Valenzuela

Валенсуэла қаласының тарихы колонияға дейінгі дәуірден бастау алады, ал оның ресми негізі 1623 жылы қаланған. Бастапқыда елді мекен Поло деп аталды, бұл тагал тіліндегі `pulô` сөзінен шыққан, «арал» дегенді білдіреді. Бұл атау кездейсоқ берілмеген: аумақ өзендермен қоршалған болатын, бұл оны аралға ұқсатып, балық аулау мен ауыл шаруашылығының дамуына ықпал етті. Ерте испан кезеңінде Поло ірірек қаланың құрамына еніп, Булакан провинциясындағы маңызды аграрлық орталыққа айналды.

Қала тарихындағы басты сәт оның ең танымал перзенттерінің бірі — доктор Пио Валенсуэланың құрметіне қайта аталуы болды. Ол дәрігер және XIX ғасырдың соңында Филиппиннің испандық колониалды биліктен тәуелсіздігі үшін күрескен Катипунан революциялық қозғалысының жетекшілерінің бірі болды. 1960 жылы ұлттық батырдың есімін мәңгілікке қалдыру үшін қаланың бір бөлігіне, кейінірек бүкіл аумаққа оның есімі берілді, бұл Валенсуэланы елдің бай революциялық тарихымен мәңгіге байланыстырды.

Географиялық орналасуы Валенсуэланың дамуында әрқашан маңызды рөл атқарды. Манилаға жақындығы және Туллахан өзені сияқты негізгі су артерияларының бойында орналасуы оның тыныш ауыл шаруашылығы елді мекенінен жанданған экономикалық орталыққа айналуына септігін тигізді. Уақыт өте келе қала Метро-Манила астаналық аймағының ажырамас бөлігіне айналып, өзінің тарихи мұрасын сақтай отырып, маңызды өнеркәсіптік және тұрғын үй аудандарының біріне айналды.

Валенсуэла тарихындағы маңызды күндер

Валенсуэланың тарихы, оның ауыл шаруашылығы елді мекені ретіндегі алғашқы күндерінен бастап жанданған мегаполиске айналуына дейін, бірқатар маңызды оқиғалармен ерекшеленеді. Міне, қаланың заманауи келбетін қалыптастырған негізгі сәттердің хронологиясы.

• 1623 ж. — Мейкауаян қаласының құрамынан бөлініп шығып, дербес приходқа айналған Поло атты елді мекеннің негізі қаланды.
• 11 шілде 1869 ж. — Полода болашақ дәрігер, революционер және Филиппин тарихындағы көрнекті тұлға Пио Валенсуэла дүниеге келді, кейінірек қала оның құрметіне аталады.
• Шілде 1892 ж. — Пио Валенсуэла елдің испан билігінен тәуелсіздігі үшін күрескен Катипунан құпия революциялық қоғамының қатарына өтеді.
• 1899 ж. — Филиппин-америка соғысы кезінде Поло аумағында маңызды шайқастардың бірі — Малинте түбіндегі шайқас орын алады.
• 21 шілде 1960 ж. — Президент Карлос П. Гарсияның жарлығымен Поло муниципалитеті екіге бөлініп, оның батыс бөлігі Валенсуэла атты жаңа қала болып қайта құрылды.
• 11 қыркүйек 1963 ж. — Президент Диосдадо Макапагал Поло мен Валенсуэланы біріктіру туралы жарлық шығарады, бұл ретте біріккен муниципалитетке Валенсуэла атауы сақталады.
• 7 қараша 1975 ж. — Валенсуэла ресми түрде Булакан провинциясының құрамынан шығып, жаңадан құрылған Астаналық аймақтың (Метро-Манила) құрамына енеді.
• 14 ақпан 1998 ж. — № 8526 Республикалық актіге қол қойылуының арқасында Валенсуэла жоғары урбанизацияланған қала мәртебесін алады, бұл оның маңызды өнеркәсіптік және тұрғын үй орталығы ретіндегі рөлін бекітеді.

Түрлену кезеңдері: аграрлық елді мекеннен өнеркәсіптік орталыққа дейін

Валенсуэла қаласының дамуы — аграрлық шет аймақтың бірнеше онжылдық ішінде астаналық аймақтың негізгі өнеркәсіптік және экономикалық орталықтарының біріне қалай айнала алатынының жарқын мысалы. Бұл жолдың негізгі кезеңдері экономикадағы, басқарудағы және қалалық ортадағы қарқынды өзгерістерді көрсетеді.

