St Marys

Негізінің қалануы және тарихи тамырлары

Сент-Мэрис штат шежіресінде Саваннадан кейінгі Джорджияның екінші ең көне қаласы ретінде құрметті орын алады. Оның ресми тарихы 1787 жылы жиырма кәсіпкер қоныстанушы тобы Сент-Мэрис өзенінің сағасынан жер телімін сатып алған кезде басталды. Айта кетерлігі, бұл тарихи мәміленің құны небәрі 38 долларды құрады.

Қаланың бірегейлігі оның алдын ала жобаланғандығында: көшелер мен алаңдардың атаулары алғашқы тас қаланбай тұрып-ақ картаға түсірілген болатын. Қоныс бұрынғы испан миссиясы мен Тимукуа үндістерінің ауылы орнында пайда болды, бұл американдық колонистер келгенге дейін бұл жерге терең тарихи мән берді.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Шағын қоныстың маңызды елді мекенге айналуы географиялық және геосаяси факторлардың сәтті үйлесуімен байланысты болды:

• Стратегиялық география: Атлант мұхитына құятын терең сулы Сент-Мэрис өзенінің жағасында орналасуы қаланы порт пен теңіз саудасы үшін тамаша орынға айналдырды.
• Шекаралық мәртебе: Ұзақ уақыт бойы өзен АҚШ пен испандық Флорида арасындағы шекара қызметін атқарды, бұл қаланы маңызды кедендік және әскери пунктке айналдырды.
• Әкімшілік маңызы: 1802 жылдан 1923 жылға дейін Сент-Мэрис Камден округінің әкімшілік орталығы қызметін атқарып, заңгерлерді, саудагерлерді және шенеуніктерді өзіне тартты.

Ерте мәдени және экономикалық ерекшеліктер

Өмір сүруінің алғашқы онжылдықтарында қаланың экономикасы мен келбеті қолжетімді табиғи ресурстар мен теңіз дәстүрлерінің ықпалымен қалыптасты.

• Кеме жасау және ағаш дайындау: Қоршаған тығыз емен ормандары кеме жасау және ағаш экспорты индустриясының гүлденуіне негіз болды.
• Сауда торабы: Порт жергілікті плантациялардан мақта мен басқа да ауыл шаруашылығы өнімдерін шығару үшін белсенді пайдаланылды.
• Сәулет мұрасы: Ерте гүлдену кезеңі пресвитериандық шіркеу (1808 жылы салынған) және қаланың қайталанбас тарихи келбетін әлі күнге дейін қалыптастырып отырған әйгілі Orange Hall сарайы сияқты маңызды ғимараттарды тұрғызуға мүмкіндік берді.

Сент-Мэрис тарихындағы негізгі белестер

• 1787 жыл: Жиырма негізін қалаушыдан тұратын топ өзен сағасынан жер сатып алып, қала тарихының ресми бастауын қойды.
• 1792 жыл: Джорджия штатының заң шығарушы жиналысы Сент-Мэристі ресми түрде қала ретінде тіркеді.
• 1802 жыл: Сент-Мэрис Камден округінің әкімшілік орталығы мәртебесін алып, аймақтың саяси және сот өмірінің орталығына айналды.
• 1808 жыл: Бүгінде Джорджиядағы ең көне шіркеулердің бірі болып саналатын Бірінші пресвитериандық шіркеудің құрылысы аяқталды.
• 1815 жыл: Англо-американдық соғыс кезінде Форт Пойнт-Питер түбіндегі шайқастан кейін қаланы британ әскерлері уақытша басып алды.
• 1829 жыл: Грек жаңғыруы сәулетінің көрнекті үлгісіне айналған әйгілі Orange Hall сарайы тұрғызылды.
• 1862 жыл: Азамат соғысы кезінде қала Одақ флотының канонерлік қайықтары тарапынан атқылауға ұшырады.
• 1923 жыл: Сент-Мэрис округтің әкімшілік орталығы мәртебесінен айырылды, ол Вудбайн қаласына берілді.
• 1941 жыл: Ірі қағаз фабрикасының (кейінірек Gilman Paper Company ретінде белгілі болған) ашылуы қаланы индустриялық орталыққа айналдырды.
• 1972 жыл: Сент-Мэрис тарихи ауданы АҚШ-тың Тарихи орындардың ұлттық тізіліміне ресми түрде енгізілді.
• 1978 жыл: Маңайдағы Кингс-Бэй әскери-теңіз сүңгуір қайықтар базасы құрылысының басталуы демографиялық және экономикалық өсудің жаңа кезеңіне әкелді.
• 2002 жыл: Қағаз фабрикасының жабылуы өнеркәсіптік дәуірдің аяқталуын және қаланың туризм мен мұраны сақтауға қайта бағытталуын білдірді.

