Шартр соборы

Шартр соборы (Cathédrale Notre-Dame de Chartres) — Франциядағы, Парижден оңтүстік-батысқа қарай шамамен 90 км жерде, Шартр қаласында орналасқан готикалық сәулет өнерінің көрнекті ескерткіші. Ол ортағасырлық сәулет өнерінің ұлы туындыларының бірі және Еуропадағы ең жақсы сақталған готикалық соборлардың бірі болып саналады. 1979 жылдан бастап бұл бірегей храм ЮНЕСКО-ның Бүкіл дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген, бұл оның ерекше мәдени құндылығын көрсетеді.

Собор ғимараты өзінің ауқымымен және сәулеттік формаларының үйлесімділігімен таң қалдырады. Оның орталық нефінің биіктігі 36 метрге жетеді, бұл келушілерге керемет кеңістік пен биікке ұмтылу сезімін ұялатады. Қасбеттің ең танымал ерекшеліктерінің бірі — биіктігі мен стилі жағынан айтарлықтай ерекшеленетін екі мұнарасы, бұл собордың сұлбасына ерекше мәнерлілік пен қайталанбас сипат береді.

Дегенмен, собордың нағыз інжу-маржаны — оның XII-XIII ғасырлардағы әйгілі витраждары. Олар әлемдегі ортағасырлық витраж өнерінің ең толық және тамаша сақталған ансамбльдерінің бірі болып саналады, олардың жалпы ауданы 2000 м²-ден асады. Киелі кітаптағы сюжеттер мен әулиелердің өмірінен көріністерді баяндайтын бұл жарқын шыны кенептер храмның ішкі кеңістігін жұмбақ және рухани нұрға толтырып, қайталанбас атмосфера жасайды.

Шартр соборына баруды жоспарлау кезінде ресми телефон немесе электрондық пошта сияқты тікелей және нақты расталған байланыс мәліметтерін табу оңай болмауы мүмкін екенін ескерген жөн. Ашық дереккөздердегі ақпарат әрдайым өзекті бола бермейді, сондықтан ең жаңа мәліметтерді алу үшін жергілікті туристік қызметтерге хабарласқан дұрыс.

Жұмыс уақытын, құдайға құлшылық ету кестесін немесе келу шарттарын білудің ең сенімді жолы — Шартр қаласының туристік кеңсесімен байланысу. Оның қызметкерлері ең өзекті ақпаратты ұсынады. Сондай-ақ, барлық мәліметтерді тікелей сол жерде нақтылау пайдалы: собордың кіреберісінде келушілерге арналған ақпараттық стендтер жиі орналастырылады.

Шартр соборына бару — бұл, ең алдымен, нұр мен түс сиқырына бөлену. Храмның басты қазынасы — оның жалпы ауданы 2000 м²-ден асатын бірегей витраждары. Олардың көбі XIII ғасырдан бастап бастапқы қалпында сақталған, бұл өте сирек кездесетін жағдай. Күн сәулесі олар арқылы өтіп, соборды жұмсақ, жұмбақ нұрға толтырып, сөзбен айтып жеткізгісіз атмосфера орнатады. Витраждардағы Киелі кітап сюжеттерінің егжей-тегжейлі кескіндерін, әулиелердің өмірінен көріністерді және тіпті ортағасырлық қолөнершілердің тұрмысынан алынған суреттерді сағаттап тамашалауға болады.

Витраждардан бөлек, собордың бай мүсіндік әшекейлеріне де назар аударыңыз. Қасбеттер, әсіресе әйгілі Корольдік портал, әрқайсысы өз тарихын баяндайтын жүздеген готикалық мүсіндермен безендірілген. Собор ішінде, неф еденінде әлемдегі ең танымал лабиринттердің бірі орналасқан. Орта ғасырларда онда символдық түрде Иерусалимге қажылықты алмастырған және оның ұзындығы 260 метрден асатын ирелең жолдарымен жүру — көпғасырлық дәстүрге қол тигізу дегенді білдіреді. Лабиринтпен жүру тек белгілі бір күндері, әдетте жылдың жылы мезгілінде жұма күндері ғана ашық болатынын ескеріңіз.

