Pembroke

Негізінің қалануы және алғашқы деректер

Пембрук тарихы 1828 жылдан, бұл жерге алғашқы тұрақты қоныстанушы Питер Уайт келген кезден бастау алады. Бастапқыда бұл жер жай ғана Маскрат өзені жанындағы қоныс ретінде белгілі болған. Қала өзінің қазіргі атауын XIX ғасырдың ортасында Адмиралтейство хатшысы қызметін атқарған граф Пембруктің кіші ұлы Сидней Герберттің құрметіне алды.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Шағын қоныстың маңызды өңірлік орталыққа айналуына бірнеше фактор себеп болды:

• Географиялық орналасуы: Қала Маскрат және Оттава өзендерінің стратегиялық маңызды түйіскен жерінде пайда болды. Бұл орын саяхатшылар мен саудагерлер үшін табиғи көлік торабы қызметін атқарды.
• Орман өнеркәсібі: Оттава алқабының орасан зор орман алқаптары қаланың тағдырын айқындады. Пембрук өзеннің күшті ағысын ағаш ағызу үшін пайдаланып, тез арада ағаш дайындау астанасына айналды.

Ерте мәдени және экономикалық ерекшеліктері

XIX ғасырда Пембрук экономикасы толығымен ағаш тілу мен ағаш өңдеуге сүйенді, бұл орманшылар қалаларына тән ерекше өмір салтын қалыптастырды. Соған қарамастан, қала прогресс пен технологияларға ұмтылды.

Тарихтағы елеулі оқиға 1884 жылдың 8 қазаны болды, бұл күні Пембрук Канададағы коммерциялық электрлік көше жарығы іске қосылған алғашқы қала болды. Осы жаңашылдықтың арқасында қала ұзақ жылдар бойы «Электрлі қала» деген лақап атқа ие болды.

Пембруктің негізгі тарихи белестері

• 1828 жыл — Корольдік флот ардагері Питер Уайт Оттава және Маскрат өзендерінің түйіскен жерінде қоныс негізін қалап, осы жерлердің алғашқы тұрақты тұрғыны болды.
• 1858 жыл — Қоныс ресми түрде ауыл (village) болып тіркеліп, жеке муниципалдық басқаруға ие болды.
• 1861 жыл — Ланарк және Ренфрю біріккен графтықтары бөлінгеннен кейін, Пембрук ресми түрде Ренфрю графтығының әкімшілік орталығы (county seat) болды.
• 1867 жыл — Ренфрю округінің монументалды сот ғимаратының құрылысы аяқталды, ол бүгінгі күнге дейін қаланың басты сәулеттік көрнекті орындарының бірі болып қала береді.
• 1876 жыл — Қалаға ағаш экспорты үшін жаңа логистикалық мүмкіндіктер ашқан «Canada Central Railway» теміржолы келді.
• 1878 жыл — Халықтың өсуі мен экономикалық дамудың арқасында Пембрук шағын қала (town) мәртебесін алды.
• 1884 жыл — Пембрук Канададағы коммерциялық электрлік көше жарығын енгізген алғашқы қала ретінде тарихқа енді.
• 1918 жыл — Жойқын өрт іскерлік орталықтың едәуір бөлігін жойды, содан кейін қала өзінің сәулеттік келбетін жаңартып, қайта салынды.
• 1951 жыл — Өңірдің басты спорттық аренасына айналған Пембрук мемориалдық орталығының (Pembroke Memorial Centre) ашылуы.
• 1971 жыл — Пембрук қажетті урбанизация деңгейіне жетіп, ресми түрде қала (city) мәртебесін алды.
• 1990 жыл — Қала қабырғаларын ашық аспан астындағы мұражайға айналдыру бойынша ауқымды жобаның бастамасы болған алғашқы тарихи муралдың жасалуы.

Пембруктің даму және өзгеру кезеңдері

Пембруктің дамуы — ағаш дайындау лагерінен Оттава алқабының заманауи мәдени орталығына дейінгі жол. Қаланың келбеті мен экономикасын айқындаған негізгі белестер мыналар:

• «Орман астанасы» дәуірі (XIX ғасырдың ортасы). Оттава өзеніндегі стратегиялық орналасуының арқасында Пембрук ағаш дайындаудың басты орталығына айналды. Бұл елді мекеннің қуатты экономикалық негізін қалап, капитал мен жұмыс күшінің алғашқы ағынын қамтамасыз етті.
• Әкімшілік орталық болып қалыптасуы (1861). Пембруктің Ренфрю графтығының орталығы болып тағайындалуы маңызды мемлекеттік мекемелердің құрылысына әкелді. Бұл қаланың саяси салмағын нығайтып, қызмет көрсету және құқық салаларының дамуына ықпал етті.
• Теміржол революциясы (1876). Теміржолдың келуі экономиканың маусымдық өзен навигациясына тәуелділігін төмендетті. Бұл тауарларды жыл бойы экспорттауға мүмкіндік беріп, қаланы ірі нарықтармен байланыстырды және сауданы ынталандырды.
• 1884 жылғы технологиялық серпіліс. Канададағы алғашқы коммерциялық электрлік көше жарығының іске қосылуы қалаға лақап ат беріп қана қоймай, жергілікті өнеркәсіптің инновацияларға дайындығын көрсетіп, инвесторлардың назарын аудартты.
• 1918 жылдан кейінгі қала құрылысын жаңарту. Ауқымды өрт ескі ағаш орталықтың едәуір бөлігін жойып жіберді. Қайта қалпына келтіру жұмыстары кірпіш пен тасты қолдану арқылы жүргізілді, бұл тарихи даунтаунның қазіргі сәулеттік келбетін қалыптастырды.
• Индустриялық әртараптандыру (XX ғасырдың ортасы). Соғыстан кейінгі жылдары қала экономикасы ағаш өңдеу шеңберінен шықты. Жеңіл өнеркәсіп пен компоненттер өндірісінің дамуы өзгермелі жағдайларда еңбек нарығының тұрақтылығын қамтамасыз етті.
• Урбанизация және City мәртебесі (1971). Қала мәртебесін ресми түрде алу Пембруктің бүкіл Жоғарғы Оттава өңірі үшін басты сауда және қызмет көрсету хабы ретіндегі рөлін бекітті.
• Мәдени реновация (1990 жылдан бастап). Тарихи муралдарды (қабырға суреттерін) жасау бағдарламасының іске қосылуы туристік дамудағы бетбұрыс кезеңі болды. Бұл шешім қала қабырғаларын келешек ұрпақ үшін мұраны сақтайтын ашық аспан астындағы галереяға айналдырды.

Сәулеттік келбеті және қала құрылысы

Пембрук сәулеті оның бай ағаш дайындау орталығы және графтықтың әкімшілік астанасы ретіндегі тарихын көрсетеді. Қала құрылымы виктория дәуіріндегі монументалды тас ғимараттар мен ірі өрттерден кейін пайда болған XX ғасырдың басындағы практикалық кірпіш құрылыстардың үйлесімі болып табылады.

Виктория дәуірі және Неоклассицизм (1860–1900)

Орман өнеркәсібінің гүлдену кезеңі тұрақтылық пен билікті бейнелейтін ғимараттарды тұрғызуға мүмкіндік берді. Бұл кезеңге жергілікті әктас пен құмтасты пайдалану тән.

• Ренфрю округінің сот ғимараты (Renfrew County Court House). 1866–1867 жылдары салынған бұл құрылыс георгиандық сәулет элементтері бар классикалық стильдің жарқын үлгісі болып табылады. Қатаң сызықтар, симметрия және массивті тас қасбет қаланың әкімшілік мәртебесін айқындайды.
• Орман өнеркәсібі алпауыттарының зәулім үйлері. Қаланың шығыс бөлігінде (East End) XIX ғасырдың соңындағы жергілікті элитаның байлығын көрсететін виктория стиліндегі жеке резиденциялар сақталған.

Неоготика: Сакралды сәулет

Сол кездегі көптеген Канада қалаларындағыдай, Пембруктің шіркеу сәулеті тік сызықтар мен сүйір нысандар арқылы рухани ұлылықты көрсетуге тырысып, неоготикалық стильге бейім болды.

• Әулие Колумбкилл кафедралды соборы (St. Columbkille’s Cathedral). 1872 жылы тұрғызылған бұл ғибадатхана қала пейзажында үстемдік етеді. Оның сәулеті неоготикаға тән биік шпильдерімен, тас қалауымен және витражды терезелерімен ерекшеленеді.

XX ғасырдың басындағы коммерциялық стиль (1918 жылдан кейін)

1918 жылғы іскерлік орталықтың едәуір бөлігін жойып жіберген жойқын өрт қала құрылысындағы бетбұрыс кезеңі болды. Ағаш құрылыстардың орнына қауіпсіз әрі төзімді қызыл кірпіш келді.

