Mestre

Негізінің қалануы және алғашқы деректер

Местренің шығу тегі аңыздармен көмкерілген. Жергілікті аңыздарға сәйкес, қаланың негізін Троядан қашып, Падуяны құрған мифтік кейіпкер Антенордың серігі Месфлес қалаған. Дегенмен, тарихи фактілер кейінірек деректі растауды көрсетеді. Бұл батпақты жерлердегі елді мекендер Рим дәуірінде маңызды жолдардың бойында болған болуы мүмкін болса да, қала туралы алғашқы ресми жазбаша дерек 994 жылға жатады. Император Оттон III-нің грамотасында Местре Тревизо епископының иелігі ретінде сипатталған, бұл оның ерте Орта ғасырларда-ақ маңыздылығын растайды.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Шағын елді мекеннің маңызды қалалық орталыққа айналуы оның құрлық пен Венеция лагунасының шекарасындағы бірегей стратегиялық орналасуына байланысты болды. Дамудың негізгі факторларына мыналар жатты:

• География және гидрография: Қала осында тармақталып, лагунаға құятын Марценего өзенінің айналасында дамыды. Өзен көптеген су диірмендерінің жұмысын қамтамасыз етті және көлік артериясы қызметін атқарды.
• Стратегиялық қорғаныс: Местре буферлік аймақ және қорғаныс форпосты қызметін атқарды. XI ғасырда салынған атақты Кастельнуово (Castelnuovo) қамалы мен одан да ескі бекіністер (Кастельвеккьо) Венецияға келетін жолдарды бақылап отырды.
• Сауда торабы: Қала материктік Италия мен аралдық Венеция арасында тасымалданатын тауарлар үшін табиғи «қақпаға» айналды. Мұнда сауда жолдары түйісіп, базарлар мен көпестерге арналған керуен сарайлар гүлденді.

Ертедегі мәдени және экономикалық ерекшеліктер

Ерте кезеңде Местре экономикасы ауыл шаруашылығына, ұн тарту өндірісіне және транзиттік жүктерден баж салығын жинауға негізделді. Қала Каверньяго порты белгілеген ырғақпен өмір сүрді, ол жерден қайықтар аралдарға аттанатын. Қауымдастықтың рухани және мәдени орталығы қоғамдық өмір қалыптасқан көне Сан-Лоренцо шіркеуі болды.

Ең маңызды кезең — 1337 жылы Местренің Венеция республикасының құрамына кіруі болды. Осы сәттен бастап қала «Ең жарқын» (Serenissima) республиканың басты құрлық порты мәртебесін біржола бекітті, бұл инфрақұрылымның қарқынды дамуына және Венеция экономикасымен тығыз интеграциялануына әкелді.

Тарихтың негізгі белестері

• 994 жыл — Қасиетті Рим империясының императоры Оттон III-нің грамотасында Местре туралы алғашқы ресми жазбаша деректің пайда болуы.
• 1337 жыл — Қала Венеция республикасының басқаруына өтіп, оның материктегі негізгі стратегиялық форпостына айналды.
• 1513 жыл — Камбрей лигасы соғысы кезінде ескі Кастельвеккьо қамалы қиратылып, бұл қаланың қорғаныс құрылымын өзгертті.
• 1797 жыл — Венеция республикасының құлауы және наполеондық әскерлердің келуі, бұл аймақтың көпғасырлық тәуелсіздігінің аяқталуын білдірді.
• 1805 жыл — Венеция лагунасын қорғаудың маңызды элементіне айналған қуатты Маргера форты құрылысының басталуы.
• 1842 жыл — Лагуна арқылы өтетін теміржол көпірінің ашылуы, ол алғаш рет материктік Местрені аралдық Венециямен сенімді түрде байланыстырды.
• 1848 жыл — Атақты «Местреден шабуылға шығу» (Sortita di Mestre), тәуелсіздік үшін күрес кезінде жергілікті патриоттар австриялық гарнизонды қуып шықты.
• 1866 жыл — Местре Венето аймағымен бірге біріккен Италия Корольдігінің құрамына кірді.
• 1917 жыл — Порто-Маргера өнеркәсіптік аймағының құрылуының басталуы, бұл ауданды ірі индустриалды орталыққа айналдырды.
• 1923 жыл — Виктор Эммануил III-нің корольдік жарлығымен Местреге ресми түрде қала атағы берілді.
• 1926 жыл — Местре әкімшілік дербестігінен айырылып, Венеция коммунасының материктік ауданына айналды.
• 2018 жыл — Тарихи орталықтың заманауи мәдени реновациясының символына айналған инновациялық M9 мұражайының ашылуы.

