Kokomo

Кокомо тарихы XIX ғасырдың ортасынан бастау алады. Қонысты 1844 жылы округтік сот салу үшін жерін берген жергілікті саудагер Дэвид Фостер ресми түрде жоспарлады. Қала өзінің бірегей атауын майами үндіс тайпасының көсемі — Кокомоның құрметіне алды, оның есімі жиі «Қара жаңғақ» деп аударылады.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Шағын сауда бекетінің маңызды өнеркәсіптік орталыққа айналуы сәтті жағдайлар мен бай табиғи ресурстардың арқасында мүмкін болды:

• Газ дүбірі: 1886 жылы табиғи газдың ірі кен орындарының ашылуы қала дамуындағы шешуші сәт болды. Бұл оқиға өндіріс үшін арзан энергиямен қамтамасыз еткендіктен, көптеген кәсіпорындарды тартты.
• География және логистика: Индиана штатының орталығында орналасуы және теміржол желісінің дамуы қаланың сауда мен өнеркәсіп үшін қолайлы көлік торабына айналуына мүмкіндік берді.

Ерте мәдени және экономикалық ерекшеліктер

Газ дүбірі дәуірі Кокомоның бірегей бейнесін қалыптастырды. Ғасырлар тоғысында осында орнаған жаңашылдық рухының арқасында қала тез арада «Алғашқылар қаласы» (City of Firsts) деген лақап атқа ие болды.

Ерте кезеңдегі экономика тек ресурстарды өндіруге ғана емес, сонымен қатар жоғары технологиялық өнертабыстарға негізделді. Дәл осы жерде Элвуд Хейнс алғашқы автомобильдердің бірін құрастырып, сынақтан өткізді, бұл аймақтың бай автомобиль тарихының басталуына негіз болды. Сонымен қатар, қалада шыны өндірісі мен металлургия өркендеп, болашақ гүлденудің берік іргетасын қалады.

Негізгі тарихи белестер

• 1844 — Дэвид Фостер қоныс жоспарын ресми түрде бекітіп, оны майами үндіс тайпасы көсемінің құрметіне атайды.
• 1865 — Кокомо ресми түрде қала мәртебесін алады, бұл жергілікті басқару органдарының қалыптасуына ықпал етеді.
• 1886 — Табиғи газдың ірі қорларының табылуы өнеркәсіптік дүмпу мен халық санының қарқынды өсуіне жол ашады.
• 1893 — Қалада қолжетімді энергияның арқасында табақ шыны шығаратын алғашқы фабрика ашылады.
• 1894 — Өнертапқыш Элвуд Хейнс Пампкинвайн-Пайк бойымен өзінің «Пионер» автомобилімен алғашқы сәтті сапарын жасайды.
• 1895 — Кокомода дәл автомобильге арналған алғашқы пневматикалық шина жасалды, бұл қаланың инновациялар орталығы ретіндегі атағын бекітті.
• 1912 — Элвуд Хейнс металлургия мен құрал-сайман өндірісінде жаңа дәуір аша отырып, стеллит қорытпасына патент алады.
• 1936 — General Motors компаниясы Delco Radio зауытын ашып, қаланы автомобиль электроникасын шығаратын әлемдік орталыққа айналдырады.
• 1955 — Chrysler корпорациясы аймақтың негізгі кәсіпорындарының біріне айналған ірі трансмиссия зауытын іске қосады.
• 1965 — Қала табиғи апаттардан кейін инфрақұрылымды жаңарту мен қайта құрудың ауқымды бағдарламасын бастайды.
• 1998 — Қаланың көлік дамуына қосқан үлесі туралы естелікті сақтауға арналған Автомобиль мұрасы мұражайы ашылады.
• 2015 — Спорттық және мәдени іс-шаралардың жаңа тартылыс нүктесіне айналған Кокомо муниципалды стадионының ашылуы.

