Parksville

Парксвилл тарихы Ванкувер аралының шығыс жағалауын игерумен тығыз байланысты. Орман кесушілер мен фермерлердің шағын елді мекенінен Британдық Колумбияның бұл мүйісі өзінің пионерлері туралы естелікті сақтаған жайлы қалаға айналды.

Негізінің қалануы және алғашқы деректер

Қала атауының ресми тууы 1887 жылмен байланысты. Дәл сол кезде елді мекеннің алғашқы пошташысы Нельсон Паркс осында пошта бөлімшесін ашты. Оның еңбегін бағалау ретінде жергілікті тұрғындар елді мекенді оның құрметіне атауға шешім қабылдады. Бұрын бұл жер жай ғана Инглишмен өзенінің (Englishman River) бойындағы елді мекен ретінде белгілі болған.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Парксвиллдің дамуына географиялық және инфрақұрылымдық факторлардың сәтті үйлесімі ықпал етті:

• География және табиғат: Джорджия бұғазының жағасында кең құмды таяз жерлерімен орналасуы өмір сүруге тартымды бірегей микроклимат жасады.
• Көлік қолжетімділігі: XIX ғасырдың соңында Нанаймодан Алберниге дейінгі жолдың салынуы, ал кейінірек — XX ғасырдың басында Esquimalt and Nanaimo Railway (E&N) теміржол желісінің тартылуы маңызды кезең болды. Теміржол жүктер мен жолаушылардың жаппай қозғалысына жол ашты.

Ерте мәдени және экономикалық ерекшеліктер

Алғашқы онжылдықтарда елді мекен экономикасы ресурстарды өндіруге негізделді. Тұрғындардың негізгі кәсібі орман дайындау және ауыл шаруашылығы болды. Дегенмен, 1900 жылдардың басында-ақ аймақтың туристік әлеуеті қалыптаса бастады. Аралдың және материктің ірі қалаларының тұрғындары жылы жағажайлар үшін осында келе бастады, бұл біртіндеп Парксвиллді өнеркәсіптік кенттен танымал демалыс орнына айналдырды.

Тарихтың негізгі кезеңдері

Парксвиллдің тарихы — бұл байырғы халықтардың жерлері мен пионерлердің тұрағынан танымал курорттық қалаға дейінгі жол. Төменде оның заманауи келбетін қалыптастырған негізгі даталар берілген.

• 1860-жылдарға дейін — Жағалаудағы аумақтарды ғасырлар бойы Coast Salish тобының байырғы халықтары аймақтың бай табиғи ресурстарын пайдалана отырып мекендеген.
• 1873 жыл — Алғашқы еуропалық қоныстанушылардың бірі болып саналатын Джон Херст Инглишмен өзені ауданындағы жерге құқығын мәлімдеді.
• 1887 жыл — Нельсон Паркс алғашқы пошташы болды және оның құрметіне елді мекен ресми түрде Парксвилл атауын алды.
• 1910 жыл — E&N Railway теміржолы қалаға жетті, бұл туристер үшін қолжетімділікті және жүк тасымалдауды айтарлықтай жеңілдетті.
• 1945 жыл — Парксвилл ресми түрде ауыл (Village) ретінде инкорпорацияланды, бұл жергілікті өзін-өзі басқарудың бастауы болды.
• 1978 жыл — Халық санының өсуіне және инфрақұрылымның дамуына байланысты елді мекен мәртебесі шағын қалаға (Town) дейін көтерілді.
• 1981 жыл — Парксвилл қала (City) мәртебесін алып, өзінің әкімшілік орталық ретіндегі маңызын түпкілікті бекітті.
• 1982 жыл — Алғашқы құм мүсіндер байқауы өтті, ол уақыт өте келе әйгілі халықаралық Parksville Beach Festival фестиваліне ұласты.

Трансформация және даму кезеңдері

Парксвиллдің дамуы — бұл тыныш орман дайындау пунктінің Ванкувер аралындағы негізгі курорттық орталықтардың біріне айналу тарихы. Төменде қазіргі қаланың экономикалық және мәдени келбетін айқындаған негізгі сәттер көрсетілген.

