Thomasville

Негізінің қалануы және алғашқы жылдары

Томасвилл тарихы 1825 жылы, ол Джорджия штатының заң шығарушы жиналысымен Томас округінің әкімшілік орталығы ретінде негізделген кезде басталды. Қала өз атауын Милледжвиллдегі штаттың ескі капитолийінің құрылысын басқарған, халық жасағының генералы және танымал құрылысшы Джетт Томастың құрметіне алды.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Шағын қоныстың гүлденген қалаға айналуы бірнеше маңызды жағдайларға байланысты болды:

• Теміржол: Қала дамуындағы шешуші сәт — аймақты Атлант жағалауымен байланыстыратын теміржол құрылысының аяқталуы болды. Томасвилл ұзақ уақыт бойы соңғы станция болып, бұл оны маңызды сауда және көлік торабына айналдырды.
• География және климат: Кең қарағайлы ормандармен қоршалған қыратта орналасуы бірегей микроклимат қалыптастырды. XIX ғасырда қылқан жапырақ иісіне қаныққан жергілікті ауаның емдік қасиеттері бар деп есептелді.

Мәдени және экономикалық ерекшеліктері

Бастапқыда аймақ экономикасы ауыл шаруашылығына негізделген болатын, алайда XIX ғасырдың соңына қарай Томасвилл беделді қысқы курорт мәртебесіне ие болды. Мұнда елдің солтүстігінен жұмсақ климат пен аңшылықтан ләззат алу үшін бай өнеркәсіпшілер жаппай келе бастады.

Жиі «Ұлы курорттар дәуірі» деп аталатын бұл кезең қалаға бай мұра қалдырды. Томасвиллде виктория стиліндегі сәнді қонақүйлер мен жеке виллалар салынды. Дәл сол кезде бақшаларды күту мәдениеті пайда болды, соның арқасында қала кейінірек «Раушандар қаласы» деген лақап атқа ие болды.

Негізгі тарихи белестер

Томасвилл тарихы оны шағын қоныстан аймақтың мәдени орталығына айналдырған оқиғаларға бай.

• 1825 — Джорджия штатының заң шығарушы жиналысы Томас округін құрып, болашақ қаланың орнын белгілейді.
• 1826 — Томасвилл ресми түрде округтің әкімшілік орталығы болып, қала (town) мәртебесін алады.
• 1861 — Теміржол қаланы жағалаумен байланыстырады, бұл экономикалық өсу мен туристер ағынының катализаторына айналады.
• 1885 — Зәулім Piney Woods қонақүйінің ашылуы солтүстіктен бай өнеркәсіпшілерді тартып, «Курорттар дәуірінің» шарықтау шегін білдіреді.
• 1889 — Томасвилл «сити» (City) мәртебесін алып, муниципалды басқарудың жаңа хартиясын қабылдайды.
• 1919 — Flowers Baking Company компаниясы негізделеді, ол уақыт өте келе жергілікті наубайханадан тамақ өнеркәсібінің ұлттық алыбына айналды.
• 1922 — Атақты қалалық дәстүрдің бастауы болған бірінші жыл сайынғы Раушандар фестивалі өткізіледі.
• 1936 — Жасы жүздеген жылдарды құрайтын әйгілі «Үлкен емен» (The Big Oak) Ұлттық тірі ағаштар қоғамында тіркеледі.
• 1975 — Виктория сәулетінің бірегей үлгісі Лапхэм-Паттерсон үйі Ұлттық тарихи ескерткіш болып жарияланады.
• 1998 — Томасвилл тарихи орталықты сақтау және жандандырудағы үздік жетістіктері үшін «Great American Main Street City» атағына ие болады.
• 2016 — Штат билігі Томасвиллге «Джорджияның раушандар қаласы» құрметті атағын ресми түрде бекітеді.