Қаланы өзгертудің негізгі кезеңдері

Сент-Мэрис тарихы — бұл шекаралық қоныстан қазіргі заманғы туристік және стратегиялық орталыққа дейінгі жол. Міне, қаланың қазіргі келбеті мен экономикасын айқындаған басты белестер:

• Бірегей қала құрылысы жоспары (1787)
  Маңызы: Көптеген стихиялы пайда болған қоныстардан айырмашылығы, Сент-Мэрис алдын ала жобаланған. Кең көшелердің нақты торы және саябақтар мен қоғамдық ғимараттарға арналған орындар жайлы қалалық ортаның негізін қалады, ол ғасырлар өтсе де өзінің өзектілігі мен сүйкімділігін сақтап келеді.
• Әкімшілік ықпал ету дәуірі (1802–1923)
  Маңызы: Бір ғасырдан астам уақыт бойы Камден округінің әкімшілік орталығы мәртебесі қалаға саяси салмақ пен экономикалық гүлденуді қамтамасыз етті. Бұл уақыт Сент-Мэриске Orange Hall сарайын қоса алғанда, оның сәулеттік жауһарларын сыйлады және «ескі Оңтүстіктің» мәдени дәстүрлерін қалыптастырды.
• Индустриялық серпіліс (1941)
  Маңызы: Целлюлоза-қағаз комбинатының (кейінірек Gilman Paper Company) ашылуы Ұлы депрессиядан кейінгі экономика үшін құтқару болды. Зауыт аграрлық қаланы өнеркәсіптік орталыққа айналдырып, заманауи аурухана мен әуежайдың құрылысын қаржыландырды, бірнеше ұрпақ тұрғындарын жұмыс орындарымен қамтамасыз етті.
• Мұраның ресми түрде танылуы (1972)
  Маңызы: Сент-Мэрис тарихи ауданының АҚШ-тың Тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілуі көне құрылыстарды бұзылудан қорғап қалды. Бұл шешім мәдени туризмді дамытудың негізі болып, қалаға өз тарихын монетизациялауға мүмкіндік берді.
• «Камберлендке баратын қақпа» мәртебесі (1972)
  Маңызы: Камберленд аралының ұлттық жағалауының құрылуы және Сент-Мэрис орталығынан паром қатынасының іске қосылуы қаланы экотуризммен мәңгілікке байланыстырды. Бұл бүкіл әлемнен саяхатшыларды тартып, шағын бизнестің: қонақ үйлердің, дәмханалардың және кәдесый дүкендерінің дамуына серпін берді.
• Әкери-стратегиялық бум (1978)
  Маңызы: АҚШ Әскери-теңіз күштерінің «Кингс-Бэй» сүңгуір қайықтар базасының құрылысы халық санының күрт өсуіне және инфрақұрылымның жаңғыруына әкелді. Әскери мамандардың келуі және федералдық инвестициялар экономиканы әртүрлі етіп, тыныш қаланы жаһандық қауіпсіздік жүйесіне біріктірді.
• Постиндустриялық реновация (2002 жылдан бастап)
  Маңызы: Қағаз фабрикасының жабылуы ауыр өнеркәсіп дәуірінің аяқталуын білдірді. Қала экология мен өмір сүру сапасына бағыт алды: бұрынғы өнеркәсіптік аймақтар рекультивациялануда, ал негізгі назар су жағасындағы рекреациялық аймақтарды дамытуға және жаңа резиденттерді тартуға аударылды.