Даму кезеңдері және олардың маңызы

Кокомо эволюциясы — бұл табиғи ресурстар мен адамның тапқырлығы шағын қонысты маңызды аймақтық орталыққа қалай айналдыра алатынының мысалы. Қаланың қазіргі бейнесін айқындаған келесі негізгі белестерді атап өтуге болады:

• «Газ дүбірінің» индустриялық серпілісі (1886 ж.):
  Табиғи газдың ашылуы қаланың экономикалық іргетасына айналды. Тегін отын шыны және металлургия зауыттарын қоса алғанда ондаған фабрикаларды тартты, бұл аграрлық ауданды лезде гүлденген өнеркәсіптік хабқа айналдырды.
• Автомобиль дәуірінің басталуы (1894 ж.):
  Элвуд Хейнстің автомобилін сәтті сынақтан өткізуі қаланы техника тарихына енгізіп қана қоймай, оның мамандануын да айқындады. Бұл оқиға бүгінгі күнге дейін аймақ экономикасының негізі болып қала беретін жоғары технологиялық машина жасаудың дамуына жол ашты.
• Металлургиялық инновациялар (XX ғасырдың басы):
  Кокомода стеллиттің (өте қатты қорытпа) және тот баспайтын болаттың ойлап табылуы қаланың озық материалдар орталығы ретіндегі мәртебесін нығайтты. Бұл жергілікті өнеркәсіпке авиация мен медицинаға арналған бірегей өнімдерді ұсына отырып, дағдарыстардан аман өтуге мүмкіндік берді.
• Автогиганттар экспансиясы (XX ғасырдың ортасы):
  Chrysler және General Motors (Delco Radio) корпорацияларының келуі қала құрылысының құрылымын түпкілікті қалыптастырды. Зауыттардың айналасында жаңа тұрғын аудандар, мектептер мен инфрақұрылымдар бой көтерді, ал қала автомобиль трансмиссиялары мен электроникасын шығаруда әлемдік көшбасшыға айналды.
• Мәдени сабақтастық (Kokomo Opalescent Glass):
  Америкадағы ең көне көркем шыны фабрикасының жұмысы (1888 жылдан бүгінгі күнге дейін) қаланың бірегей мәдени кодын сақтап қалды. Бұл кәсіпорын индустриялық өткенді заманауи өнермен және туризммен байланыстырады.
• Қазіргі заманғы урбанизация және ревитализация (XXI ғасыр):
  Соңғы жылдары қалалық ортаны қайта қарастыру, соның ішінде Муниципалды стадионның құрылысы және Industrial Heritage Trail маршруттар желісін құру өнеркәсіптік аймақтарды қоғамдық кеңістіктерге айналдырып, туристік тартымдылық пен қала тұрғындарының өмір сүру сапасын арттырды.

Сәулеттік бейнесі және қала құрылысы

Кокомо сәулеті — бұл оның өнеркәсіптік өрлеуінің тас шежіресі. Қала құрылысы «газ дүбірі» кезіндегі Виктория стиліндегі сән-салтанаттан бастап, әкімшілік ғимараттардың монументалды стиліне және зауыт аудандарының функционализміне ауыса отырып, экономикалық гүлдену кезеңдерін айқын көрсетеді.

«Газ дүбірі» дәуірі және Виктория стилі

XIX ғасырдың аяғында қала ресурстарды өндіру арқылы қарқынды байыған кезең ең жарқын мұра қалдырды. Бұл уақытта тарихи орталықты айқындайтын өнеркәсіпшілерге арналған беделді тұрғын кварталдар қалыптасты.

• Сайберлинг сарайы (The Seiberling Mansion): 1891 жылы салынған қаланың басты сәулеттік доминанты. Бұл эклектикалық ғимарат нео-якобиандық стиль мен ричардсондық роман стилінің элементтерін біріктіреді. Шатырдың күрделі геометриясы, массивті аркалы терезелер және жергілікті тасты пайдалану сол дәуірдің байлығын бейнелейді.
• Олд Силк Стокинг ауданы (Old Silk Stocking Neighborhood): Анна патшайым стиліндегі резиденциялар сақталған тарихи квартал. Оларға асимметриялық қасбеттер, сәндік мұнаралардың болуы, ойылған ағаш элементтері және кең верандалар тән.

Азаматтық сәулет және Арт-деко

XX ғасырдың бірінші жартысында, әсіресе 1930-жылдары, Кокомо әкімшілік орталығының бейнесі өзгерді. Артық декордың орнына қатаңдық пен монументалдылық келді.

• Ховард округінің сот ғимараты (Howard County Courthouse): 1937 жылы бой көтерген бұл құрылыс арт-деко стилінің (оның ұстамды PWA Moderne нұсқасындағы) тамаша үлгісі болып табылады. ғимарат әктастан жасалған тегіс қасбетімен, қатаң тік сызықтарымен және аймақ тарихын көрсететін стильдендірілген рельефтерімен ерекшеленеді.