Шартр соборы — бұл жай ғана тасқа айналған мұражай емес, бұл тірі мекен. Мұнда үнемі құлшылық ету рәсімдері мен әсерлі орган концерттері, соның ішінде Халықаралық орган фестивалі аясында өткізіліп тұрады, бұл храмның акустикасын толық бағалауға мүмкіндік береді. Қаланы биіктен көргісі келетіндер үшін мұнаралардың біріне көтерілу мүмкіндігі ашық, одан Шартр мен оның төңірегінің таңғажайып көрінісі ашылады. Ал егер сіздің Францияға сапарыңыз көктем мен күз аралығындағы кезеңге сәйкес келсе, собордың қасбеті түрлі-түсті тарихи проекцияларға арналған алып экранға айналатын «Chartres en Lumières» кешкі жарық шоуын өткізіп алмауға тырысыңыз.

Шартр соборына жетудің ең қолайлы жолы — Шартр қаласына пойыздар тұрақты қатынайтын Парижден бару. Бұл ең танымал және жылдам әдіс: құрамдар Монпарнас вокзалынан (Gare Montparnasse) аттанады, ал жолдың өзі орта есеппен бір сағатқа жуық уақытты алады. Аймақтық пойыздар (TER) жиі қатынайды, бұл бір күндік сапарды оңай жоспарлауға мүмкіндік береді.

Шартр теміржол вокзалына келгеннен кейін, сіз сапарыңыздың негізгі мақсатынан бірнеше минуттық жерде боласыз. Соборға дейін жаяу жүру 10–15 минуттан аспайды. Бұл жағымды серуен ескі қаланың көрікті тарихи көшелерімен өтеді, бұл өз алдына осы таңғажайып жермен танысудың тамаша бастауы болады.

Егер сіз автомобильмен саяхаттауды қаласаңыз, Парижден Шартрға A11 жүйрік тас жолы апарады. Жол жағдайына байланысты сапар шамамен 1–1,5 сағатты алады. Қалада туристік инфрақұрылым жақсы дамыған: собордың жанында автотұрақтар мен жергілікті қоғамдық көлік аялдамалары орналасқан, бұл келуді саяхатшылардың барлық санаттары үшін ыңғайлы етеді.

Шартр соборының тарихы көне заманнан бастау алады — бұл жерде алғашқы христиан храмы IV ғасырда пайда болған. Дегенмен, бүгінгі таңда біз көріп отырған заманауи ғимарат күлден жаралған. 1194 жылы жойқын өрт бұрынғы роман стиліндегі соборды дерлік толығымен жойып жіберді. Бұл қайғылы оқиға Орта ғасырлардағы ең өршіл құрылыс жобаларының біріне серпін берді. Бүкіл Франциядан жиналған қаражатқа готика стилінің эталонына айналған жаңа храмның құрылысы бірден басталды.

Шартрдағы собор басынан бастап Мария Мәриямға арналған және тез арада Еуропадағы қажылықтың басты орталықтарының біріне айналды. Оған ең үлкен жәдігер — Қасиетті Мәриям Ананың киімі (аңыз бойынша, Мәсіх туылған сәтте Мәриям Ананың үстінде болған жамылғы) себеп болды. Дәл осы жәдігердің 1194 жылғы өрт кезінде керемет түрде аман қалуы жоғарыдан келген белгі ретінде қабылданып, сенушілерді қайырымдылық жасауға шабыттандырды. Жаңа храм үшін сәулетшілер сол кездегі жаңашыл шешімдерді, мысалы, аркбутандарды — сыртқы тіреуіш аркаларды қолданды. Бұл технология қабырғаларды керемет биіктікке көтеруге және соборды нұрға бөлейтін үлкен терезелер жасауға мүмкіндік берді.