• Тарихи Даунтаун. Пембруктің орталық көшесі (Pembroke Street) коммерциялық мақсаттағы 2–3 қабатты кірпіш ғимараттармен салынған. Бұл ансамбль 1920-жылдардағы шағын Канада қалаларына тән тұтас тарихи дәлізді құрайды: бірінші қабаттар дүкен сөрелеріне, жоғарғы қабаттар кеңселерге немесе тұрғын үйлерге арналған. Стиль ғимараттары функционалды, ернеулері мен терезе ойықтары орташа декорланған.

Заманауи урбанистика: Ашық аспан астындағы галерея

1990-жылдардан бастап қаланың сәулеттік келбеті ауқымды муралдар жобасының арқасында қайта жаңғырды. Бұл классикалық мағынадағы сәулеттік стиль болмаса да, тарихи ғимараттардың бос қабырғаларын бояу маңызды қала құрылысы шешіміне айналды.

• Пембрук муралдары. 30-дан астам ауқымды сурет қолданыстағы құрылысқа біріктіріліп, ғимарат қасбеттерін өңір тарихын баяндайтын кенептерге айналдырды. Бұл шешім әртүрлі дәуірлерді көрнекі түрде біріктіріп, қалаға ерекше көркемдік келбет береді.

Пембруктің көрнекті тұлғалары

Пембрук есімдері тек Канадада ғана емес, одан тыс жерлерде де танымал көптеген талантты жандардың отаны мен үйіне айналды. Олардың арасында жол бастаушылар, спорт аңыздары мен шоу-бизнес жұлдыздары бар.

• Питер Уайт (Peter White)
  Рөлі: Қаланың негізін қалаушы, орман өнеркәсібінің иесі және саясаткер.
  Питер Уайт Пембруктің негізін қалаушы әкесі болып саналады. Мұнда 1828 жылы келіп, ол алғашқы тұрақты қоныстанушы болды және ағаш саудасын дамыта отырып, жергілікті экономиканың іргетасын қалады. Оның қызметі кішкентай лагерьдің гүлденген қалаға айналуына ықпал етті.
• Фрэнк «Пембрук шабдалысы» Найбор (Frank Nighbor)
  Рөлі: Кәсіби хоккейші (XX ғасырдың басы).
  Ұлттық хоккей лигасының (NHL) аңызы және Хоккей даңқы залының мүшесі. Найбор өз дәуірінің ең техникалық ойыншыларының бірі болды, «Оттава Сенаторз» құрамында бірнеше Стэнли Кубогын жеңіп алды және «poke check» (шайбаны таяқпен қағып жіберу) әдісін ойлап тапқан адам болып саналады. Оның құрметіне қала көшелерінің бірі аталған.
• Том Грин (Tom Green)
  Рөлі: Комедиялық актер, режиссер, тележүргізуші.
  MTV-дегі эксцентрлі шоулары мен Голливуд фильмдеріндегі рөлдері арқылы әлемдік танымалдыққа ие болған әйгілі канадалық комик. Грин Пембрукте дүниеге келген және оның мансабы — шағын Канада қаласынан шыққан адамның әлемдік ойын-сауық индустриясындағы табысының үлгісі.
• Гарри Кэмерон (Harry Cameron)
  Рөлі: Хоккейші, қорғаушы.
  Хоккей даңқы залына енген Пембруктің тағы бір мақтан тұтар тумасы. Кэмерон 1910–1920 жылдардағы хоккей жаңашылы болды: ол шабуылға белсенді қатысып, гол соғатын алғашқы қорғаушылардың бірі болды, бұл сол кездегі ойын тактикасын өзгертті.
• Джейсон Блейн (Jason Blaine)
  Рөлі: Кантри-орындаушы және әндер авторы.
  Хиттері Канаданың кантри-музыка чарттарына бірнеше рет енген заманауи музыкант. Блейн кіші отанымен байланысын үзбейді: ол Пембрукте жергілікті қауымдастықты қолдау үшін тұрақты түрде қайырымдылық концерттері мен іс-шараларын өткізіп тұрады.
• Джошуа Хопкинс (Joshua Hopkins)
  Рөлі: Опера әншісі (баритон).
  Нью-Йорктегі Метрополитен-опера және басқа да жетекші театрлардың сахналарында өнер көрсететін, бүкіл әлемге танымал опера орындаушысы. «Джуно» сыйлығының лауреаты, ол Пембруктің атын жоғары өнер саласында мәшһүр етті.