Өнеркәсіптік функционализм

Кокомо индустриялық алпауыт ретінде дамығандықтан, қала матасының едәуір бөлігін ерекше урбанистік ландшафт қалыптастырған өндірістік нысандар алып жатыр.

• XIX ғасырдың фабрикалық сәулеті: Kokomo Opalescent Glass ғимараты сияқты үлкен, жиі орналасқан терезелері бар қызыл кірпіштен салынған кешендер ерте индустриялық сәулеттің классикалық үлгісін ұсынады.
• XX ғасырдың ортасындағы модернизм: Кейінірек салынған автомобиль гиганттарының (Chrysler, GM) зауыт корпустары утилитарлық стильде орындалған. Мұнда форма толығымен функцияға бағынышты: үлкен аралықтар, бетон және болат қаланың соғыстан кейінгі экономикалық өсуінің символына айналды.

Қазіргі заманғы қала құрылысы

Соңғы онжылдықтарда Кокомоның қала құрылысы стратегиясы ревитализацияға (қайта жандандыруға) қарай ойысты. Industrial Heritage Trail бағытының құрылуы бұған жарқын мысал бола алады. Кезінде зауыттарға қызмет көрсеткен бұрынғы теміржол желілері тарихи аудандарды заманауи орталықпен байланыстыратын рекреациялық аймақтарға айналды, бұл индустриялық өткенді қазіргі қалалық ортаға үйлесімді түрде енгізуге мүмкіндік береді.

Кокомоның көрнекті тұлғалары

Кокомо ғылымдағы, мәдениеттегі және қоғамдық өмірдегі жетістіктері Индиана штатынан тыс жерлерде де танылған көптеген талантты адамдардың отаны мен үйіне айналды. Міне, қала тарихымен байланысты негізгі тұлғалардың тізімі.

• Элвуд Хейнс (Elwood Haynes)
  Өнертапқыш, металлург, кәсіпкер
  Қала тарихындағы басты тұлға. АҚШ-тағы алғашқы сәтті автомобильдердің бірін («Пионер») жобалады және Haynes Automobile Company негізін қалады. Сондай-ақ тот баспайтын болат пен стеллит қорытпасын ойлап тапқанымен танымал, бұл Кокомоны металлургия орталығына айналдырды.
• Норман Бридвелл (Norman Bridwell)
  Жазушы және суретші-иллюстратор
  Кокомоның тумасы, әлемге ең сүйікті балалар кейіпкерлерінің бірі — Клиффорд, үлкен қызыл итті (Clifford the Big Red Dog) сыйлады. Оның кітаптары көптеген тілдерге аударылып, танымал мультсериалдардың негізіне айналды.
• Райан Уайт (Ryan White)
  Қоғам қайраткері, белсенді
  1980-жылдары АИТВ/ЖИТС-ты стигматизациялауға қарсы күрестің ұлттық символына айналған жасөспірім. Оның батылдығы мен ағартушылық қызметі АҚШ-тың денсаулық сақтау саласындағы қоғамдық пікір мен заңнаманы өзгертуге көмектесті.
• Строзер Мартин (Strother Martin)
  Кино және теледидар актері
  Кокомода дүниеге келген харизматикалық Голливуд актері. Вестерндер мен «Салқын қанды Люк» (Cool Hand Luke) және «Жабайы топ» сияқты классикалық фильмдердегі жарқын рөлдерімен танымал болды.
• Стив Крофт (Steve Kroft)
  Журналист, тележүргізуші
  Қала тумасы, танымал американдық репортер. CBS арнасындағы «60 минут» (60 Minutes) жаңалықтар бағдарламасының көпжылдық тілшісі ретінде кең танымалдылыққа ие болды, өз жұмысы үшін Peabody және Emmy-ді қоса алғанда көптеген беделді сыйлықтармен марапатталды.
• Элмер Апперсон (Elmer Apperson)
  Инженер, өнеркәсіпші
  Автомобиль жасаудың пионері, ол ағасы Эдгармен бірге Элвуд Хейнске бірінші автомобильді жасауға көмектескен. Кейінірек беделді автомобильдер шығаратын жеке сәтті Apperson Brothers Automobile Company компаниясының негізін қалады.
• Маргарет Хиллис (Margaret Hillis)
  Дирижер, музыкалық педагог
  Көрнекті хор дирижері, Чикаго симфониялық оркестрі хорының негізін қалаушы және көпжылдық жетекшісі. Классикалық музыкаға қосқан үлесі үшін бірнеше «Грэмми» сыйлығының иегері.