Қаланың өзгеруінің негізгі кезеңдері

Томасвиллдің дамуы — табиғи ресурстарды сауатты пайдалану мен мұраны сақтау экономиканы қалай түрлендіре алатынының мысалы. Міне, қаланың қазіргі бейнесін айқындаған негізгі белестер:

• Теміржол серпілісі (XIX ғасырдың ортасы). Atlantic and Gulf Railroad теміржолының келуі шешуші сәт болды. Бұл жергілікті фермерлер үшін порттарға жол ашып қана қоймай, қаланы саяхатшылар үшін қолжетімді етіп, болашақ туризм индустриясының негізін қалады.
• «Қысқы курорт» дәуірі (XIX ғасырдың соңы). Томасвиллдің солтүстіктегі бай адамдар үшін танымал демалыс орнына айналуы сәулеттік ландшафтты түбегейлі өзгертті. Магнаттардың инвестициялары бүгінде қаланың тарихи сүйкімділігінің негізін құрайтын зәулім қонақүйлер мен викториялық зәулім үйлердің салынуына әкелді.
• «Плантациялық белдеудің» қалыптасуы. Бай өнеркәсіпшілер қала айналасындағы жерлерді аңшылық алқаптар (негізінен бөдене аулау үшін) ретінде сатып алды. Бұл Ред-Хиллз аймағының бірегей экожүйесін сақтап қалды және экотуристер мен тарих әуесқойларын қызықтыратын ерекше мәдени ландшафт қалыптастырды.
• Мәдени брендтің құрылуы (1920 жылдар). Раушандар фестивалін ұйымдастыру сол кездегі тамаша маркетингтік қадам болды. Бұл оқиға қалаға «Раушандар қаласы» мәртебесін беріп, өнеркәсіптік өндіріске тәуелді емес тұрақты туристік ағын тудырды.
• Индустриялық өсу (XX ғасыр). Flowers Foods компаниясының шағын жергілікті наубайханадан ұлттық деңгейдегі корпорацияға дейін дамуы қаланы экономикалық тұрақтылықпен қамтамасыз етті. Бұл Томасвиллге өткен ғасырдың ортасында АҚШ-тың көптеген шағын оңтүстік қалаларына тән құлдыраудан аман қалуға мүмкіндік берді.
• Урбанистік жаңғыру (XX ғасырдың соңы). «Main Street» бағдарламасына қатысу тарихи орталық үшін құтқару болды. Ескі ғимараттарды бұзудың орнына, қала оларды қалпына келтіруге бәс тігіп, даунтаунды дүкендері мен мейрамханалары бар жанданған кеңістікке айналдырды, бұл бүгінде шағын қалалардағы қала құрылысының эталоны болып саналады.

Сәулеттік бейнесі және қала құрылысы

Томасвилл — АҚШ Оңтүстігіндегі тарихи құрылысының тұтастығын сақтап қалған санаулы қалалардың бірі. Оның сәулеттік ландшафты XIX ғасырдың соңындағы элиталық қысқы курорт мәртебесінің әсерінен қалыптасқан, бұл стильдердің бірегей қоспасының: қарапайым коттедждерден бастап экзотикалық виллаларға дейінгі көріністердің пайда болуына әкелді.

Дәуірлер мен стильдер

Қаланың сәулеттік дамуын шартты түрде бірнеше негізгі кезеңге бөлуге болады, олардың әрқайсысы қала бейнесінде өз ізін қалдырды:

• «Алтын ғасыр» және курорттық бум (1880–1900 жж.) — Викториялық стиль. Қаланың тұрғын аудандарындағы басым стиль. Бай маусымдық тұрғындар ерекшелік жағынан бір-бірінен асып түсуге тырысып, зәулім үйлер салды. Мұнда мұнаралары мен асимметриясы бар Королева Анна (Queen Anne) бағыты, сондай-ақ ағаш декоры мол Истлейк (Eastlake) стилі кеңінен ұсынылған.
• Соғысқа дейінгі кезең (1860 жылдарға дейін) — Халықтық сәулет және Грек жаңғыруы. Қаланың алғашқы ғимараттары неғұрлым ұстамды. Бұл көбінесе қарапайым ағаш үйлер немесе соғысқа дейінгі Оңтүстікке тән, бағаналары мен симметриялы қасбеттері бар классицизм (Greek Revival) стиліндегі ғимараттар.
• XX ғасырдың басы — Неоклассицизм және Коммерциялық стиль. Қала орталығы (Даунтаун) осы кезеңдегі кірпіш ғимараттармен салынған. Оларға бірінші қабаттардағы үлкен витриналық терезелер, сәндік ернеулер мен функционалдылық тән. Осы уақыттағы қоғамдық ғимараттар неоклассицизмнің монументалдылығына бейім.