Даму және трансформациялану кезеңдері

Местре тарихы — бұл шағын бекіністен ірі индустриалды және тұрғын үй орталығына дейінгі жол. Төменде қаланың заманауи келбетін айқындаған негізгі кезеңдер берілген:

• Венеция республикасымен интеграция (XIV ғасыр)
  Венеция иеліктерінің құрамына кіргеннен кейін Местре материктің басты логистикалық торабына айналды. Каналь-Сальсо каналының құрылысы тауарларды тікелей лагунадан қала орталығына жеткізуге мүмкіндік берді, бұл оны гүлденген сауда порты мен баж салығын жинау орнына айналдырды.
• Теміржол көпірінің құрылысы (1846 жыл)
  Лагуна арқылы теміржол қатынасының ашылуы аймақ экономикасын түбегейлі өзгертті. Местре құрлық жолдарының соңғы нүктесінен аралдық Венецияны Еуропаның қалған бөлігімен байланыстыратын маңызды транзиттік торапқа айналды, бұл халық ағыны мен қызмет көрсету саласының дамуына серпін берді.
• Порто-Маргера өнеркәсіптік аймағының құрылуы (1917 жыл)
  Алып индустриалды кешен мен порттың құрылысы аграрлы-сауда қалашығын ірі жұмысшы орталығына айналдырды. Бұл оқиға халық санының күрт өсуіне драйвер болды: Италияның түкпір-түкпірінен мыңдаған жұмысшы осында көшіп келді, бұл қала құрылысын ауқымды түрде кеңейтуді талап етті.
• «Үлкен Венеция» жобасы (1926 жыл)
  Местренің Венециямен және басқа да материктік коммуналармен әкімшілік бірігуі қала құрылысы стратегиясын өзгертті. Қала «жатын аудан» және өсетін жері қалмаған аралдық астананы кеңейтуге арналған кеңістік ретінде қарастырыла бастады, бұл жаңа тұрғын үй кварталдарының пайда болуына әкелді.
• Урбанистикалық бум (1950–1970 жылдар)
  Соғыстан кейінгі жылдары Местре бұрын-соңды болмаған құрылыс қарқынын бастан кешірді. Экономикалық серпіліс пен тұрғын үйге деген қажеттілік ауыл шаруашылығы жерлерінің көпқабатты үйлермен тез салынуына әкеліп, заманауи тығыз қалалық ландшафтты қалыптастырды.
• Постиндустриалды реновация (XXI ғасыр)
  Ауыр өнеркәсіп рөлінің төмендеуі қалалық ортаны қайта пайымдауға әкелді. Қазіргі кезең джентрификациямен, жаяу жүргіншілер аймақтарының дамуымен (мысалы, Ферретто алаңы) және қалаға Венецияның көлеңкесінен тыс өз бірегейлігін қайтаратын M9 мұражайы ауданы сияқты мәдени кластерлердің құрылуымен сипатталады.

Сәулеттік келбет және қала құрылысы

Ғасырлар бойы өзгермеген аралдағы Венециядан айырмашылығы, Местре қала құрылысы эволюциясының серпінді үлгісі болып табылады. Қаланың келбеті — бұл ортағасырлық фрагменттер либерти стилінің талғампаздығымен, XX ғасырдың қатал индустриалды құрылыстарымен және батыл заманауи жобалармен ұштасқан күрделі мозаика.

Қаланың қала құрылысының дамуын бірнеше негізгі кезеңдерге бөлуге болады, олардың әрқайсысы сәулет өнерінде өз ізін қалдырды:

• Ортағасырлық бекініс (XII–XIV ғасырлар)
  Бастапқыда Местре әскери форпост ретінде дамыды. Ежелгі бекіністер мен Кастельнуово қамалынан біздің күнге дейін тек Ферретто алаңындағы Сағат мұнарасы (Torre dell'Orologio) ғана сақталған. Тістері бар бұл кірпіштен салынған ғимарат — Местренің қабырғалармен қоршалған кездерін еске түсіретін, қаланың тарихи өткенінің басты символы.
• Неоклассицизм және барокко (XVIII–XIX ғасырлар)
  Бұл кезеңде қала азаматтық сипатқа ие бола бастады. Мұның жарқын мысалы — Сан-Лоренцо соборы (Duomo di San Lorenzo). Шіркеу мұнда бұрыннан болғанымен, оның қатаң неоклассикалық стильде жасалған қазіргі қасбеті XVIII ғасырдың аяғына жатады. Ішінде барокко элементтері мен құнды өнер туындылары сақталған.
• Әскери сәулет (XIX ғасыр)
  Француздар мен австриялықтар салған қорғаныс құрылыстарының ауқымды кешені — Форт Маргера ерекше орын алады. Бұл бүгінде үлкен саябақ пен мәдени кеңістікке айналған, жұлдыз пішінді бастиондық бекініс жүйесінің классикалық үлгісі.
• Либерти және эклектика (XX ғасырдың басы)
  Буржуазияның әл-ауқатының артуымен қала орталығында итальяндық модерн нұсқасындағы — либерти стиліндегі әсем ғимараттар пайда болды. Мысал ретінде өткен ғасырдың басындағы қоғамдық өмірдің орталығына айналған шыны мен металдан жасалған жабық сауда пассажы — Маттеотти галереясын (Galleria Matteotti), сондай-ақ тарихи Cinema Excelsior кинотеатрын атауға болады.
• Рационализм және соғыстан кейінгі модернизм (XX ғасырдың ортасы)
  Қарқынды индустрияландыру тұрғын үй кварталдарының жаппай салынуына әкелді. Бұл кезеңде сәулет функционалды және утилитарлы болды. Дегенмен, орталықта сапалы итальяндық рационализмнің үлгілері сақталған, мысалы, Палаццо дель Муничипио (ратуша) ғимараты.
• Заманауи сәулет және регенерация (XXI ғасыр)
  Местренің жаңа тарихы қалалық ортаны қайта пайымдаумен байланысты. Негізгі доминанта мультимедиялық M9 мұражайы (M9 - Museum of the 20th Century) болды. Оның түрлі-түсті керамикамен қапталған ғимараты тарихи контекстке енгізілген заманауи еуропалық сәулеттің жарқын үлгісі болып табылады. Жоба сонымен қатар жаңа мәдени квартал құра отырып, іргелес аумақтарды реконструкциялауды да қамтыды.

Көрнекті тұлғалар

Местре тарихы ғылымда, өнерде, спортта және Италияның тәуелсіздігі үшін күрес тарихында айтарлықтай із қалдырған адамдардың есімдерімен байланысты. Міне, ең маңызды тұлғалардың кейбірі:

• Джованни Антонио Каналь (Каналетто) (1697–1768)
  Суретші, ведута шебері
  Ұлы кескіндемеші Венецияда туғанымен, ол Местренің тарихи жадын сақтауда шешуші рөл атқарды. Оның кенептерінің арқасында (мысалы, «Материк жағынан Местреге кіру»), біз индустриалды дәуір басталғанға дейінгі: ескі қабырғалары, Сағат мұнарасы және қазір жоғалып кеткен каналдары бар XVIII ғасырдағы қаланың келбетін көре аламыз.
• Алессандро Поэрио (1802–1848)
  Рисорджименто ақыны және патриоты
  Аймақтағы қарсылықтың символына айналған Италияның ұлттық батыры. Поэрио 1848 жылы 27 қазанда Венеция республикасын австриялық әскерлерден қорғап, атақты «Местреден шабуылға шығу» (Sortita di Mestre) шайқасына белсенді қатысты. Осы шайқаста ол өлімші жарақат алды. Қаланың маңызды көшелерінің біріне оның есімі берілген.
• Луиджи Брольо (1911–2001)
  Аэроғарыш инженері және ғалым
  Местренің тумасы, оны жиі «итальяндық Вернер фон Браун» деп атайды. Ол итальяндық космонавтиканың атасы және «Сан-Марко» бағдарламасының негізін қалаушы болып табылады. Оның күш-жігерінің арқасында Италия әлемде (КСРО мен АҚШ-тан кейін) Жердің жасанды серігін өз бетінше ұшырған үшінші ел болды.
• Ферруччо Бруньяро (1936 ж.т.)
  Ақын және қоғам қайраткері
  Итальян әдебиетіндегі «жұмысшы-ақын» ретінде танымал бірегей тұлға. Көптеген жылдар бойы Порто-Маргерадағы химия алыбында жұмыс істеді. Оның шығармашылығы Местре жұмысшы табының дауысына айналып, XX ғасырдың екінші жартысындағы индустриалды қаланың әлеуметтік атмосферасы мен өмірін жарқын бейнеледі.
• Пэтти Право (1948 ж.т.)
  Әнші және стиль иконасы
  Николетта Страмбелли (жұлдыздың шын есімі) балалық және жастық шағын Местреде өткізді. Карьерасы жергілікті клубтарда басталып, әлемдік деңгейге жеткен ең танымал итальяндық әншілердің бірі. Ол қазіргі Италияның мәдени кодының маңызды бөлігі болып қала береді.
• Федерика Пеллегрини (1988 ж.т.)
  Жүзуден Олимпиада чемпионы
  «Құдай тектес» (La Divina) деген атпен танымал әлемдік спорттың аңызы. Көршілес Миранода туғанымен, оның спорттық карьерасы жергілікті Serenissima Nuoto клубында жаттыққан Местремен тығыз байланысты. Федерика құрметті азамат болып табылады және Венеция агломерациясының өміріне белсенді қатысады.