Tallahassee

Таллахасси тарихы оның ресми іргетасы қаланғанға дейінгі ғасырлар қойнауына кетеді. Қаланың атауы апалачи үндістерінің тілінен шыққан және «ескі танаптар» немесе «ескі қала» дегенді білдіреді. Бұл жерлерді еуропалықтар келгенге дейін мыңдаған жылдар бұрын жергілікті халықтар мекендеген, олардың алғашқысы XVI ғасырда испан конкистадоры Эрнандо де Сото болды.

Қала ресми түрде 1824 жылы таза саяси және географиялық себептермен құрылған. АҚШ Флориданы бақылауына алғаннан кейін, бұрынғы испан колониялары — Батыс және Шығыс Флорида үшін ортақ астана қажеттілігі туындады. Таллахасси олардың әкімшілік орталықтары Пенсакола мен Сент-Огастин қалаларының дәл ортасында орналасқандықтан, ымыралы шешім ретінде таңдалды. Ол кезде олардың арасындағы саяхат ұзақ әрі қиын болатын, бұл жаңа астананың орталықта орналасуын стратегиялық тұрғыдан дұрыс етті. Таллахассидің штат астанасы мәртебесі 1845 жылы Флорида АҚШ құрамына кірген кезде біржола бекітілді.

Қаланың қалыптасуын бірнеше негізгі факторлар айқындады. Негізі қаланған сәттен бастап алынған саяси мәртебе Таллахассиді мемлекеттік және заң шығарушы органдардың шоғырланған жеріне айналдырды, бұл оның алдағы ондаған жылдардағы даму бағытын белгілеп берді. Флориданың солтүстік бөлігінің орталығындағы географиялық орналасуы да бұған ықпал етіп, ыңғайлы байланыстарды қамтамасыз етті және өсуге септігін тигізді. Сонымен қатар, XIX ғасырда Таллахасси «Мақта белдеуінің» маңызды орталығы рөлін атқарды. Оның сауда және логистикалық позицияларын нығайту үшін 1830-шы жылдары аймақтағы алғашқы теміржолдардың бірі салынып, мақта экспорттау үшін қаланы Сент-Маркс портымен байланыстырды.

Ертедегі Таллахасси экономикасы мақта өсірумен және ауыл шаруашылығымен тығыз байланысты болды. Қала айналадағы плантациялар үшін сауда және қаржы торабы ретінде қызмет етті. Мәдени орта үндістер мұрасының, сондай-ақ испан, француз және ағылшын қоныстанушыларының дәстүрлерінің аралас әсерімен қалыптасты. 1851 жылы Флорида штатының университетінің және 1887 жылы Флорида ауыл шаруашылығы университетінің негізі қалануы Таллахассидің білім беру орталығы ретінде қалыптасуындағы ең маңызды қадам болды.

Таллахасси тарихындағы негізгі кезеңдер

Таллахасси тарихы — бұл ежелгі американдықтардың қоныстарынан Флориданың қазіргі саяси және білім беру орталығына дейінгі жол. Міне, қала бейнесін қалыптастырған негізгі оқиғалар.