• Теміржол қатынасының іске қосылуы (1910)
  Маңызы: Оқшаулануды бұзу. E&N (Esquimalt and Nanaimo Railway) теміржолының келуі елді мекенді аралдың ірі қалаларымен байланыстырды. Бұл ағаш шығаруды жеңілдетіп қана қоймай, Парксвилл жағажайларын алғашқы жаппай туристер үшін ашып, болашақ курорттық индустрияның негізін қалады.
• Туризмге қайта бағдарлану (1920–1950 жылдар)
  Маңызы: Экономикалық әртараптандыру. Орман дайындауға ғана тәуелділіктен біртіндеп арылу. Шығанақ бойында алғашқы жазғы үйлердің, мотельдер мен кемпингтердің салынуы қаланың отбасылық демалыс үшін қолжетімді орын ретіндегі имиджін қалыптастырды.
• Муниципалды мәртебеге ие болу (1945)
  Маңызы: Ұйымдасқан қала құрылысының басталуы. Ауыл (Village) ретінде ресми инкорпорациялану жергілікті әкімшілік құруға, көшелерді, сумен жабдықтауды және қоғамдық кеңістіктерді жүйелі жоспарлауды бастауға мүмкіндік берді.
• Қала мәртебесінің берілуі (1981)
  Маңызы: Әкімшілік кемелдік. City мәртебесіне өту халық саны мен коммерциялық белсенділіктің айтарлықтай өсуін көрсетті. Бұл оқиға көбірек аймақтық инвестиция тартуға және қалалық инфрақұрылымды кеңейтуге мүмкіндік берді.
• Фестиваль дәстүрінің басталуы (1982)
  Маңызы: Мәдени брендинг. Алғашқы құм мүсіндер байқауының өткізілуі әйгілі Parksville Beach Festival фестиваліне жол ашты. Бүгінде бұл шара жыл сайын мыңдаған қонақтарды тартып, жазғы экономиканың қуатты драйвері болып табылады.
• Resort Drive курорттық аймағының дамуы
  Маңызы: Урбанистік аймақтарға бөлу. Қонақүй кешендері үшін арнайы аумақтың бөлінуі («Resort Row» деп аталатын) жағалаудағы құрылысты ретке келтіруге, қоғамдық жағажайларды сақтап қалуға және сонымен бірге жоғары деңгейдегі қонақүй бизнесі үшін жағдай жасауға мүмкіндік берді.
• Зейнеткерлер хабына айналуы (XX ғ. соңы – XXI ғ. басы)
  Маңызы: Демографиялық және сервистік өзгеріс. Жұмсақ климаттың арқасында қала зейнеткерлердің көшіп келетін танымал орнына айналды. Бұл қызмет көрсету саласының, денсаулық сақтаудың және кондоминиумдар құрылысының қарқынды өсуіне түрткі болып, жергілікті экономиканың құрылымын өзгертті.

Сәулеттік келбет және қала құрылысы

Парксвилл сәулеті ежелгі готикалық соборлармен немесе барокко дәуірінің сарайларымен мақтана алмайды, өйткені қала салыстырмалы түрде жас. Оның қала құрылысының дамуы орман кесушілердің функционалды ағаш ғимараттарынан Батыс жағалау стилінде (West Coast Style) орындалған заманауи курорттық кешендерге дейінгі эволюцияны көрсетеді.

Пионерлер дәуірі және ерте құрылыс (XIX ғасырдың соңы — XX ғасырдың басы)

Бұл кезеңде сәулет өнері тек утилитарлық сипатта болды. Жергілікті ормандардың арқасында ағаш басым материал болды.

• Стилі: Вернакулярлық (халықтық) сәулет, «Arts and Crafts» стилі (жеңілдетілген түрде).
• Сипаттық белгілері: Қарапайым пішіндер, жаңбырдан қорғауға арналған екі еңісті шатырлар, жергілікті балқарағай мен шыршаны пайдалану. Қоғамдық ғимараттар (мектептер, шіркеулер) қарапайым, бірақ мықты салынған.
• Мысалдар: Craig Heritage Park (музей кешені) аумағына көшірілген және сақталған ғимараттар, соның ішінде ескі Knox Heritage Church шіркеуі мен тарихи пошта ғимараты.

Курорттық даму және модернизм (XX ғасырдың ортасы — екінші жартысы)

Автомобиль туризмінің дамуымен және танымал демалыс орны мәртебесіне ие болуымен Парксвиллдің келбеті өзгере бастады. Қалада қонақүй инфрақұрылымы нысандары салына бастады.

• Стилі: Функционализм, ерте модернизм, жол бойындағы мотельдер стилі.
• Сипаттық белгілері: Жағалау бойындағы бір және екі қабатты мотельдер, жазғы коттедждер (cabins) мен бунгалолар. Басты назар сәулеттік сән-салтанатқа емес, қолжетімділікке және мұхит көрінісіне аударылды.
• Қала құрылысы: Island Highway тас жолының бойындағы аймақтың негізгі коммерциялық күре тамыр ретінде қалыптасуы.

Заманауи кезең: Батыс жағалау стилі (XX ғасырдың соңы — қазіргі уақыт)

Соңғы онжылдықтарда Парксвилл кондоминиумдар мен элиталық курорттардың құрылыс бумын бастан кешуде. Сәулетшілер ғимараттарды табиғи ландшафтқа үйлестіруге тырысады.

