Уэст-Лафейетт тарихы бірыңғай құрылыс жоспарынан емес, үш шағын қала маңындағы елді мекендердің бірігуінен басталды: Чонси (Chauncey), Оквуд (Oakwood) және Кингстон (Kingston). Олардың ішіндегі ең маңыздысы 1860 жылы Филадельфиядан келген дәулетті инвесторлар негізін қалаған Чонси болды. Ұзақ уақыт бойы елді мекен өзеннің арғы бетіндегі неғұрлым дамыған көршісінің шағын қосалқы бөлігі болып қала берді. Қаланың қазіргі атаумен ресми дүниеге келуі 1888 жылы болды, ол кезде тұрғындар өз мәртебесін және географиялық байланысын айқындау үшін Чонсиді Уэст-Лафейетт деп өзгертуге дауыс берді.
Қалыптасудың негізгі факторлары
Қаланың дамуын оны қарапайым кенттен маңызды орталыққа айналдырған бірнеше іргелі жағдайлар анықтады:
Пердью университеті: Бұл өсудің басты катализаторы. 1869 жылы Джон Пердьюдің қайырымдылығы мен Моррилл заңының арқасында университеттің құрылуы қала тағдырын біліммен және ғылыммен мәңгіге байланыстырды.
География және рельеф: Қала Уобаш өзенінің батыс жағалауында, төбелі жерде орналасқан. Бұл биіктік тұрғындарды көршілес Лафейетттің ойпатты жерлеріне жиі қауіп төндіретін су тасқынынан қорғады.
Көлік қолжетімділігі: Уобаш-Эри каналы мен теміржолдардағы ірі торап болған Лафейеттке жақындығы тауарлар мен нарықтарға қол жеткізуді қамтамасыз етті, бұл Уэст-Лафейеттке ауыр өнеркәсіпті дамытпай-ақ өсуге мүмкіндік берді.
Ерте мәдени және экономикалық ерекшеліктер
Бастапқыдан-ақ Уэст-Лафейетт өзінің индустриалды көршісіне антипод ретінде қалыптасты. Егер Лафейетт сауда мен өндіріс орталығы болса, батыс жағалау академиялық және тұрғын үй анклавы ретінде дамыды. Қала экономикасы университеттің қажеттіліктерімен тығыз байланысты болды: студенттер мен оқытушыларға тұрғын үй жалдау, кітап саудасы және қызмет көрсету саласы жергілікті бизнестің негізіне айналды. Бұл білім мен ғылым коммерциялық табыстан жоғары бағаланатын бірегей университет қалашығының атмосферасын қалыптастырды.
Хронология
Тарихтың негізгі кезеңдері
1860 жыл — Инвесторлар болашақ қаланың тарихи өзегіне айналатын Чонси елді мекенінің негізін қалайды.
1866 жыл — Чонси ресми түрде көршілес қауымдастықтарды біріктіріп, шағын қала (town) мәртебесін алады.
1869 жыл — Индиана Бас ассамблеясы жергілікті меценаттар берген жерлерде Пердью университетін құру туралы шешім қабылдайды.
1874 жыл — Университетте алғашқы сабақтар өтеді, бұл жаңа тұрғындардың келуіне және инфрақұрылымның дамуына күшті серпін береді.
1888 жыл — Тұрғындар картадағы өз орнын нақты белгілеу үшін елді мекеннің атауын Уэст-Лафейетт деп өзгертуге дауыс береді.
1924 жыл — Халық санының өсуіне байланысты Уэст-Лафейетт өзінің әкімшілік мәртебесін ресми түрде қала (city) деңгейіне көтереді.
1930 жыл — Пердью университетінің әуежайы ашылады — бұл АҚШ-тағы толықтай оқу орнына тиесілі алғашқы әуежай.
1936 жыл — Аңызға айналған ұшқыш Амелия Эрхарт университетте мансап бойынша кеңесші және техникалық кеңесші болып жұмыс істей бастайды.
1961 жыл — Индианадағы алғашқы осындай нысан және аймақтың маңызды экономикалық қозғалтқышы болған Purdue Research Park зерттеу паркінің ресми негізі қаланады.