Қала құрылысының құрылымы мен жоспары

Сент-Мэрис қаласының сәулеттік келбеті ерекше, себебі қала бейберекет өскен жоқ, ол 1788 жылы әзірленген нақты бас жоспарға сәйкес дамыды. Бүгінгі күнге дейін сақталған осы ерте қала құрылысы схемасы тарихи орталықтың жайлы әрі реттелген атмосферасын айқындады.

• Көшелердің тұрақты торы: Қала өзенге бағытталған кең даңғылдары бар тегіс кварталдарға бөлінген, бұл табиғи желдетуді және суға қолжетімділікті қамтамасыз етті.
• Алаңдар жүйесі: Жоспарда АҚШ-тың негізін салушы әкелердің (мысалы, Вашингтон, Франклин) құрметіне аталған қоғамдық кеңістіктер қарастырылған. Олардың бәрі бірдей бастапқы қалпында сақталмаса да, ашық кеңістіктердің құрылымы қаланың маңызды ерекшелігі болып қала береді.
• Көлеңкелі аллеялар: Көшелер бойына отырғызылған, ескі Оңтүстікке тән әйгілі «жасыл туннельдерді» құрайтын ғасырлық емендер ландшафт дизайнының өзіндік ерекшелігіне айналды.

Сәулет стильдері мен дәуірлері

Сент-Мэрис құрылысы оның шекаралық бекеттен гүлденген портқа дейінгі жолын көрсетеді. Тарихи ауданда американдық бірнеше негізгі сәулет бағыттарының ауысуын байқауға болады.

Федералдық стиль және ерте республика (XVIII ғ. аяғы – XIX ғ. басы)

Қаланың ең ерте салынған ғимараттары игеру кезеңіне тән қарапайымдылығымен және функционалдылығымен ерекшеленеді. Бұл, әдетте, су тасқынынан қорғау үшін кірпіш тіреулерге көтерілген ағаш қаңқалы үйлер.

• Сипатты белгілері: Қатаң симметрия, екі жақты шатырлар, ең аз декор, жергілікті сүректі (кипарис және қарағай) пайдалану.
• Белгілі нысан: Бірінші пресвитериандық шіркеу (1808). Штаттағы ең көне шіркеу ғимараттарының бірі, Жаңа Англияның мінажат үйлерінің сәулетіне жақын, бірақ оңтүстік климатына бейімделген ықшам стильде орындалған.

Грек жаңғыруы (Greek Revival) (1820–1860 жж.)

Азамат соғысына дейінгі экономикалық өрлеу кезеңінде антикалық храмдарға еліктейтін стиль танымал болды. Ол демократиялық идеалдар мен плантаторлар элитасының байлығын бейнеледі.

• Сипатты белгілері: Массивті бағандар (дориялық немесе иониялық), ақ қасбеттер, кең антаблементтер және монументалды портиктер.
• Белгілі нысан: Orange Hall сарайы (шамамен 1830 ж.). Бұл қаланың сәулеттік доминантасы және грек жаңғыруының хрестоматиялық үлгісі. Ғимарат төрт бағаны бар зәулім портигімен және симметриялы баспалдағымен ерекшеленіп, соғысқа дейінгі Оңтүстіктің айбынын паш етеді.

Викториандық эклектика (XIX ғ. аяғы)

Азамат соғысынан кейін және реконструкция кезеңінде қалада сол дәуірдің романтикалық көңіл-күйін бейнелейтін неғұрлым көрікті әрі безендірілген ғимараттар пайда болды.

