North Hempstead

Нью-Йорк штатындағы көрікті Лонг-Айленд аралында орналасқан Норт-Хемпстед тарихы американдық тарихтың негізгі оқиғаларымен тығыз байланысты. Бүгінде Нассо округіндегі үш қаланың бірі болып табылатын бұл қала колониялық қоныстан гүлденген қала маңына дейінгі жолды өтті.

Негізінің қалануы және алғашқы деректер

Алғашқы еуропалық қоныстанушылар бұл жерлерде шамамен 1643 жылы пайда болды және бастапқыда бұл аумақ үлкенірек Хемпстед қаласының бөлігі болды. «Хемпстед» атауын қоныс, сірә, кейбір негізін қалаушылардың ата-бабалары туған ағылшынның Хемел-Хемпстед қаласының құрметіне алған болуы мүмкін. Тағы бір теория бұл атауды голландтық Хемстеде қаласымен байланыстырады. «Норт-Хемпстед» атауы сөзбе-сөз «Хемпстедтің солтүстік бөлігі» дегенді білдіреді.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Норт-Хемпстед қаласының ресми туған күні Америка революциясынан кейін, 1784 жылғы 6 сәуір болып саналады. Тәуелсіздік үшін соғыс кезінде Хемпстедтің солтүстік бөлігінің тұрғындары революцияны белсенді қолдады, ал оңтүстік бөлігі лоялистік болып қалды. Бұл саяси бөлініс ресми бөлінуге себеп болды. Қаланың одан әрі өсуіне маңызды инфрақұрылымдық жобалар ықпал етті:

• Көлік: Грейт-Некке дейінгі теміржол желісінің ашылуы және 1836 жылы Манхэттенмен пароход қатынасының іске қосылуы аймақтың қолжетімділігі мен тартымдылығын айтарлықтай арттырды.
• География: Нью-Йоркке жақындығы және Лонг-Айлендте орналасуы оны қала сыртындағы өмір үшін тамаша орынға айналдырды.

Ерте мәдени және экономикалық ерекшеліктер

XIX ғасырда Норт-Хемпстед ауқатты қала маңы ретінде қалыптаса бастады. Көліктің дамуы осында өз иеліктерін салған Нью-Йорктің бай тұрғындарын тартты. Экономика бастапқыда аграрлық болды, бұған көне ағылшын тілінен «кендір өсірілетін жер» деген мағынаны білдіретін «Хемпстед» атауының өзі нұсқайды. Уақыт өте келе қала әрқайсысының өзіндік ерекше сипаты бар көптеген ауылдар мен инкорпорацияланбаған аумақтардың жиынтығына айналды. 1932 жылдан бері қалада жаңа ауылдар пайда болған жоқ, бұл тарихи қалыптасқан құрылымды сақтауға көмектесті.

Норт-Хемпстед тарихының хронологиясы

Норт-Хемпстед тарихы — бұл колониялық қоныстан Лонг-Айлендтегі маңызды орталыққа дейінгі жол. Төменде қазіргі қаланың бейнесін қалыптастырған негізгі оқиғалар берілген.