1960-жылдар — Қала тұрғын үй құрылысы үшін іргелес аумақтарды қосу есебінен шекарасын белсенді кеңейту кезеңін бастан кешіреді.
2001 жыл — Қаланың озық пәнаралық зерттеулер орталығы ретіндегі мәртебесін нығайтқан Discovery Park кешенінің негізі қаланады.
2016 жыл — Орталық көшелер мен кампустың келбетін түбегейлі өзгерткен Стейт-стрит реконструкциясының ауқымды жобасы іске қосылады.
Маңызды кезеңдер
Дамудың негізгі кезеңдері және олардың маңызы
Уэст-Лафейетт тарихы — бұл бытыраңқы елді мекендерден әлемдік деңгейдегі технологиялық орталыққа дейінгі жол. Қала дамуындағы әрбір белес оның келбетін өзгертіп қана қоймай, экономикалық және мәдени бағытын ондаған жылдарға алдын ала анықтап берді.
Әкімшілік шоғырландыру (1888)
Чонси, Оквуд және Кингстон кенттерінің біртұтас атаумен бірігуі толыққанды қала құрудың негізі болды.
Маңызы: Бұл шешім көршілес Лафейетттің өнеркәсібіне емес, өсіп келе жатқан университеттің қажеттіліктеріне бағытталған тәуелсіз муниципалды бюджет пен жоспарлау стратегиясын қалыптастыруға мүмкіндік берді.
Пердью университеті әуежайының ашылуы (1930)
Елдегі жоғары оқу орнына тиесілі алғашқы әуежайдың құрылуы қаланы АҚШ-тың авиациялық картасындағы маңызды нүктеге айналдырды.
Маңызы: Бұл оқиға қаланың аэроғарыш саласындағы мамандануына негіз қалады және Амелия Эрхарт сияқты авиация пионерлерін тартып, аймақтың технологиялық имиджін қалыптастырды.
Purdue Research Park-тың іске қосылуы (1961)
Индианадағы алғашқы зерттеу паркінің негізінің қалануы жаңа экономикалық дәуірдің бастауы болды.
Маңызы: Қала студенттер мен оқытушылар үшін жай ғана «жатын аудан» болудан қалды. Парк стартаптар мен технологиялық компаниялар үшін экожүйе құрып, жоғары зияткерлік секторда жұмыс орындарын қамтамасыз етті.
Урбанистік экспансия (1960–1980 жж.)
Іргелес аумақтарды белсенді түрде қосу және Камберленд сияқты тұрғын аудандардың құрылысы.
Маңызы: Осы кезеңдегі қала құрылысы саясаты қаланы шулы студенттік орталыққа және мектеп жүйесі дамыған тыныш отбасылық қала маңдарына бөлді, бұл Уэст-Лафейеттті мамандардың тұрақты тұруы үшін тартымды етті.
Discovery Park-тың құрылуы (2001)
Кампустың батыс шетінде пәнаралық зерттеулерге арналған ірі кешеннің құрылысы.
Маңызы: Бұл жоба миллиардтаған инвестициялар мен халықаралық корпорацияларды (мысалы, Rolls-Royce және Saab) тартып, қаланың жаһандық инновациялар орталығы мәртебесін түпкілікті бекітті.
Стейт-стрит реновациясы (2016–2018)
State Street Redevelopment Project жобасы аясында қаланың басты көлік артериясын ауқымды қайта құру.
Маңызы: Автомобильге бағытталған жоспарлаудан жаяу жүргіншілер мен велосипед инфрақұрылымына көшу. Жоба қала мен университетті физикалық және визуалды түрде біріктіріп, заманауи және жайлы қалалық орта қалыптастырды.
Сәулет
Сәулеттік бейнесі және қала құрылысы
Уэст-Лафейетт — қала құрылысының дамуы толығымен ірі зерттеу орталығының өмір ырғағына бағынған қаланың бірегей мысалы болып табылады. Қаланың визуалды кодын Пердью университеті айқындайды: оның кампусы орталық орынды иеленсе, тұрғын үй кварталдары академиялық өзек айналасында жайлы жиектеме құрайды. Жергілікті стильдің өзіндік ерекшелігі — қызыл кірпіштің жаппай қолданылуы, ол әртүрлі дәуірлердегі ғимараттар үшін өзіндік брендке және біріктіруші элементке айналды.