• Сипатты белгілері: Асимметриялы қасбеттер, ойылған ағаш верандалар («пряник тәрізді ойулар»), мұнаралар және фигуралы жабынқыш қолдану.
• Мысалдар: Жағалау бойындағы және Осборн көшесіндегі тұрғын коттедждер, олар көбінесе Анна патшайым стилі мен халықтық викториандық сәулет элементтерін біріктіреді.

Діни және қоғамдық сәулет

Тек рухани орталық қана емес, сонымен бірге қақтығыстар кезінде баспана ретінде қызмет еткен ғибадат орындары ерекше назар аударуға тұрарлық.

• Католиктік капелла: XIX ғасырдың ортасында салынған, кейінірек шіркеу ретінде пайдаланылған тас банк ғимараты сол кездегі негізінен ағаштан салынған қала үшін тән емес тас қалаудың беріктігін көрсетеді.

Көрнекті тұлғалар

Сент-Мэрис АҚШ-тың әскери тарихында, ғылымында, дінінде және спортында із қалдырған бірқатар маңызды тұлғалардың отаны немесе қызмет еткен жері болып табылады.

• Арчибальд Кларк (1782–1848) — Майор, мэр және мемлекеттік қызметші
  Қаланың ерте тарихындағы негізгі тұлғалардың бірі. Кларк Сент-Мэрис портында бірінші кеден алымдарын жинаушы болып қызмет етті (президент Томас Джефферсон тағайындаған) және бірнеше рет мэр болып сайланды. Оның «Federal Quarters» деген атпен белгілі үйі тарихи көрнекті орын болып табылады, онда аңыз бойынша Аарон Берр Александр Гамильтонмен дуэльден кейін тоқтаған.
• Оливер Боуэн (1742–1800) — Әскери-теңіз күштерінің коммодоры
  АҚШ-тың Тәуелсіздік соғысының батыры және Джорджия әскери-теңіз флотының алғашқы коммодоры. Боуэн британдық күштерге қарсы теңіз операцияларында маңызды рөл атқарды. Ол өмірінің соңғы жылдарын осы аймақта өткізіп, Сент-Мэристегі тарихи Оук-Гроув зиратында жерленген.
• Генри Бирд Делани (1858–1928) — Епископ және педагог
  Сент-Мэрис тумасы, АҚШ-тағы Епископалдық шіркеудің викарийлік епископы болып сайланған алғашқы афроамерикандық. Делани сонымен қатар Әулие Августин колледжінде көрнекті педагог және әкімші болып, қоғамның білімі мен рухани өміріне елеулі үлес қосты.
• Маргерит Уильямс (1895–1991) — Геолог және ғалым
  Сент-Мэристе дүниеге келген және АҚШ-та геология бойынша докторлық дәреже (PhD) алған алғашқы афроамерикандық әйел ретінде тарихқа енді. Ол бүкіл мансабын оқытушылық пен ғылымға арнап, профессор және география кафедрасының меңгерушісі болды, студенттердің жаңа ұрпақтарын шабыттандырды.
• Мэри Марта Рид (1812–1894) — Мейірбике және гуманитарлық қайраткер
  Азамат соғысы кезінде Ричмонд госпитальдарындағы жанқиярлық жұмысының арқасында кеңінен танымал болған қала тумасы. Ол Флорида мен Джорджиядан келген жаралы сарбаздарға күтім жасауды ұйымдастырып, «Оңтүстіктің Флоренс Найтингейлі» деген атқа ие болды.
• Ликург «Стамп» Митчелл (1959 ж.т.) — Спортшы және жаттықтырушы
  Сент-Мэристе туған американдық футболдың танымал ойыншысы. НФЛ-да раннинбек ретінде сәтті мансап құрып, кейінірек лиганың бірнеше кәсіби командаларымен жұмыс істеген құрметті жаттықтырушы болды.