Torrington

Негізінің қалануы және алғашқы деректер

Торрингтон тарихы XVIII ғасырдың бірінші жартысында, бұл жерлер «Батыс жерлері» ретінде белгілі болған кезде басталды. Учаске ресми түрде бөлініп, 1732 жылы қоныстану үшін берілді, ал алғашқы тұрақты тұрғындар, мысалы, Эбенезер Лайман, мұнда 1737 жылы келді. Қоныс қала мәртебесін ресми түрде 1740 жылы алды. Қала өз атауын Девон графтығындағы (Англия) Торрингтонның құрметіне алды.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Торрингтонның қарапайым фермерлік қауымдастықтан Коннектикут штатының маңызды индустриалды орталығына айналуы сәтті географиялық орналасуымен және алғашқы өнеркәсіпшілердің іскерлігімен байланысты болды.

• Өзен энергиясы: Қала арқылы ағып өтетін Наугатак өзені прогрестің басты қозғалтқышына айналды. Оның жылдам ағысы ағаш кесу орындарын, астық диірмендерін, кейінірек ірі фабрикаларды энергиямен қамтамасыз етті.
• Уолкоттвилл орталығы: XIX ғасырдың басында Уолкотт отбасы жүн фабрикасының негізін қалады, оның айналасында ұзақ уақыт бойы Уолкоттвилл деп аталған өнеркәсіптік аудан өсті. Бұл атау біріккенге дейін қаланың орталық бөлігін белгілеу үшін қолданылды.
• Көлік қолжетімділігі: XIX ғасырдың ортасында Наугатак аңғарында теміржолдың пайда болуы жергілікті тауарлардың ұлттық нарыққа жолын ашты.

Ерте мәдени және экономикалық ерекшеліктер

Ертедегі Торрингтон экономикасы ауыл шаруашылығынан күрделі өндіріске тез ауысты, бұл қаланың бірегей жұмыс тәртібін қалыптастырды.

• Жез астанасы: 1834 жылы жез зауытының ашылуымен қала АҚШ-тағы металл өңдеу орталықтарының біріне айналды. Мұнда қазандар, түймелер және үй шаруашылығына қажетті бұйымдар шығарылды.
• Тамақ өнеркәсібіндегі инновациялар: Дәл Торрингтонда (Беррвилл ауданында) 1857 жылы Гейл Борден әлемдегі алғашқы коммерциялық табысты қоюлатылған сүт зауытын салды.
• Қолөнердің алуан түрлілігі: Қала сонымен қатар тігін инелерін, гитараларды және жүн маталарын өндірумен танымал болды, бұл білікті шеберлер мен иммигранттарды тартып, дамудың ерте кезеңдерінде-ақ халықтың мәдени әртүрлілігіне ықпал етті.

Тарихтың негізгі кезеңдері

• 1740 — Торрингтон ресми түрде қала (town) мәртебесін алып, дербес әкімшілік бірлік ретінде жұмыс істей бастады.
• 1800 — Қалада Джон Браун дүниеге келді, ол кейіннен АҚШ-тағы құлдықты жою жолындағы танымал аболиционист және күрескер болды.
• 1813 — Фредерик Уолкотт жүн фабрикасының негізін қалады, оның айналасында Уолкоттвилл деп аталатын өнеркәсіптік орталық қалыптасты.
• 1834 — Израэль Коу «battery process» әдісімен жез өндіруді бастап, аймақтағы металлургия саласының дамуына негіз қалады.
• 1849 — Наугатак өзені аңғарында теміржол құрылысының аяқталуы жергілікті өндірушілерді ірі сыртқы нарықтармен байланыстырды.
• 1857 — Гейл Борден мұнда қоюлатылған сүтті өнеркәсіптік өндіру бойынша әлемдегі алғашқы табысты зауытты ашты.
• 1866 — Excelsior Needle Company негізі қаланды, кейінірек атауы The Torrington Company деп өзгертіліп, бір ғасыр бойы қаланың ең ірі жұмыс берушісі болды.
• 1923 — Елді мекен ресми түрде боро мен таун әкімшілігін біріктіріп, «сити» (city) мәртебесін алды.
• 1931 — Warner Bros. киностудиясы өздерінің флагмандық кино сарайларының бірі ретінде салған сәнді Warner Theatre театрының ашылуы өтті.
• 1955 — «Диана» дауылынан туындаған жойқын су тасқыны қала орталығына орасан зор зиян келтіріп, көптеген тарихи ғимараттарды қиратты.
• 1982 — Warner Theatre театрын қоғамдық топ бұзылудан сақтап қалды, бұл қаланың мәдени қайта өрлеуінің бастауы болды.
• 2003 — The Torrington Company сатылып, өзінің штаб-пәтерін жапты, бұл қаладағы ірі ауыр өнеркәсіп дәуірінің аяқталғанын білдірді.