Негізгі құрылыс жұмыстары сол кез үшін рекордтық қысқа мерзімде — 1220 жылға қарай аяқталды. Собордың салтанатты түрде ашылуы 1260 жылы 24 қазанда қасиетті Людовик IX патшаның қатысуымен өтті, бұл оның бүкіл патшалық үшін ерекше маңыздылығын атап өтті. Бір таңқаларлығы, Шартр соборы революциялар мен дүниежүзілік соғыстарды қоса алғанда, тарихтың барлық кейінгі дауылдарынан іс жүзінде өзгеріссіз аман қалды. Осының арқасында бүгін біз оны XIII ғасырдағыдай көре аламыз, бұл оны өткен дәуірдің бірегей куәгері етеді.

Шартр соборына баруды жоспарлағанда, толыққанды және асықпай көру үшін 2-ден 3 сағатқа дейін уақыт бөлу ұсынылады. Бұл уақыт осы готикалық шедеврдің ұлылығын сезіну үшін ғана емес, сонымен қатар оның басты қазыналарын: интерьерлерін, әйгілі витраждарын, мүсіндік әшекейлерін және едендегі бірегей лабиринтін мұқият қарап шығу үшін жеткілікті болады.

Осы уақыт аралығында сіз өзінің қайталанбас көк түсімен танымал көне витраждар арқылы өтетін жарық сиқырына бөлене аласыз. Неф еденіндегі әйгілі лабиринтке жиі орындықтар қойылатынын және ол тек белгілі бір күндері, әдетте жылы мезгілде жұма күндері өту үшін толық ашылатынын ескерген жөн. Егер сіз Шартрдың панорамалық көрінісін тамашалағыңыз келсе, ақылы қызмет болып табылатын мұнаралардың біріне көтерілу үшін қосымша уақыт бөліңіз. Жүйелі әңгімені қалайтындар үшін әдетте бір жарым сағатқа созылатын ұйымдастырылған экскурсиялар бар. Әрине, егер уақытыңыз шектеулі болса, соборды тіпті бір сағаттық серуендеу де үлкен әсер қалдырады, бірақ тереңірек зерттеу көбірек уақытты қажет етеді.

Шартр соборы келушілер үшін жыл бойы ашық, бұл оған кез келген уақытта баруға мүмкіндік береді. Әдетте, собор күн сайын таңғы 8:30-дан кешкі 19:30-ға дейін жұмыс істейді, ал өз бетінше көру үшін кіру тегін. Дегенмен, мессалар мен басқа да діни рәсімдер кезінде сенушілерге құрмет көрсету мақсатында храмның кейбір бөліктеріне кіру шектелуі мүмкін екенін есте сақтаған жөн.

Қарапайым келу үшін алдын ала брондау талап етілмейді. Соған қарамастан, жұмыс уақыты маусымға немесе арнайы іс-шаралардың өткізілуіне байланысты өзгеруі мүмкін, сондықтан сапар алдында собордың ресми сайтындағы өзекті кестені тексеру ұсынылады. Егер сіз ақылы экскурсияларға баруды жоспарласаңыз, мысалы, мұнараға көтерілу немесе криптаны көру болса, бұл өте маңызды, себебі олар үшін бөлек жұмыс сағаттары мен шарттары қолданылуы мүмкін.

Шартр соборына бару — бұл қаланың кез келген қонағы үшін басты оқиға екені сөзсіз, бірақ бұл таңғажайып жермен танысу оның төңірегінде серуендеусіз толық болмайды. Шартрдың өзі — сүйкімді ортағасырлық қала, ол өзінің әйгілі соборынан бірнеше қадам жерде көптеген жаңалықтарды ұсынады. Оның тас төселген көшелерін, көне үйлерін және көркем жағалауларын зерттеу Францияның осы бұрышының атмосферасы мен тарихына тереңірек үңілуге мүмкіндік береді.

Готикалық сәулет өнерінің ұлылығы мен витраждардың сиқырынан ләззат алғаннан кейін, басқа қызықты жерлерді зерттеуге уақыт бөліңіз. Жақын маңда тарихи ескерткіштер де, демалуға және алған әсерлеріңізбен бөлісуге болатын жайлы орындар да бар. Төменде собордың тікелей жанында орналасқан көрікті жерлердің тізімі берілген.