• Аграрлық бастау (XVII-XIX ғғ.). Бастапқыда Поло ретінде негізі қаланған қала ұзақ уақыт бойы күріш өсіруге және балық аулауға маманданған ауыл шаруашылығы ауданы болды. Оның өзендер бойында орналасуы өмір салтын айқындап, болашақ өсудің негізін қалады.
• Астаналық аймаққа интеграциялану (1975 ж.). Валенсуэланың Метро-Манила құрамына енуі бетбұрысты сәт болды. Бұл шешім жылдам урбанизацияға ықпал етіп, жаңа инвестициялар мен жұмыс күшін тартып, назарды ауыл шаруашылығынан өнеркәсіпке аударды.
• Өнеркәсіптік дүмпу (XX ғ. соңы). Стратегиялық орналасуы мен елдің басты портына жақындығының арқасында Валенсуэла «өнеркәсіптік хабқа» айналды. Мұнда тамақ өнімдері, тоқыма, пластмасса және металл өңдеуге маманданған фабрикалар мен өндірістік кәсіпорындар белсенді түрде ашыла бастады.
• Қала мәртебесін алу (1998 ж.). Ресми түрде жоғары урбанизацияланған қала мәртебесінің берілуі оның жаңа рөлін бекітті. Бұл тану халық санының айтарлықтай өсуін, дамыған инфрақұрылымды және экономикалық дербестікті көрсетті.
• Мемлекеттік басқару реформасы (2000-жылдардың басы). «3S in Public Service» (Simple, Speed, Service) бағдарламасының енгізілуі іскерлік ахуалды түбегейлі өзгертті. Бизнесті тіркеу және рұқсат қағаздарын беру процедураларын жеңілдету (15 минутқа дейін) бұдан да көп инвестиция тартып, қаланы Филиппиндегі бизнес жүргізуге ең қолайлы қалалардың біріне айналдырды.
• Инфрақұрылымды дамыту. Солтүстік Лусон жүрдек авто magistralын (NLEX) қоса алғанда, көлік артерияларын жаңғырту және салу логистиканы жақсартып, Валенсуэланың басқа аймақтармен байланысын нығайтты, бұл экономикалық өсу үшін қосымша серпін болды.
• Әлеуметтік және мәдени даму. Экономикалық өрлеу аясында қала әлеуметтік салаға қаражат бөлді: Валенсуэла қалалық университеті (Pamantasan ng Lungsod ng Valenzuela) және басқа да білім беру мекемелері ашылды, заманауи ауруханалар мен мәдени орталықтар салынды, бұл қала тұрғындарының өмір сүру сапасын арттырды.

Валенсуэла қаласының архитектуралық бейнесі — оның колониалды өткенінен бастап Филиппин астаналық аймағының құрамындағы заманауи өнеркәсіптік орталық мәртебесіне дейінгі бай тарихын бейнелейтін көпқабатты кенеп іспеттес. Қаланың дамуын бірнеше негізгі архитектуралық дәуірлер арқылы бақылауға болады.

Испан колониалды кезеңі (XVII-XIX ғғ.)

1623 жылы Поло қаласы ретінде негізі қаланған Валенсуэла испан дәуірінің санаулы, бірақ маңызды ескерткіштерін сақтап қалған. Сол кезеңдегі архитектура жергілікті жағдайларға бейімделіп, тұрақтылық үшін анағұрлым массивті және аласа конструкциялары бар «жер сілкінісі бароккосы» деп аталатын стильдің пайда болуына негіз болды.

• Сан-Диего-де-Алкала шіркеуінің қоңырау мұнарасы: Шіркеудің өзі қайта салынғанымен, көне қоңырау мұнарасы испан діни сәулет өнерінің жарқын айғағы болып табылады.
• Арконг Бато (Arkong Bato): 1910 жылы салынған, бірақ испан конструкциялары стиліндегі бұл тас арка Рисаль және Булакан провинциялары арасындағы тарихи шекараны белгілейді және қаланың маңызды тарихи символы болып табылады.

Америка кезеңі және соғыстан кейінгі даму (XX ғ.)