Көрнекті ғимараттар мен аудандар

Томасвилл бейнесін қаланың визит карточкасына айналған бірнеше негізгі нысандар мен аудандар айқындайды:

• Лапхэм-Паттерсон үйі (Lapham-Patterson House): Қаланың ең танымал сәулет ескерткіші (Ұлттық тарихи ескерткіш). Бұл 1885 жылы салынған виктория дәуірінің эксцентрлік шедеврі. Ғимарат өзінің алты бұрышты жоспарлануымен, бөлмелерінде тік бұрыштардың болмауымен және өз заманына сай озық желдету жүйелерімен ерекшеленеді.
• Тарихи Даунтаун (The Bricks): Өзінің түпнұсқа кірпіш төсемдерімен төселген көшелерімен танымал орталық сауда ауданы. Мұнда сақталған XIX ғасырдың соңындағы екі қабатты коммерциялық ғимараттар заманауи дүкендер мен мейрамханаларға бейімделген ескі қаланың атмосферасын қалыптастырады.
• Томас округінің сот ғимараты (Thomas County Courthouse): Алғаш рет 1858 жылы салынған ғимарат XIX ғасырдың соңында айтарлықтай қайта жөндеуден өтіп, күмбезі мен портиктері бар классикалық стильдің ерекшеліктеріне ие болды, бұл қаланың әкімшілік мәртебесін айқындай түседі.
• Пеббл-Хилл плантациясы (Pebble Hill Plantation): Қала маңында орналасқан, бірақ оның тарихымен тығыз байланысты. 1930 жылдары қайта салынған бас үй бай қала сыртындағы иеліктерге тән неоклассикалық сәулеттің асқақ үлгісі болып табылады.

Томасвиллдің көрнекті тұлғалары

Томасвилл жетістіктері ұлттық және әлемдік деңгейде танылған көптеген талантты адамдардың отаны мен үйіне айналды. Голливуд жұлдыздарынан бастап өнеркәсіп ізашарларына дейін — бұл тұлғалар өз есімдерін қала тарихына мәңгілікке жазып қалдырды.

• Джоан Вудворд (Joanne Woodward)
  Актриса, продюсер, «Оскар» сыйлығының лауреаты
  Америкалық кинематографтың аңызы және Пол Ньюманның жұбайы Томасвиллде дүниеге келген. Ол туған қаласымен тығыз байланысын өмір бойы сақтап қалды. Ол «Оскар» алған «Еваның үш бейнесі» фильмінің әлемдік премьерасы дәл осы жерде, 1957 жылы жергілікті кинотеатрда өткені назар аударарлық.
• Генри Оссиан Флиппер (Henry Ossian Flipper)
  Әскери қайраткер, инженер және автор
  Вест-Пойнттегі беделді АҚШ Әскери академиясын бітірген алғашқы афроамерикалық ретінде тарихқа енген Томасвилл тумасы (1877 жыл). Әскери қызметтен бөлек, ол Американың Оңтүстік-Батысындағы инженерлік іс пен картографияға елеулі үлес қосты.
• Чарли Уорд (Charlie Ward)
  Кәсіби спортшы (баскетбол және америкалық футбол)
  Жергілікті мектептің атын шығарған бірегей атлет. Уорд спорттың екі түрінен бірдей айтарлықтай жетістіктерге жеткен санаулы спортшылардың бірі ретінде танымал. Ол беделді «Хайсман Трофи» (студенттік футболдың үздік ойыншысы) жүлдесін жеңіп алды, бірақ кәсіби мансап үшін баскетболды таңдап, НБА-да «Нью-Йорк Никс» сапында сәтті өнер көрсетті.
• Уильям Ховард Флауэрс (William Howard Flowers)
  Кәсіпкер, өнеркәсіпші
  Flowers Foods компаниясының негізін қалаушы. 1919 жылы ол Томасвиллде шағын наубайхана ашты, ол оның іскерлігінің арқасында АҚШ-тағы ең ірі нан пісіру корпорацияларының біріне айналды. Оның мұрасы осы күнге дейін қала экономикасының негізі болып табылады.
• Арчибальд Батт (Archibald Butt)
  АҚШ президенттерінің әскери көмекшісі, журналист
  Майор Батт жастық шағын Томасвиллде өткізді және Вашингтонда ықпалды тұлға болды, президенттер Теодор Рузвельт пен Уильям Тафттың жеке көмекшісі болып қызмет етті. Ол 1912 жылы «Титаник» апатында қайғылы қаза тапты. Оның құрметіне қалада көпір (Archibald Butt Memorial Bridge) аталған.