Даму кезеңдері және олардың маңызы

Торрингтон қарапайым қоныстан Личфилд округінің индустриалды алыбы мен заманауи мәдени орталығына дейінгі ұзақ жолдан өтті. Қаланың тағдырын айқындаған келесі негізгі кезеңдерді бөліп көрсетуге болады:

• XIX ғасырдағы индустриалды бум — Ауыл шаруашылығынан жез және жүн өндірісіне көшу қаланы жұмыс күші үшін «магнитке» айналдырды. Бұл халық санының күрт өсуіне және қызыл кірпіштен қаланған бірегей қалалық сәулеттің қалыптасуына әкелді.
• The Torrington Company дәуірі (1866 жылдан бастап) — Ине (кейінірек подшипниктер) шығаратын зауыттың негізі қалануы қаланы халықаралық аренаға шығарды. Кәсіпорын жүз жылдан астам уақыт бойы аймақтың экономикалық тұрақтылығын қамтамасыз ететін қала құраушы зауытқа айналды.
• Әкімшілік бірігу (1923) — «Сити» (City) мәртебесін алу шашыраңқы аудандарды біріктіруге және басқаруды орталықтандыруға мүмкіндік берді. Бұл қалалық инфрақұрылымның ауқымды дамуына: жаңа мектептер, жолдар және коммуналдық желілер салуға серпін берді.
• 1930 жылдардағы мәдени өрлеу — Ар-деко стиліндегі сәнді Warner Theatre театрының ашылуы қаланың беделінің символына айналды. Театр тек бос уақытты қамтамасыз етіп қана қоймай, Торрингтонның солтүстік-батыс Коннектикуттың мәдени астанасы мәртебесін бекітті.
• 1955 жылғы қала құрылысындағы бетбұрыс — «Диана» дауылынан кейінгі жойқын су тасқыны тарихи орталық пен өнеркәсіпке соққы берді. Қаланы қалпына келтіру көшелерді толық қайта жоспарлауды және тасқыннан қорғау жүйесін жаңғыртуды талап етті, бұл даунтаунның келбетін мәңгілікке өзгертті.
• Экономикалық бағыттың өзгеруі (XX ғасырдың соңы) — Ауыр өнеркәсіптің құлдырауымен және ірі фабрикалардың жабылуымен қала дамудың жаңа жолдарын іздеуге мәжбүр болды. Екпін қызмет көрсету саласына, денсаулық сақтауға және шағын бизнеске ауысты.
• Арт-ревитализация стратегиясы — Соңғы онжылдықтарда Торрингтон өнер орталығына айналуға бәс тігуде. Тарихи ғимараттарды реставрациялау және шығармашылық қоғамдастықтарды қолдау туристер мен жаңа инвестицияларды тартудың негізіне айналды.

Қала құрылысын дамыту және қала құрылымы

Торрингтонның сәулеттік келбеті оның индустриалды өткенімен және Наугатак өзені аңғарының географиясымен тығыз байланысты. Қала Жаңа Англияның классикалық mill town (фабрика қаласы) ретінде дамыды, мұнда өнеркәсіптік кешендер өзен жағасын иеленіп, су энергиясын пайдаланды, ал тұрғын кварталдар төбе беткейлерімен жоғары көтерілді.

Қала орталығы (Даунтаун) XIX ғасырдың соңы — XX ғасырдың басында қалыптасқан тығыз құрылыспен сипатталады. Дегенмен, қала құрылысының матасы 1955 жылғы жойқын су тасқынынан кейін айтарлықтай өзгерістерге ұшырады, бұл тарихи құрылыстардың бір бөлігін бұзуға, көшелерді кеңейтуге және іскерлік бөлікте неғұрлым заманауи функционалды ғимараттардың пайда болуына әкелді.

Сәулет стильдері мен дәуірлері

Торрингтонда американдық сәулет өнерінің утилитарлы өнеркәсіптік ғимараттардан бастап кинотеатрлардың «алтын ғасырының» сәнді үлгілеріне дейінгі эволюциясын бақылауға болады.

• Индустриалды стиль (XIX – XX ғасырдың басы):

  Қаланың визуалды кодының негізі. Бұл үлкен аркалы терезелері мен сағат мұнаралары бар қызыл кірпіштен салынған массивті көпқабатты фабрика ғимараттары. Сақталған Warrenton Woolen Mill кешені жарқын мысал бола алады. Бүгінде бұл құрылыстардың көбі ревитализациядан өтіп, лофттар мен арт-кеңістіктерге айналуда.