• Б.з.б. шамамен 10 000 жыл — Археологиялық олжалар, атап айтқанда, Пэйдж-Ладсон тұрағы бұл аймақта тарихқа дейінгі дәуірден бастап адамдардың болғанын айғақтайды.
• Б.з. шамамен 1200 ж. — Миссисипи мәдениетінің өкілдері, апалачи үндістері Джексон көлінің жанында бүгінгі күнге дейін сақталған салтанатты қорғандар салады.
• 1539 ж. — Испан конкистадоры Эрнандо де Сото болашақ Таллахассидің орнындағы Анхайка үндістерінің қонысында қыстап шығады, бұл еуропалықтардың осы аймақпен алғашқы ұзақ байланысы болады.
• 1824 ж. — Таллахасси бұрынғы колониялық орталықтар Пенсакола мен Сент-Огастиннің дәл ортасында орналасқан стратегиялық орнының арқасында Флорида территориясының астанасы ретінде ресми түрде құрылды.
• 1834 ж. — Мақта экспорты үшін Таллахассиді Сент-Маркс портымен байланыстырған штаттың алғашқы теміржолдарының бірінің құрылысы аяқталды.
• 1845 ж. — Флорида АҚШ-тың 27-ші штаты болады, ал Таллахасси — оның ресми астанасы; осы жылы бүгінде «Ескі Капитолий» деп аталатын Капитолий ғимаратының құрылысы аяқталады.
• 1851 ж. — Уақыт өте келе қазіргі Флорида штатының университетіне айналған Батыс Флорида семинариясының негізі қаланды.
• 1865 ж. — Азаматтық соғыс кезінде Нейчурал-Бридж түбінде шайқас өтті, нәтижесінде Таллахасси Миссисипидің шығысындағы Одақ әскерлері басып алмаған Конфедерацияның жалғыз астанасы болып қалды.
• 1887 ж. — Қазіргі уақытта Флорида ауылшаруашылық және механикалық университеті (FAMU) ретінде белгілі Түрлі түсті студенттерге арналған нормативтік және индустриалды колледж ашылды.
• 1956 ж. — Қалада автобус желілеріне сәтті бойкот басталды, бұл Таллахассидің қоғамдық көлігіндегі нәсілдік сегрегацияның жойылуына әкелді.
• 1978 ж. — Капитолийдің жаңа 22 қабатты ғимаратының құрылысы аяқталды, ол қала ландшафтының басты нысанына және штат билігінің жұмыс істеп тұрған орталығына айналды.
• 2000 ж. — Таллахасси Флоридадағы дауыстарды қайта санауға байланысты АҚШ-тағы президенттік сайлаудың тағдыры шешілген орын ретінде әлем назарына ілікті.

Таллахасси дамуының негізгі белестері

Таллахассидің дамуы оның астаналық мәртебесімен, экономикалық циклдерімен және әлеуметтік өзгерістерімен айқындалды. Бұл негізгі кезеңдер қаланың қазіргі бейнесін қалыптастырып, оны аграрлық орталықтан Флориданың маңызды саяси, білім беру және мәдени торабына айналдырды.

• Астананың негізі қалануы және ерте экономика (1824–1840 жж.). 1824 жылы қаланың астана ретінде таңдалуы негізгі қала құраушы фактор болды. Бұл мемлекеттік қызметшілердің тұрақты ағынын қамтамасыз етіп, экономиканың әкімшілік бағытын айқындады. 1830-шы жылдары Сент-Маркс портына дейін теміржолдың салынуы Таллахассидің мақта саудасының орталығы ретіндегі позициясын нығайтты, бұл оның XIX ғасырдағы гүлденуіне негіз болды.
• Білім беру орталығының қалыптасуы (1851–1887 жж.). Екі негізгі жоғары оқу орнының — 1851 жылы Батыс Флорида семинариясының (қазіргі Флорида штатының университеті) және 1887 жылы Түрлі түсті студенттерге арналған колледждің (бүгінгі Флорида ауылшаруашылық және механикалық университеті) негізінің қалануы Таллахассидің аймақтағы жетекші білім және ғылым орталығына айналуына іргетас қалады.
• Азаматтық құқықтар дәуіріндегі әлеуметтік өзгерістер (1950–1960 жж.). Екі студент қыздың тұтқындалуынан кейін басталған 1956 жылғы сәтті автобус бойкоты қаладағы азаматтық құқықтар үшін күрестің бетбұрыс кезеңі болды. Бұл оқиға қоғамдық көліктегі десегрегацияға алып келді және Таллахассидің әлеуметтік күн тәртібін қалыптастырудағы афроамерикандық қауымдастық пен студенттердің өсіп келе жатқан рөлін көрсетті.
• Үкіметтік орамды модернизациялау (1970 жж.). 1978 жылы жаңа 22 қабатты Капитолийдің салынуы қала ландшафтын түбегейлі өзгертті. Бұл жоба штат үкіметінің өсіп келе жатқан аппараты үшін заманауи кеңістік беріп қана қоймай, жаңа, заманауи Флориданың символына айналды. Ескі Капитолийді (1845 ж.) сақтап қалу және оны қалпына келтіру туралы шешім қала үшін тарихи мұраның маңыздылығын атап өтті.
• Сервистік және инновациялық экономикаға көшу (XX ғ. соңы – XXI ғ. басы). Қала экономикасы біртіндеп ауыл шаруашылығынан мемлекеттік мекемелер, білім беру және денсаулық сақтау салалары басым болатын қызмет көрсету саласына ауысты. Университеттер негізінде инновациялық парктердің құрылуы технологиялық сектордың дамуына ықпал етіп, Таллахассиге «Оңтүстіктің Кремний алқабы» беделін бекітті.
• Қоғамдық кеңістіктерді жандандыру және дамыту (2000 жж. – қазіргі уақыт). Өнеркәсіптік аймақтарды қайта құру және аңыз бойынша алғашқы негізін қалаушыларды қызықтырған сарқырама орналасқан Каскейдс саябағы сияқты көрнекті орындардың ашылуы қала жоспарлаудың жаңа кезеңін белгіледі. Бұл жобалар өмір сүру сапасын арттыруға, туристерді тартуға және жайлы қалалық орта құруға бағытталған.

