Georgetown

Джеймстаун қаласының тарихы XVII ғасырдың ортасында, Британдық Ост-Индия компаниясы Оңтүстік Атлантикада стратегиялық порт құру қажеттілігін түсінген кезде басталды. 1657 жылы Оливер Кромвель компанияға аралды басқаруға хартия берді, ал 1659 жылы капитан Джон Даттонның басқаруындағы экспедиция көркем шығанаққа табан тіреді. Бұл оқиға империяның ең оқшауланған, бірақ маңызды елді мекендерінің бірінің дүниеге келуін білдірді.

Тар жанартаулық аңғарда жайлы орналасқан қала болашақ король Яков II, Йорк герцогы Джеймстің (Яковтың) құрметіне аталды. Елді мекеннің алғашқы өзегі Әулие Иоанн форты болды, ол кейінірек Джеймс-Форт деп өзгертілді. Орынды таңдау географиялық жағдайға байланысты болды: бұл Әулие Елена аралының жартасты жағалауындағы кемелер тұщы су қорын қауіпсіз толтыра алатын санаулы табиғи айлақтардың бірі еді.

Джеймстаунның қалыптасуы оның Еуропадан Үндістан мен Қытайға баратын жолдағы «теңіз тавернасы» рөлімен айқындалды. Суэц каналы ашылғанға дейін қала британдық теңізшілер, африкалық жұмысшылар және Азиядан келген қоныс аударушылар кездесетін гүлденген жабдықтау пункті болды. Осы мәдени мозайка мен қатал әскери архитектура қаланың бірегей сипатын қалыптастырды, ол ғасырлар бойы мұхит ортасындағы алынбайтын бастион қызметін атқарды.

Джеймстаун тарихы — бұл колониялық амбициялардың, ұлы географиялық ашылулардың және Британияның теңіздегі даңқының шежіресі.

• 1502 жыл: Португалиялық теңіз саяхатшысы Жуан да Нова аралды 21 мамырда, Әулие Елена күнінде ашады.
• 1657 жыл: Британдық Ост-Индия компаниясы Оливер Кромвельден аумақты басқаруға ресми құқық алады.
• 1659 жыл: Капитан Джон Даттон елді мекенның негізін қалап, аңғардағы алғашқы фортты салады.
• 1660 жыл: Елді мекен ресми түрде Йорк герцогының құрметіне Джеймстаун есімін алады.
• 1673 жыл: Голландия әскерлері қаланы басып алады, бірақ бірнеше айдан кейін ағылшындар бақылауды қайтарады.
• 1774 жыл: Қала орталығында Әулие Иаков шіркеуінің құрылысы аяқталады.
• 1792 жыл: Әулие Елена аралына африкалық құлдарды әкелуге ресми тыйым салынады.
• 1815 жыл: Наполеон Бонапарттың келуі, бұл қаланы әлемдегі ең күзетілетін нысандардың біріне айналдырады.
• 1829 жыл: 699 басқышы бар бірегей инженерлік нысан — Иаков сатысының құрылысы аяқталды.
• 1834 жыл: Қала Британ тәжінің тікелей қарамағына өтеді.
• 1860 жыл: Ескі бекіністердің орнына Джеймстаун қамалының қазіргі тас ғимараты тұрғызылады.
• 1899–1902 жылдар: Ағылшын-бур соғысы кезінде қала мыңдаған тұтқын бурлар үшін ауыстырып тиеу пункті қызметін атқарады.

Джеймстаунның дамуы оның негізгі теңіз станциясы ретіндегі рөлімен тығыз байланысты. Ғасырлар бойы қала қарапайым бекіністі лагерьден мұхит ортасындағы маңызды әкімшілік және сауда орталығына айналды.

Дамудың негізгі кезеңдері:

• 1659 жыл: Алғашқы тұрақты британдық елді мекеннің негізін қалау және Әулие Иоанн фортының құрылысы.
• 1673 жыл: Голландиялықтардың қысқа мерзімді оккупациясы, одан кейін қала біржола Британияның иелігіне өтіп, айтарлықтай нығайтылды.
• XVIII ғасырдың соңы: Қала орталығының қазіргі келбетін қалыптастырған георгиандық құрылыстың гүлденуі.
• 1829 жыл: Қала аңғарын биіктіктегі әскери бекіністермен байланыстырған Иаков сатысының құрылысы.
• 1834 жыл: Қала мен бүкіл Әулие Елена аралының Британ тәжінің тікелей басқаруына өтуі, бұл елді мекен мәртебесін компанияның жеке иелігінен корольдік колонияға өзгертті.
• XIX ғасырдың ортасы: Қаланың трансатлантикалық құл саудасымен күресу үшін Корольдік флоттың базасына айналуы.
• 1860 жыл: Британ билігінің тұрақтылық символына айналған Қамалдың қазіргі ғимараты құрылысының аяқталуы.