• Викториан стилі және Королева Анна (XIX ғасырдың соңы):

  Жергілікті буржуазияның гүлдену кезеңі қалада әсем особняктар қалдырды. Ең көрнекті үлгісі — 1900 жылы салынған Хотчкисс-Файлер үйі (Hotchkiss-Fyler House). Бұл ғимарат шатоэск және королева Анна стильдерінің ерекшеліктерін біріктіреді, ол күрделі шатырымен, мұнараларымен және бай декорымен ерекшеленеді.

• Ар-деко (1920–1930 жылдар):

  Қаланың мәдени өрлеуінің символы. Бұл стильдің басты маржаны — Warner Theatre, 1931 жылы ашылған. Оның қасбеті мен интерьері сол дәуірдегі «кино сарайларына» тән геометриялық ою-өрнектермен, алтын жалатумен және салтанаттылығымен таң қалдырады. Бұл ғимарат бас көшенің сәулеттік доминанты болып табылады.

• Неоготика және Ричардсон роман стилі:

  Бұл бағыттар негізінен діни және қоғамдық ғимараттарда ұсынылған. Торрингтонның көптеген шіркеулері өздерінің шпильдерімен және тас қалауымен қаланың мәнерлі сұлбасын жасайды. Ратуша (City Hall) ғимараты да XIX ғасырдың соңындағы азаматтық сәулеттің монументалдылығын көрсетеді.

• Модернизм және соғыстан кейінгі құрылыс (1950 жылдардан бастап):

  1955 жылғы су тасқынынан кейін орталықта ғасыр ортасындағы американдық модернизмге тән неғұрлым ұстамды, функционалды стильдегі ғимараттар пайда болды. Бұл тегіс шатыры бар және декоры минималды бір қабатты коммерциялық құрылыстар мен әкімшілік ғимараттар.

Торрингтонның көрнекті тұлғалары

Қала тарихы идеялары мен жетістіктері Коннектикут штатының шекарасынан әлдеқайда асып кеткен адамдардың есімдерімен тығыз байланысты. Бостандық үшін күрескерлерден бастап индустрия пионерлеріне дейін — Торрингтонмен байланысты ең көрнекті тұлғалардың тізімі осында.

• Джон Браун (1800–1859) — Аболиционист және тарихи тұлға

  АҚШ-та құлдықты жою жолындағы ең танымал және ымырасыз күрескерлердің бірі Торрингтондағы фермада дүниеге келген. Джон бала кезінде отбасы Огайоға көшіп кеткенімен, қала оның есімін құрметтейді. Оның туған жері (John Brown Birthplace Site) бүгінде тарихи ескерткіш және Коннектикуттағы афроамерикандықтардың мұра соқпағының бөлігі болып табылады.

• Гейл Борден (1801–1874) — Өнертапқыш және кәсіпкер

  Сүтті қоюлату технологиясын ойлап табу арқылы тамақ өнеркәсібін өзгерткен адам. 1857 жылы Торрингтонда (Беррвилл ауданында) Борден әлемдегі алғашқы табысты қоюлатылған сүт зауытын ашты, бұл оның бизнесін банкроттықтан құтқарып, әлемдік даңқ әкелді.

• Фредерик Уолкотт (1767–1837) — Өнеркәсіпші және қала құрылысшысы

  Коннектикуттың ықпалды отбасының мүшесі, ол 1813 жылы осында жүн мануфактурасының негізін қалады. Оның жергілікті экономиканың дамуына қосқан үлесі соншалықты зор болды, қаланың орталық өнеркәсіптік ауданы көптеген онжылдықтар бойы Уолкоттвилл деп аталды.

• Израэль Коу (1794–1891) — Металлургия пионері

  Серіктестерімен бірге ол Наугатак өзені аңғарын американдық жез өнеркәсібінің орталығына айналдырған табақ жез өндіру әдісін енгізді. Коу Торрингтонның фермерлік қауымдастықтан индустриалды қалаға айналуында шешуші рөл атқарды.

• Сэмюэл Дж. Сеймур (1860–1956) — Тарих куәгері

  Президент Авраам Линкольнге жасалған қастандықтың соңғы көзі тірі куәгері ретінде тарихқа енген Торрингтондық ұзақ жасаушы. Бес жасында ол сол бір тағдырлы кеште Форд театрында болған. Сеймур өмірінің көп бөлігін Торрингтонда өткізді және қайтыс болар алдында теледидарға шығып, ұлттық танымалдылыққа ие болды.

• Джордан Уильямс (1990 ж.т.) — Кәсіби спортшы

  Ұлттық деңгейде табысқа жеткен Торрингтон жоғары мектебінің түлегі, баскетболшы. Ол НБА-да «Нью-Джерси Нетс» командасында ойнап, қаланың қазіргі жастары үшін спорттық жетістіктердің үлгісіне айналды.