Таллахассидің сәулеттік бейнесі — «Ескі Оңтүстік» деп аталатын аймақтың жүрегінде орналасқан штат астанасы ретіндегі оның бірегей тарихын бейнелейтін стильдердің эклектикалық үйлесімі. Флориданың курорттық қалаларынан айырмашылығы, мұнда жағажай виллалары емес, қаланың байсалды әрі айбынды бейнесін қалыптастыратын монументалды үкімет ғимараттары, тарихи зәулім үйлер және университет кампустары басым.

Соғысқа дейінгі кезең және классицизм (Antebellum)

Қаланың 1824 жылы негізі қалануы АҚШ Оңтүстігіндегі соғысқа дейінгі сәулет өнерінің гүлденген кезеңіне сәйкес келді, оның негізгі ерекшелігі грек неоклассицизмі болды. Бұл стиль демократия идеалдары мен мақта экономикасына негізделген гүлденуді бейнеледі. Осы дәуірдің ең көрнекті ғимараты — Ескі Капитолий (1845 ж.). Оның қатаң бағандары, портигі және зәулім күмбезі сол кездегі үкімет ғимаратының классикалық үлгісі болып табылады. Мұндай белгілерді Нот-Хаус үй-мұражайы (1843 ж.) және классикалық формалар итальяндық ренессанс элементтерімен ұштасатын Гудвуд иелігі сияқты тарихи зәулім үйлерден де көруге болады.

Виктория дәуірі және эклектика

XIX ғасырдың екінші жартысында қала виктория стиліндегі ғимараттармен толықты. Олар басқа оңтүстік қалаларындағыдай кең таралмаса да, тарихи аудандардан кездестіруге болады. Бұл кезеңге асимметрия, шатырлардың күрделі сызықтары, эркерлер және сәндік бөлшектердің көптігі тән. Нот-Хаус зәулім үйі бұған жарқын мысал бола алады, ол қайта жөндеуден кейін виктория дәуірінде танымал болған Екінші империя стилінің белгілеріне ие болды.

XX ғасырдағы академиялық сәулет

Таллахассидің бейнесін көбіне екі ірі университет — Флорида штатының университеті (FSU) және Флорида ауылшаруашылық және механикалық университеті (FAMU) айқындайды. FSU кампусында өзіне тән кірпіш ғимараттарымен, сүйір аркаларымен және мұнараларымен ескі еуропалық университет атмосферасын тудыратын «академиялық готика» (Collegiate Gothic) стилі басым. Бұл сәулеттік шешім XX ғасырдың бірінші жартысында американдық жоғары оқу орындары үшін танымал болды.