Қала экономикасы әрқашан кемелерге қызмет көрсетуге тәуелді болды. Желкенді флот дәуірінде Джеймстаун Үндістаннан Еуропаға бара жатқан кемелер үшін тұщы су мен азық-түліктің өмірлік маңызды көзі болды. Суэц каналының ашылуы кемелер ағынын азайтқанымен, қала оқшауланған колониялық порт атмосферасын сақтай отырып, өзінің әкімшілік орталық ретіндегі маңызын жоғалтқан жоқ.

Джеймстаунның архитектуралық келбеті — бұл XVIII және XIX ғасырлардағы британдық колониялық құрылыстың тірі ескерткіші. Тар жанартаулық аңғарға орналасқан қала бір басты көшенің бойында сызықтық түрде дамыды, бұл оның бірегей жоспарлануын айқындады. Симметриямен, ұстамдылықпен және қара түсті жанартаулық тас сияқты жергілікті материалдарды пайдаланумен сипатталатын георгиандық стиль басым бағытқа айналды.

Ең танымал ғимараттардың бірі — Джеймстаун қамалы. Қазіргі екі қабатты тас ғимарат 1860 жылы бразилиялық кемеден кездейсоқ әкелінген термиттердің кесірінен қираған XVII ғасырдағы түпнұсқа форттың орнына салынды. Қамал әлі күнге дейін әкімшілік орталық және қаланың маңызды архитектуралық нысаны қызметін атқарып келеді.

Елді мекеннің рухани орталығы — 1774 жылы салынған Әулие Иаков шіркеуі (St. James Church). Бұл Оңтүстік жарты шардағы ең көне англикандық шіркеу. Оның архитектурасы қарапайым әрі функционалды, ал интерьері ағаш орындықтармен және аралдың теңіз тарихын бейнелейтін әсем витраждармен безендірілген.

1829 жылғы зәулім инженерлік құрылыс — Иаков сатысын атап өтпеуге болмайды. Бастапқыда ол оқ-дәрілер мен жүктерді порттан төбе басындағы гарнизонға жеткізуге арналған көлбеу теміржол (фуникулер) ретінде салынған. Бүгінде бұл қаланың қайталанбас тік сұлбасын қалыптастыратын ең танымал көрікті жерлердің бірі.

Көлемінің шағындығына қарамастан, Джеймстаун өзінің ғасырлар бойғы тарихында тағдырлары Атлантиканың осы оқшау бұрышымен байланысты болған көптеген көрнекті тұлғаларды қабылдады.

• Жуан да Нова — португалиялық теңіз саяхатшысы, 1502 жылы аралды ашып, оған Әулие Елена есімін берген.
• Джон Даттон — 1659 жылы британдық флотилияны бастап келіп, Джеймс-Бей шығанағында алғашқы елді мекеннің негізін қалаған капитан және алғашқы губернатор.
• Яков II (Йорк герцогы) — қала соның құрметіне аталған британ монархы; оның қамқорлығы Британдық Ост-Индия компаниясы үшін шешуші маңызға ие болды.
• Наполеон Бонапарт — Әулие Елена аралының ең танымал тұрғыны. Ол Лонгвуд иелігінде тұрғанымен, 1815 жылғы келуі мен алғашқы күндері дәл Джеймстаунда өтті.
• Эдмунд Галлей — XVII ғасырдың соңында қала маңында Оңтүстік жарты шар жұлдыздарын зерттеу үшін обсерваторияның негізін қалаған әйгілі астроном.
• Хадсон Лоу — Наполеон жер аударылған кезеңдегі арал губернаторы, оның билігі мен императормен қақтығыстары қала тарихының маңызды бөлігіне айналды.
• Роберт Брук — XVIII ғасырдың соңындағы губернатор, қала бекіністері мен инфрақұрылымын модернизациялауға үлкен үлес қосты.