды ауыл шаруашылығы орталығына айналған Белмонт ауылының жер өлшеу жұмыстары жүргізіліп, жоспары жасалды.
• 1856 жыл — London and Port Stanley Railway теміржолының ашылуы Эри көлінің жағалауын Лондон қаласымен байланыстырып, сауда мен туризмді ынталандырды.
• 1915 жыл — Теміржол электрлендірілді, бұл Порт-Стэнли жағажайларына демалушылар ағынын айтарлықтай арттырды.
• 1926 жыл — Аймақтың Эри көліндегі басты ойын-сауық орталығы мәртебесін бекіткен аңызға айналған Stork Club би залының ашылуы.
• 1939 жыл — Бүгінде Онтариодағы ең көне көтерме көпір болып табылатын Король Георг VI көтерме көпірі пайдалануға берілді.
• 1998 жыл — Порт-Стэнли және Белмонт ауылдарын Ярмут тауншипімен біріктіру арқылы заманауи Орталық Элгин муниципалитеті құрылды.
• 2010 жыл — Федералдық үкімет Порт-Стэнли гаваны мен причалдарына меншік құқығын муниципалитетке беріп, жағалауды абаттандыру үшін жаңа мүмкіндіктер ашты.

Дамудың негізгі кезеңдері және олардың маңызы

Орталық Элгиннің тарихы — бұл курорттық сүйкімділік пен аграрлық қуатты ұштастырған бытыраңқы қоныстардан біртұтас муниципалитетке дейінгі жол. Төменде аймақтың қазіргі келбетін айқындаған басты кезеңдер берілген:

• Теміржол серпілісі (XIX ғасырдың ортасы)

  London and Port Stanley Railway желісінің іске қосылуы аймақ үшін экономикалық катализатор болды. Теміржол жергілікті айлақты қарапайым балық аулау тұрағынан жанданып тұрған сауда портына айналдырды және Эри көлінің жағалауын провинцияның ірі қалаларымен байланыстырып, бұқаралық туризмге жол ашты.

• «Ұлы көлдердің Кони-Айленді» дәуірі (1920–1950 жылдар)

  Аймақтың мәдени гүлденуі XX ғасырдың бірінші жартысына сәйкес келді. Аңызға айналған Stork Club сияқты үлкен би павильондарының және аттракциондар парктерінің салынуы бұл аумақтың Оңтүстік-Батыс Онтарионың басты жазғы курорты ретіндегі имиджін қалыптастырды, бұл әлі күнге дейін мыңдаған туристерді тартады.

• Инфрақұрылымдық жаңғырту (1939 жыл)

  Король Георг VI көтерме көпірінің салынуы маңызды қала құрылысы шешімі болды. Құрылыс Кеттл-Криктің екі жағалауын байланыстырып, көлік мәселесін шешіп қана қоймай, көлік пен су саудасының мүдделерін теңестіре отырып, айлақтағы белсенді кеме қатынасын сақтауға мүмкіндік берді.

• Әкімшілік шоғырландыру (1998 жыл)

  Порт-Стэнли, Белмонт және Ярмутты біріктіру арқылы Орталық Элгин муниципалитетінің құрылуы экономиканы әртараптандыруға мүмкіндік берді. Бұл бірігу жағалаудағы туристік әлеуетті ішкі аумақтардың қуатты ауыл шаруашылығы секторымен ұштастырып, инфрақұрылымды дамыту үшін тұрақты негіз жасады.

• Гаваньды жандандыру (2010 жылдан бастап)

  Порттың федералдық меншіктен муниципалитетке берілуі жаңа қала құрылысы дәуірінің басталуын білдірді. Бұрын көмір мен мұнайды қайта тиеуге бағытталған причалдарды өндірістік мақсатта пайдаланудан бас тартып, олардың орнына рекреациялық аймақтар, парктер мен тұрғын үйлер салу жағалаудың келбетін түбегейлі өзгертіп, оны өмір сүру мен демалу үшін қолайлы етті.

Сәулеттік келбет және қала құрылысы

Орталық Элгиннің сәулеті аймақ тарихының үш негізгі аспектісін: ауыл шаруашылығын игеруді, порттық индустрияны дамытуды және курорттық аймақтың қалыптасуын көрсететін стильдердің эклектикалық үйлесімі болып табылады. Қала құрылысының құрылымы тарихи ауылдардағы квакерлердің қатаң жоспарлауынан бастап жағалаудағы жазғы коттедждердің ретсіз құрылысына дейін түрленеді.

Ерте қоныстану дәуірі (1820–1850 жж.): Георгиандық стиль

Аймақтың сақталып қалған ең көне ғимараттары алғашқы қоныстанушылардың, атап айтқанда АҚШ-тан келген квакерлердің келу кезеңіне жатады. Бұл кезең қарапайымдылықпен, функционалдылықпен және симметриямен сипатталады.

• Стиль: Георгиандық (Georgian) және неоклассикалық (Neo-Classical).
• Сипатты белгілері: Қасбеттердің қатаң симметриясы, тікбұрышты формалар, жергілікті кірпіш пен ағашты пайдалану, екі жақты шатырлар.
• Көрнекті нысан: Спарта ауылының тарихи ауданы (Sparta Heritage Conservation District). Квакерлер негізін қалаған бұл ауыл XIX ғасырдың басындағы ғимараттардың бірегей топтамасын, соның ішінде Ye Olde Forge және Квакерлер жиналыс үйін сақтап қалған.

Виктория дәуірінің гүлденуі (1860–1900 жж.): Готика және Итальянат

London and Port Stanley Railway теміржолының келуі экономикалық қарқынды дамуға серпін берді, бұл коммерциялық орталықтар мен фермерлік иеліктердің сәулетінде көрініс тапты.