• 1643 ж.: Жергілікті американдық тайпалардан алғашқы жер сатып алу орын алады, бұл осы аймақтағы болашақ еуропалық қоныстың негізін қалайды.
• 1775 ж.: Америка революциясы қарсаңында Хемпстедтің тәуелсіздікті қолдайтын солтүстік бөлігінің тұрғындары негізінен лоялистік оңтүстіктен бөлінетінін жариялайды.
• 6 сәуір 1784 ж.: Тәуелсіздік үшін соғыс аяқталғаннан кейін Нью-Йорк штатының легислатурасы Норт-Хемпстед қаласының жеке әкімшілік бірлік ретінде құрылуын ресми түрде бекітеді.
• 14 сәуір 1784 ж.: Сирингтаунда қалалық кеңестің алғашқы отырысы өтіп, жергілікті өзін-өзі басқарудың басталуын білдіреді.
• 1801 ж.: Маңызды көлік артериясына айналған Норт-Хемпстед Тёрнпайк ақылы жолы (қазіргі — Солтүстік бульвар) ашылады.
• 1836 ж.: Манхэттенмен пароход қатынасы іске қосылады, бұл аймақтың әл-ауқатының артуына және Нью-Йорктің ауқатты тұрғындары үшін тартымдылығына ықпал етеді.
• 1866 ж.: Теміржол желісі Грейт-Некке жетеді, бұл көлік қолжетімділігін айтарлықтай жақсартады және одан әрі дамуды ынталандырады.
• 1 қаңтар 1899 ж.: Норт-Хемпстед Хемпстед және Ойстер-Бей қалаларымен бірге жаңа Нассо округін құру үшін Куинс округінің құрамынан шығады.
• 1907 ж.: Манассетте қаланы басқарудың тұрақты орталығына айналған жаңа ратуша ғимараты ашылады.
• 1910 ж.: Грейт-Некке дейін Лонг-Айленд Мотор Паркуэй — арнайы автомобильдерге арнап салынған әлемдегі алғашқы магистральдардың бірі ұзартылады.
• 1932 ж.: Қалада 30 инкорпорацияланған ауылдың соңғысы құрылады, содан кейін олардың саны енді өскен жоқ.
• 1941 ж.: Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жалғасқан Солтүстік бульвардың бойындағы әйгілі «Керемет миля» (Miracle Mile) сауда ауданының құрылысы басталады.

Дамудың негізгі кезеңдері: аграрлық өлкеден гүлденген қала маңына дейін

Норт-Хемпстед тарихы — бұл ауылдық аймақтың АҚШ-тағы ең беделді және экономикалық дамыған қала маңының біріне айналуының жарқын мысалы. Төменде оның қазіргі бейнесін анықтаған негізгі белестер берілген.

• Көлік революциясы (XIX ғасыр). Манхэттенмен пароход қатынасының ашылуы (1836) және Грейт-Некке дейінгі теміржол желісінің тартылуы (1866) қаланы түбегейлі өзгертті. Ол оқшауланған аграрлық аймақтан қала сыртындағы өмір үшін оңай қолжетімді жерге айналып, Нью-Йорктің ауқатты тұрғындарын қызықтырды.
• «Алтын жағалау» дәуірі (XIX ғасырдың соңы – XX ғасырдың басы). Аймақ американдық элита үшін тартылыс орталығына айналды. Вандербильттер, Фиппстер және Крайслерлер сияқты отбасылар мұнда сәнді иеліктер салды. Бұл Норт-Хемпстедтің бірегей сәулеттік бейнесін қалыптастырып қана қоймай, оның беделді және ықпалды анклав ретіндегі беделін бекітті.
• Нассо округінің құрылуы (1899 жыл). Куинс округінен бөліну және жаңа Нассо округінің құрылуы маңызды әкімшілік қадам болды. Бұл оқиға жергілікті өзін-өзі басқаруды нығайтып, Норт-Хемпстедке өзінің өсуі мен ресурстарын тиімдірек басқаруға, өзіндік бірегейлігін қалыптастыруға мүмкіндік берді.
• «Керемет миля» сауда феноменінің құрылуы (1940-жылдардан бастап). Солтүстік бульвардың бойында Americana Manhasset эксклюзивті сауда ауданының дамуы қаланы бүкіл Шығыс жағалаудағы элиталық шопингтің басты орталықтарының біріне айналдырды. Бұл жоба жергілікті экономиканың қуатты қозғалтқышына айналды және бүгінгі күнге дейін оның маңызды бөлігі болып қала береді.
• Соғыстан кейінгі қала маңындағы бум (1950-ші – 1960-шы жылдар). Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қала халқының жедел өсуін бастан өткерді. Ірі иеліктер өз орнын бір отбасылық үйлері бар заманауи қала маңындағы кенттерге бере бастады. Бұл қала құрылысындағы өзгеріс Норт-Хемпстедтің бүгінгі әлеуметтік және демографиялық ландшафтын біржола қалыптастырды.
• Корпоративтік және білім беру секторларының дамуы. XX ғасырдың екінші жартысында қала Northwell Health сияқты ірі компаниялардың штаб-пәтерлері мен АҚШ Сауда флоты академиясын қоса алғанда, танымал оқу орындарының мекеніне айналды. Бұл экономиканы әртараптандырып, Норт-Хемпстедті жай ғана «жатын аудан» емес, дербес іскерлік және ғылыми орталыққа айналдырды.