Модернизм және қазіргі заман

Қала ландшафтындағы ең күрт өзгеріс 1970-ші жылдары Жаңа Капитолийдің салынуы болды. Қатаң модернистік (немесе бруталистік) стильде орындалған бұл 22 қабатты мұнара өзінің іргесінде орналасқан тарихи Ескі Капитолиймен мүлдем қарама-қайшы келеді. Ескі және жаңа ғимараттар қатар тұрған бұл сәулет кешені сабақтастықты және сонымен бірге XX ғасырдағы Флориданың қарқынды дамуын бейнелейді. Қазіргі қала құрылысы бұрынғы өнеркәсіптік аймақты танымал демалыс орнына айналдырған Каскейдс саябағы сияқты жайлы қоғамдық кеңістіктер құруға бағытталған.

Таллахассимен байланысты көрнекті тұлғалар

Таллахасси штат астанасы және ірі білім беру орталығы ретінде көптеген танымал тұлғалар тұрған, оқыған және жұмыс істеген мекенге айналды. Олардың қосқан үлесі саясат, өнер, спорт және қоғамдық қызметті қамтып, қаланың бай мұрасын қалыптастырады.

• Принц Ашиль Мюра (Prince Achille Murat, 1801–1847) — Наполеон Бонапарттың жиені. Ағасы биліктен тайғаннан кейін ол АҚШ-қа қоныс аударып, 1820-шы жылдары Таллахасси маңындағы плантацияға орнықты. Мюра жергілікті қоғамның жарқын тұлғасына айналды, почтмейстер қызметін атқарды және өзінің эксцентрикалық мінез-құлқымен әрі қонақжайлылығымен танымал болды.
• Лерой Коллинз (LeRoy Collins, 1909–1991) — Флориданың 33-ші губернаторы. Оның билікте болған кезеңі (1955–1961) азаматтық құқықтар үшін күрестің қызған шағына тұс келді. Коллинз бейбіт десегрегация мен заңды сақтауды жақтап, ұстамды позиция ұстанды, бұл оны сол кездегі Оңтүстіктің негізгі саяси тұлғаларының біріне айналдырды.
• Чарльз Кензи Стил (Charles Kenzie Steele, 1914–1980) — діни қызметкер және азаматтық құқықтар қозғалысының көрнекті қайраткері. Ол 1956 жылы Таллахассиде қалалық көліктегі сегрегацияның жойылуына әкелген сәтті автобус бойкотының ұйымдастырушысы болды. Ол Мартин Лютер Кингтің үзеңгілестерінің бірі болып саналады.
• Берт Рейнольдс (Burt Reynolds, 1936–2018) — әлемге әйгілі актер, Голливуд жұлдызы. Ол Мичиганда дүниеге келгенімен, оның жастық шағы Флоридамен тығыз байланысты. Рейнольдс Таллахассидегі Флорида штатының университетінде футбол стипендиясымен оқыған, бірақ жарақаты оның мансабын өзгертіп, актерлік өнерге бет бұруына мәжбүр етті.
• Ши Уигхэм (Shea Whigham, 1969 ж.т.) — Таллахассиде дүниеге келген американдық актер. Ол «Уолл-стрит қасқыры», «Догтаун патшалары», «Форсаж 4» сияқты фильмдердегі, сондай-ақ «Астыртын империя» танымал сериалдағы рөлдерімен танымал.
• Шерил Хайнс (Cheryl Hines, 1965 ж.т.) — актриса, продюсер және режиссер, «Энтузиазмыңды баса тұр» ситкомындағы рөлімен кеңінен танымал. Ол Таллахассиде өсіп, осында орта мектепті бітірген, содан кейін оқуын Флорида штатының университетінде жалғастырған.
• T-Pain (шын аты Фахим Рашид Наджим, 1984 ж.т.) — «Грэмми» сыйлығының иегері, рэпер, әнші және продюсер. Ол Таллахассиде туып-өскен және Auto-Tune эффектісін танымал ету арқылы хип-хоп пен поп-музыкаға елеулі ықпал еткен оның музыкалық мансабы дәл осы жерден басталған.