Сәулеттік дәуірлер мен стильдер
Қала құрылысы университеттің кеңею кезеңдерін және АҚШ-тағы сәулет сәнінің өзгеруін айқын көрсетеді. Уэст-Лафейетттің заманауи келбетін қалыптастырған бірнеше негізгі кезеңді бөліп көрсетуге болады:
XIX–XX ғасырлар тоғысы: Викториандық стиль және Өнер мен қолөнер Нью-Чонси (New Chauncey) сияқты тарихи тұрғын аудандар ескі Американың атмосферасын сақтап қалған. Мұнда жайлы ағаш және кірпіш үйлер басым.
Тән белгілері: Екі жақты шатырлар, кең верандалар, ағашпен сәндік әрлеу. Анна патшайым стилі және американдық бунгало (Craftsman bungalow) кездеседі.
XX ғасырдың бірінші жартысы: Академиялық эклектизм және Ар-деко
Университет мәртебесін айқындауға арналған монументалды қоғамдық ғимараттардың құрылыс кезеңі.
Айтулы нысандар:
Purdue Memorial Union (1924): Неоготика мен классицизм элементтерін ұштастырады, массивті кірпіш қабырғалары мен витражды терезелері бар.
Elliott Hall of Music (1940): Ұстамды ар-деко мен стримлайн-модерннің жарқын мысалы. Ғимарат өзінің тегіс сызықтарымен және ауқымымен ерекшеленеді, ол Нью-Йорктегі әйгілі Радио-сити-мьюзик-холлды еске түсіреді.
1950–1980 жылдар: Модернизм және Брутализм
Соғыстан кейінгі қарқынды даму дәуірі ғылым мен жаппай білім беруге бағытталған функционалды сәулетті алып келді.
Тән белгілері: Қарапайым геометриялық пішіндер, бетон мен шыныны қолдану, декордағы минимализм.
Мысал:Математикалық ғылымдар ғимараты (Mathematical Sciences Building) — кампустың брутализм элементтері бар биік доминанты, ол аз қабатты тарихи құрылыстармен айқын контраст құрайды.
XXI ғасыр: Хай-тек және Постмодернизм
Қазіргі Уэст-Лафейетт инновацияларға бәс тігеді. Жаңа корпустар — бұл технологиялық прогресті бейнелейтін күрделі инженерлік құрылымдар.
Айтулы нысандар:
Нил Армстронг атындағы инженерлік корпус: Жерден қалықтап тұрғандай әсер беретін үлкен консольді шатыры мен шынысы көп ғимарат. Ішінде «Аполлон-1» ғарыш кемесінің макеті орнатылған.
Wilmeth Active Learning Center (WALC): Дәстүрлі қызыл кірпіш үлкен шыны атриумдармен және лофт стиліндегі ашық кеңістіктермен үйлесетін заманауи интеграцияның мысалы.
Қала құрылысының ерекшеліктері
Уэст-Лафейетттің жоспарлануы нақты аймақтарға бөлінген. Орталық бөлік (The Island) — бұл жаяу жүргіншілер аллеялары бар кампус пен студенттік қалашықтың тығыз құрылысы. Оның айналасында, әсіресе солтүстік пен батыстағы төбелерде (Hills and Dales аудандары), профессорлар мен отбасылы тұрғындардың оңашалануына арналған ирек көшелері бар тыныш жасыл қала маңдары орналасқан. Жақында Стейт-стрит (State Street) көшесіне жасалған реконструкция басты көлік артериясын заманауи бульварға айналдырып, осы аймақтарды біріктірді және қаланы жаяу жүргіншілер мен велосипедшілер үшін қолайлырақ етті.
Атақты адамдар
Уэст-Лафейетттің көрнекті тұлғалары
Уэст-Лафейетт Пердью университетінің отаны бола отырып, көптеген дарынды жандар үшін тартылыс орталығына айналды. Қала тарихы әлем тарихының бағытын өзгерткен, осында тұрған, оқыған немесе жұмыс істеген астронавтардың, ғалымдардың және жаңашылдардың есімдерімен тығыз байланысты.
