Chonchi

Чилидегі Чилоэ архипелагының қақ ортасында орналасқан Чончи қаласының тарихы бай әрі сан қырлы. Оның шығу тегі испандық отаршылдық билік дәуірінен бастау алады, ол кезде бұл шалғай жерлер империяның оңтүстігіндегі маңызды форпост қызметін атқарды.

Негізінің қалануы және отаршылдық кезең

Елді мекеннің негізі ресми түрде 1767 жылы қаланды. Ол кезде испан билігі сыртқы қауіптерден қорғану және жергілікті халықты басқару үшін бекініс пункттерінің желісін құра отырып, Чилоэ провинциясындағы өз позицияларын нығайтуға тырысты. Чончи қатал, бірақ ресурстарға бай аймақ жағдайында испандық қоныс аударушылар мен метистерді біріктірген осындай орталықтардың біріне айналды.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Қаланың дамуы оның аралдың шығыс жағалауындағы географиялық орналасуымен анықталды, бұл теңіз жолдарына ыңғайлы қолжетімділікті қамтамасыз етті. Чончидің экономикалық негізі архипелагтың табиғи байлығын белсенді игеру есебінен қалыптасты.

• Балық аулау: жағалаудағы сулардың бай биоресурстарын пайдалану.
• Ағаш дайындау: кемелер мен үйлер салу үшін балқарағай мен кипарис сияқты құнды ағаш түрлерін өндіру.
• Ауыл шаруашылығы: Лос-Лагостың ерекше климатына бейімделген жерлерді өңдеу.

«Чончи» атауының этимологиясы байырғы халықтар — хуильиче және чоно үндістерінің мұрасымен тығыз байланысты. Сөздің нақты мағынасы әлі де талас тудырғанымен, ол қаланың отаршылдыққа дейінгі өткенімен және Чилоэ аралының бірегей мәдени ортасымен терең байланысын айқындайды.

Чилидегі Чилоэ аралындағы Чончи қаласының тарихы отаршылдық ауылдан қазіргі заманғы мәдени орталыққа дейінгі жолды көрсететін маңызды даталармен белгіленген.

• 1767: Чончи елді мекенінің испан провинциясының әкімшілік пункті ретінде ресми негізделуі.
• 1826: Аумақтың испан әскерлерінен азат етілуі және Чончидің Чили Республикасының құрамына түпкілікті енуі.
• 1840: Жергілікті шіркеу приходтары қарауына өткен Сан-Карлос-де-Анкуда епархиясының құрылуы.
• 1850-жылдар: XIX ғасырда қаланың экономикалық өркендеуінің негізі болған ағаш экспортының белсенді басталуы.
• 1893: Аймақтың архитектуралық доминантына айналған басты қалалық шіркеудің ауқымды құрылысының аяқталуы.
• 1902: Коммунаның өсуін және оның провинциядағы маңыздылығын тіркеген халық санағының өткізілуі.
• 1912: Қаланың қоғамдық өміріне әсер еткен алғашқы жұмысшы және әлеуметтік қозғалыстардың қалыптасуы.
• 1922: Аймақтағы Чончидің елдің орталық билігімен байланысын нығайтқан саяси қайта құру.
• 1960: Елеулі қиратуларға және қаланы кейіннен қалпына келтіруге әкеп соқтырған Ұлы Чили жер сілкінісі.
• 1982: Коммунаның тікелей жанында Чилоэ ұлттық паркінің құрылуы, бұл экотуризмнің дамуына серпін берді.
• 2000: Аймақтың дәстүрлі шіркеулерінің ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енуі, бұл Чончи архитектурасының бірегей мәртебесін растады.

Чончи қаласының дамуы Чилидің оңтүстік аумақтарын игерумен тығыз байланысты. XVIII ғасырда негізі қаланған сәттен бастап, елді мекен шалғайдағы әскери және миссионерлік форпосттан маңызды әкімшілік орталыққа дейінгі ұзақ жолдан өтті. Коммуна астанасы мәртебесі қалаға сауда ағындарын шоғырландыруға және Чилоэ аралындағы көршілес ауылдардың тұрғындары үшін мәдени бағдарға айналуға мүмкіндік берді.

Қала тарихындағы бетбұрыс кезең 1826 жылы отаршылдық тәуелділіктен босап шығу болды. Бұл кезең тек саяси өзгерістермен ғана емес, сонымен қатар жергілікті экономиканың жалпыұлттық жүйеге белсенді интеграциялануының басталуымен де ерекшеленді. Өзін-өзі қамтамасыз етуден ағаш пен теңіз өнімдерін экспорттауға біртіндеп көшу алдағы онжылдықтарда қаланың өркендеуіне негіз қалады.