• Стильдер: Неоготика (Gothic Revival) және Итальянат (Italianate).
• Ауылдық құрылыс: Белмонт пен Ярмутта кіреберіс үстіндегі өзіне тән орталық фронтоны («үшкір қырлы») және сәндік ағаш оюлары бар неоготика стиліндегі кірпіш ферма үйлері басым.
• Коммерциялық құрылыс: Порт-Стэнли орталығында XIX ғасырдың соңындағы Онтарионың сауда көшелеріне тән доға тәрізді терезелері мен карниздері бар қызыл кірпіштен салынған екі және үш қабатты ғимараттар сақталған.

Курорттық және индустриялық дәуір (1900–1940 жж.)

XX ғасырдың басында Порт-Стэнли екі бағытта дамыды: «Ұлы көлдердің Кони-Айленді» ретінде және маңызды көмір порты ретінде. Бұл жеңіл курорттық сәулет пен ауыр инженерлік құрылыстар арасындағы бірегей қарама-қайшылықты тудырды.

• Коттедждік құрылыс: Эри көлінің бойында жазғы үйлер (коттедждер) аудандары қалыптасты. Бұл көбінесе айқын стилі жоқ вернакулярлық сәулет, бірақ Arts and Crafts (Өнер мен қолөнер) элементтері: кең верандалар, табиғи тас пен ағашты пайдалану кездеседі.
• Инженерлік сәулет: Король Георг VI көтерме көпірі (1939) айлақтың басты нысанына айналды. Бұл функционализм мен өзінің тегіс формаларымен және технологиялылығымен ерекшеленетін Стримлайн (Streamline Moderne) стилінің жарқын үлгісі.

Қазіргі заманғы даму (XX ғ. соңы — XXI ғ.)

Орталық Элгин муниципалитетіне біріккеннен кейін қала құрылысы бұрынғы өндірістік аймақтарды қайта жандандыру және мұраны сақтау бағытына қарай ойысты.

• Жағалауларды жандандыру: Бұрынғы көмір доктары мен теміржол желілерін қоғамдық парктер мен тұрғын үй кешендеріне айналдыру. Жаңа құрылыс тарихи контекстпен үйлесім табу үшін көбінесе теңіз тақырыбына (Nautical style) немесе дәстүрлі коттедж стиліне ұқсатып салынады.
• Қала маңындағы құрылыс: Линхерст аудандарында және Белмонт айналасында Солтүстік Американың субурбиясына тән заманауи тұрғын үй массивтері дамуда.

Аймақтың көрнекті тұлғалары

Орталық Элгиннің тарихы осы мекеннің бірегей сипатын қалыптастырған ізашарлардың, саясаткерлердің және қоғам қайраткерлерінің есімдерімен тығыз байланысты. Тарихи ауылдардың негізін қалаушылардан бастап провинциялық деңгейдегі көшбасшыларға дейін — бұл адамдар аймақ мұрасында айтарлықтай із қалдырды.

• Полковник Томас Талбот (1771–1853)
  Рөлі: Колонизатор және жер үлестерінің әкімшісі
  Резиденциясы сәл батыста орналасқанына қарамастан, Талбот бүкіл аймақ үшін негізгі тұлға болып табылады. Ол Ярмут тауншипіне қоныстандыруды және қазіргі Орталық Элгиннің географиясын айқындаған жолдардың салынуын басқарды. Дәл оның күш-жігері жабайы ормандарды гүлденген ауыл шаруашылығы алқаптарына айналдырды.
• Митчелл Фредерик Хепберн (1896–1953)
  Рөлі: Онтарионың 11-ші премьер-министрі, фермер
  Ярмут тауншипіндегі (қазіргі Орталық Элгиннің бөлігі) өзінің Bannockburn Farms фермасында тұрып, еңбек еткен аймақтың ең танымал саясаткері. «Митч» есімімен танымал Хепберн жарқын популист және фермерлер құқығының қорғаушысы болды. Оның мұрасы жергілікті атаулар мен тарихи турларда сақталған.
• Джонатан Доан (1765–1847)
  Рөлі: Спарта ауылының негізін қалаушы, квакерлер көшбасшысы
  XIX ғасырдың басында Пенсильваниядан келіп, Доан кең-байтақ жерлерді сатып алып, Спарта қонысын негіздеді. Ол квакерлер қауымдастығының (Достардың діни қоғамы) осы аймаққа қоныс аударуында шешуші рөл атқарды, бұл муниципалитеттің тарихи бөлігінің бірегей сәулеті мен мәдени кодын айқындады.
• Джон Боствик (1780–1849)
  Рөлі: Алғашқы қоныстанушы, әскери қызметкер және шериф
  Қазіргі Порт-Стэнли ауданындағы алғашқы жер иеленушілердің бірі. Боствик Кеттл-Крик жылғасының сағасындағы жерлерге грант алып, порттың ерте инфрақұрылымының дамуына белсенді ықпал етті. Оның отбасы XIX ғасырдың бірінші жартысында жергілікті қауымдастықтың қалыптасуында маңызды рөл атқарды.
• Эдвард Смит-Стэнли, 14-ші Дерби графы (1799–1869)
  Рөлі: Британдық мемлекеттік қайраткер
  Граф ешқашан Канадада тұрмаса да, оның есімі муниципалитеттің басты туристік орталығы — Порт-Стэнли атауында мәңгі қалды. Атау 1824 жылы оның келуінің құрметіне (немесе отбасы британ үкіметінде жоғары лауазымдарды иеленіп тұрған кезде оның әкесіне құрмет белгісі ретінде) берілді, бұл колонияның метрополиямен байланысын айқындады.