Авиация және ғарыш пионерлері
Мықты инженерлік мектебінің арқасында қаланы жиі «Астронавтар бесігі» деп атайды. Мұнда аспан мен ғарышты бағындырған тұлғалар қалыптасты.
Нил Армстронг (Neil Armstrong) — Астронавт, Айда аяқ басқан алғашқы адам.
Пердью университетінің 1955 жылғы түлегі. Армстронг мұнда авиациялық инженерия саласында бакалавр дәрежесін алды. Оның қаламен байланысы Инженерлік корпустың атауында мәңгілікке сақталған, ал ғимарат алдында аспанға қарап тұрған жас Нилдің мүсіні орнатылған.
Амелия Эрхарт (Amelia Earhart) — Аңызға айналған ұшқыш және жазушы.
1935 жылы Эрхарт университетке әйелдерге арналған мансап бойынша кеңесші және аэронавтика департаментінің техникалық кеңесшісі ретінде қосылды. Ол Уэст-Лафейетттегі Windsor Halls жатақханасында тұрды және дәл осы жерден өзінің тағдырлы дүниежүзілік ұшуына дайындалды. Lockheed Electra ұшағы ол үшін университет қоры арқылы сатып алынған болатын.
Юджин Сернан (Eugene Cernan) — Астронавт, «Айда болған соңғы адам».
1956 жылғы түлек, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің капитаны. Сернан «Аполлон-17» миссиясының командирі болды. Оның қаладағы мұрасы көптеген білім беру бағдарламалары мен университет кітапханасында сақталған мұрағаттық материалдар арқылы жалғасын табуда.
Чесли «Салли» Салленбергер (Chesley "Sully" Sullenberger) — Азаматтық авиация ұшқышы, ұлттық батыр.
1973 жылы Уэст-Лафейеттте магистр дәрежесін алды. Нью-Йоркте 155 адамның өмірін сақтап қалған жолаушылар лайнерін суға сәтті қондырған «Гудзондағы ғажайыптан» кейін бүкіл әлемге танымал болды.
Ғылым қайраткерлері мен негізін қалаушылар
Қаланың зияткерлік негізін меценаттар қалап, әлемге әйгілі ғалымдар нығайтты.
Джон Пердью (John Purdue) — Өнеркәсіпші және филантроп.
Қала тарихындағы негізгі тұлға. 1869 жылы ол кейіннен Уэст-Лафейетттің қала құраушы кәсіпорнына айналған колледжді құру үшін қомақты қаражат пен жер берді. Оның өсиеті бойынша, ол кампус аумағында, бас ғимаратқа қарама-қарсы жерленген.
Герберт Браун (Herbert C. Brown) — Химик, Нобель сыйлығының лауреаты.
1947 жылдан қайтыс болғанға дейін Уэст-Лафейеттте жұмыс істеген химия профессоры. 1979 жылы органикалық синтезде борлы қосылыстарды қолдану әдістерін жасағаны үшін Нобель сыйлығын алды. Қаладағы химиялық зертханалардың бірі оның есімімен аталады.
Мәдениет, спорт және бизнес
Қала сонымен қатар спорт пен кәсіпкерлік саласындағы танымал тұлғалар үшін бастапқы алаңға айналды.
Дрю Бриз (Drew Brees) — Американдық футбол жұлдызы (NFL).
Аңызға айналған квотербек, 2001 жылғы түлек. Бриз университет командасын Rose Bowl кубогында жеңіске жеткізді, бұл қала үшін тарихи оқиға болды. Ол жергілікті бизнес пен қайырымдылыққа инвестиция сала отырып, Уэст-Лафейеттпен тығыз байланысын үзбей келеді.
Орвилл Реденбахер (Orville Redenbacher) — Бизнесмен және агроном.
1928 жылғы түлек, американдық тамақ өнеркәсібінің символына айналған тұлға. Ол өмірін жүгері селекциясына арнап, жалпы есімге айналған попкорн брендін жасады. Оның эксперименттерінің бастауы мен ғылыми базасы дәл осы жерде қаланған болатын.
Беттің соңына жеттіңіз бе?
Демек, маршрут жан-жақты зерттелді
Сайтты пайдалануды ыңғайлырақ ету үшін біз cookies пайдаланамыз.