• Стилі: Постмодернизм, West Coast Contemporary (Батыс жағалауының заманауи стилі).
• Сипаттық белгілері: Панорамалық әйнектеу, ашық ағаш арқалықтар, табиғи тасты пайдалану, үлкен ернеулері бар жалпақ немесе бір еңісті шатырлар. Орман мен құм түстерін имитациялайтын түс гаммасы.
• Мысалдар: Жағалаудың скайлайнын өзгерткен The Beach Club Resort кешені және Resort Drive ауданындағы құрылыстар.

Белгілі ғимараттар мен аудандар

Бірнеше нысандар мен орындар қаланың танымал бейнесін қалыптастырады:

• McMillan Arts Centre (The MAC): 1913 жылы салынған бұрынғы мектеп ғимараты. XX ғасырдың басындағы рухты сақтаған тарихи азаматтық сәулеттің жарқын үлгісі.
• Resort Drive: Британдық Колумбияға тән «ауылдық шик» (rustic elegance) стилінде орындалған туристік кешендер шоғырланған аудан.
• Қоғамдық саябақ (Community Park): Бұл ғимарат болмаса да, саябақтың ландшафтық сәулеті өзінің әйгілі эстрадасымен және жағалауымен Парксвиллдің қала құраушы өзегі болып табылады.

Парксвиллдің көрнекті тұлғалары

Парксвиллдің тарихы мен бүгіні есімдері қала шежіресінде мәңгілікке қалған адамдармен қалыптасқан. Жабайы жерлерді игерген пионерлерден бастап, аймақты әлемдік аренада танытып жүрген қазіргі чемпиондарға дейін — бұл тұлғалар қала рухын бейнелейді.

• Нельсон Паркс (Nelson Parks)
  Рөлі: Алғашқы пошташы және алғашқы қоныстанушы.
  Маңыздылығы: Қаланың негізін қалау тарихындағы басты тұлға. 1887 жылы ол қазіргі қоғамдық саябақтың (Community Park) аумағында орналасқан өзінің лашығында алғашқы пошта бөлімшесін ашты. Дәл осы кісінің құрметіне бұрын Englishmans River деп аталған елді мекен Парксвилл атауын алды.
• Джон Херст (John Hirst)
  Рөлі: Жер игеруші пионер, фермер.
  Маңыздылығы: Осы аудандағы алғашқы еуропалық жер иеленуші болып саналады. 1873 жылы ол Инглишмен өзенінің екі жағалауындағы 300 акр жерге құқығын мәлімдеп, елді мекеннің болашақ ауыл шаруашылығы мен экономикалық дамуының негізін қалады.
• Мишель Стилвелл (Michelle Stilwell)
  Рөлі: Паралимпиада чемпионы және саяси қайраткер.
  Маңыздылығы: Паралимпиада ойындарында 6 алтын медаль жеңіп алған Канаданың ең көп марапатталған спортшыларының бірі. Екі түрлі спорт түрінен (арбадағы баскетбол және арбадағы жарыс) алтын жеңіп алуымен ерекшеленеді. Кейінірек Британдық Колумбияның Заң шығарушы жиналысында Парксвилл-Кваликумның атынан өкілдік етіп және министр лауазымын атқарып, сәтті саяси мансап құрды.
• Фил Сент-Люк (Phil St. Luke)
  Рөлі: «Flying Phil» (Ұшатын Фил) ретінде танымал қоғам қайраткері.
  Маңыздылығы: Парксвиллдің бейресми символы және «жаны». Ондаған жылдар бойы ол қала көшелерінде тұрғындар мен туристерге күн сайын сәлем беріп, жергілікті жұлдызға айналды. Арнайы Олимпиада ойындарының қатысушысы және шаршамайтын ерікті Фил қауымдастықтың достық пейілі мен қонақжайлылығының бейнесіне айналды.
• Даррен Берреклот (Darren Berrecloth)
  Рөлі: Кәсіби маунтинбайкер.
  Маңыздылығы: Парксвиллде туған, «The Claw» (Тырнақ) лақап атымен танымал әлемге әйгілі атлет. Ол тау велосипедіндегі фрирайд дисциплинасының пионерлерінің бірі болып, экстремалды спорттың дамуына және Ванкувер аралының маунтинбайкерлер үшін мекке ретінде танылуына айтарлықтай үлес қосты.
• Адам Грант Хорн (Adam Grant Horne)
  Рөлі: Гудзон шығанағы компаниясының (Hudson's Bay Company) зерттеушісі және саудагері.
  Маңыздылығы: 1856 жылы шығыс жағалаудан Алберни алқабына дейін маршрут сызып, аумақтың алғашқы ауқымды геодезиялық барлауын жүргізді. Оның экспедициясы болашақ қоныстанушыларға жол ашты, ал әйгілі Horne Lake көлі оның құрметіне аталған.