XX ғасырда, әсіресе Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Валенсуэла өнеркәсіптік торап ретінде белсенді дами бастады. Бұл кезеңнің архитектурасы анағұрлым утилитарлы және функционалды сипатқа ие. Қалада оның жаңа индустриалды ландшафтын қалыптастыратын фабрикалар мен зауыттар пайда болады. Мысал ретінде ғасыр ортасындағы өнеркәсіптік дүмпуді көрсететін ескі сыра зауытының ғимаратын айтуға болады. Осы кезеңде қала есімі берілген ұлттық батыр доктор Пио Валенсуэланың резиденциясы сияқты тарихи тұрғын үйлер де сақталып қалды.

Заманауи архитектура (XX ғ. соңы – XXI ғ.)

Бүгінгі Валенсуэла — келбетін заманауи ғимараттар айқындайтын қарқынды және тығыз қоныстанған қала. Қала құрылысы өсіп келе жатқан халық пен экономиканың қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған.

• Коммерциялық кешендер: SM Сити Валенсуэла сияқты ірі сауда орталықтары қоғамдық өмірдің орталығы және заманауи коммерциялық архитектураның үлгілері болып табылады.
• Діни құрылыстар: Тарихи шіркеулермен қатар жаңалары да бой көтеруде, мысалы, Фатима Құдай Анасының ұлттық храмы — заманауи архитектурасы бар ірі зиярат ету орталығы.
• Тұрғын үй құрылысы: Қала пейзажын халықтың жедел өсуін көрсететін көппәтерлі үйлерден бастап жеке кенттерге дейінгі көптеген тұрғын үй кешендері толықтыра түседі.

Валенсуэла тарихындағы көрнекті тұлғалар

Ұлттық батырдың есімімен аталған Валенсуэла қаласы Филиппин үшін маңызды көптеген тұлғалардың туған жері және қызмет еткен орны болып табылады. Олардың қосқан үлесі саясатты, революциялық күресті және мәдениетті қамтып, қаланың бай мұрасын қалыптастырады.

• Доктор Пио Валенсуэла (1869–1956): Дәрігер, революционер және Филиппин тарихындағы негізгі тұлғалардың бірі. Ол Испаниядан тәуелсіздік алу үшін күрескен «Катипунан» құпия қоғамының жетекшілерінің бірі болды. Валенсуэла Дапитанда Хосе Рисальмен кездесу сияқты маңызды миссияларды орындады. 1960 жылы оның құрметіне Поло қаласының атауы Валенсуэла болып өзгертіліп, есімі мәңгілікке қалдырылды.
• Хосе Ф. Диас: Жергілікті өзін-өзі басқарудағы тарихи тұлға. Ол 1960 жылы Полодан бөлінгеннен кейін жаңадан құрылған Валенсуэла қаласының алғашқы муниципалды мэрі болды. Оның басшылығы қаланың болашақ дамуының негізін қалаған өтпелі кезеңге тұс келді.
• Шервин «Вин» Гатчалиан (1974 ж.т.): Валенсуэланы түрлендіруде шешуші рөл атқарған заманауи саясаткер. 2004 жылдан 2013 жылға дейін қала мэрі бола отырып, ол Валенсуэланы Филиппиндегі бизнес үшін ең қолайлы қалалардың біріне айналдырған реформаларды бастады. Кейінірек ол сенатор болып сайланып, білім беру реформасына баса назар аудара отырып, ұлттық деңгейдегі қызметін жалғастырды.
• Рекс Гатчалиан (1979 ж.т.): Саяси қайраткер және Шервин Гатчалианның ісін жалғастырған інісі. Валенсуэла мэрі (2013–2022) ретінде ол әлеуметтік бағдарламалар мен қалалық инфрақұрылымды, соның ішінде Халық саябағын құруды дамытты. Оның жемісті басшылығы ұлттық деңгейде жоғары бағаланып, 2023 жылы ол Әлеуметтік қамсыздандыру және даму департаментінің (DSWD) басшысы болып тағайындалды.
• Лито Кальсадо (1946–2011): Белгілі филиппиндік актер, режиссер және хореограф. Валенсуэла тұрғыны бола отырып, ол елдің ойын-сауық индустриясына елеулі үлес қосты. Оның мансабы бірнеше онжылдықты қамтыды және ол филиппин киносы мен театрында өшпес із қалдырды.
• Аманда Пейдж (1972 ж.т.): Валенсуэлада өсіп-жетілген және 1990-жылдары танымал болған филиппиндік-америкалық актриса. Ол кино мен телевизиядағы рөлдерімен танымал, қала тұрғындарының ұлттық поп-мәдениетке қосқан мәдени үлесінің үлгісі болып табылады.