Чончидің қазіргі заманғы тарихында мәдени бірегейлікті сақтау маңызды рөл атқарады. Қала XX ғасырдағы жойқын табиғи апаттардан кейін өз тарихи кварталдары мен дәстүрлерін сақтай отырып, қалпына келе алды. Бүгінгі таңда қаланың әкімшілік мәртебесі оның Лос-Лагос аймағындағы саяхатшыларды өзінің шынайылығымен қызықтыратын басты туристік бағыттардың бірі ретіндегі маңыздылығымен расталады.

Тарихтың негізгі кезеңдері:

• 1767 жыл: Оңтүстік шекараларды нығайту үшін испандық отарлаушылардың елді мекенді ресми түрде негіздеуі.
• 1826 жыл: Тантиуко келісіміне қол қою, содан кейін Чончи біржолата тәуелсіз Чилидің юрисдикциясына өтті.
• 1840 жыл: Сан-Карлос-де-Анкуда епархиясының құрылуы, бұл қаланы маңызды діни орталық ретінде бекітті.
• XIX ғасырдың соңы: Орман өнеркәсібінің қарқынды өсуі және теңіз портының кеңеюі.
• 1960 жыл: Ұлы Чили жер сілкінісінің салдарын еңсеру және қалалық инфракұрылымды ауқымды реконструкциялау.
• 2000 жыл: Жергілікті шіркеулердің бірегейлігін әлемдік деңгейде тану, бұл мәдени туризмнің дамуына серпін берді.

Чончи қаласының архитектуралық бейнесі оның тарихы мен географиясының айқын көрінісі болып табылады. Үш табиғи террасада орналасқан қала бірегей қала құрылысы құрылымына ие, сол үшін де ол «үш қабатты қала» деген лақап атқа ие болды. Жергілікті сәулет өнерінің негізі еуропалық архитектуралық стильдер мен Чилидің байырғы халықтарының дәстүрлі ағаш өңдеу технологияларының синтезі болды.

Діни мұра және Чилоэ стилі

Архитектуралық ансамбльде орталық орынды Сан-Карлос-де-Чончи шіркеуі иеленеді. Бұл керемет ағаш ғимарат XIX ғасырда пайда болған әйгілі Чилоэ сәулет мектебіне жатады. Ғибадатхана неоклассицизм элементтерін ылғалды теңіз климатына жергілікті бейімделумен ұштастырады, бұл оны дәуірдің көрнекті ескерткішіне айналдырады.

• Ағаш сәулеті: негізгі құрылыс материалдары ретінде кипарис пен балқарағайды пайдалану.
• Техуэлас: қасбеттерді әртүрлі пішіндегі ағаш плиткалармен (гонт) дәстүрлі қаптау.
• Шіркеу архитектурасы: тән қоңырау мұнаралары мен аркадалары бар портиктер.

Қала құрылысының дамуы

XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы Чончидің тұрғын үй құрылысы ағаш дайындаумен байланысты экономикалық өрлеу дәуірін көрсетеді. Басты көшелердің бойында аймақтың отаршылдық өткенін айқындайтын биік қасбеттері мен әсем балкондары бар үйлер сақталған. Жағалау аймағының ерекшелігі — палафитос — қадаларға орнатылған үйлер, олар адамның архипелагтың су тасу және қайту циклдеріне бейімделуінің символына айналды.

Чончи қаласының және оны қоршаған Чилидегі Чилоэ аймағының тарихы мемлекет қайраткерлерінен бастап рухани көшбасшыларға дейінгі көптеген көрнекті тұлғалардың күш-жігерімен жасалды.

• Педро Андраде Оярзун — жергілікті саяси көшбасшы және Чончидің көпжылдық алькальді, коммунаның қазіргі әкімшілік дамуына елеулі үлес қосты.
• Рамон Фрейре — чилилік генерал және мемлекет қайраткері, 1826 жылы архипелагты испан билігінен азат етуде шешуші рөл атқарды.
• Хусто Доносо — Анкуда епархиясының алғашқы епископы, оның XIX ғасырдың ортасындағы қызметі Чончидегі рухани және білім беру институттарының нығаюына ықпал етті.
• Иларио Мартинес — отаршылдық кезеңдегі еңбектері аралдағы бірегей діни мәдениет пен шіркеу құрылысы жүйесінің негізі болған францискандық миссионер.
• Антонио Кинтанилья — Чилоэнің соңғы испан губернаторы, оның архипелагты қорғаудағы табандылығы аймақты Чилидің басқа жерлеріне қарағанда тәжге ұзағырақ адал болған бірегей тарихи анклавқа айналдырды.