Норт-Хемпстедтің сәулеттік бейнесі — бұл біртұтас қалалық құрылыс емес, керісінше, әрқайсысының өзіндік ерекше сипаты бар көптеген ауылдар мен кенттерден құралған мозаика іспетті. Оның дамуы американдық тарихтың негізгі кезеңдерін, қарапайым колониялық ғимараттардан бастап «Алтын жағалаудың» сәнді иеліктеріне және соғыстан кейінгі жаппай субурбанизацияға дейінгі жолды көрсетеді.

«Алтын жағалау» дәуірі (XIX ғасырдың соңы – XX ғасырдың басы)

Бұл Норт-Хемпстедтің сәулеттік даңқын қалыптастырған ең маңызды кезең. Вандербильттер, Гуггенхаймдар және Фиппстер сияқты Американың ең бай отбасылары осында өздерінің жазғы резиденциялары мен қала сыртындағы иеліктерін салды. Бұл кезеңде зәулім әрі эклектикалық стильдер басым болды:

• Тюдорлық жаңғыру (Tudor Revival): Массивті мұржалармен, тік шатырлармен және сәндік фахверктік конструкциялармен сипатталады. Бұл стиль соңғы орта ғасырлар мен Тюдорлар дәуіріндегі ағылшынның қала сыртындағы сәулетін имитациялады.
• Георгиандық жаңғыру (Georgian Revival): Классикалық симметрия мен пропорциялардан шабыт алған бұл стиль кірпіш қасбеттерімен, қатаң симметриясымен және талғампаз кіреберіс топтарымен танымал. Осы кезеңдегі көптеген иеліктер XVIII ғасырдағы ағылшын үйжайларының айбынын бейнелейтін.
• Бозар (Beaux-Arts): Француз неоклассицизмі принциптеріне негізделген бұл монументалды стиль бай ою-өрнектермен, колоннадалармен және мүсіндік әшекейлермен ерекшеленетін ең сәнді зәулім үйлер үшін қолданылды.

Бұл зәулім иеліктердің көбісі бүгінгі күнге дейін сақталған, дегенмен кейбіреулері мұражайларға, парктерге немесе қоғамдық орталықтарға айналдырылған, мысалы, Сэндс-Пойнт түбегіндегі Гуггенхаймдардың иелігі.

Соғыстан кейінгі қала маңындағы бум (XX ғасырдың ортасы)

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Норт-Хемпстед халқының жедел өсуін бастан өткерді. Ірі жер иеліктері орта тапқа арналған тұрғын үйлер салу үшін бөлшектеле бастады. Бұл кезең қаланың көптеген аудандарының қазіргі бейнесін анықтады:

• Кейп-Код стилі (Cape Cod): Тік шатырлы және орталық мұржасы бар ықшам бір немесе бір жарым қабатты үйлер американдық арманның символына айналды.
• Ранчо (Ranch): Төмен шатырлы және жапсарлас гаражы бар бір қабатты, ұзынынан созылған үйлер функционалдылығы мен қарапайымдылығының арқасында керемет танымал болды.
• Колониялық жаңғыру (Colonial Revival): Көптеген қала маңындағы кенттер үшін стандартқа айналған георгиандық стильдің неғұрлым қарапайым және бейімделген нұсқасы.

Дәл осы уақытта Манассетте әйгілі «Керемет миля» (Miracle Mile) сауда ауданы қалыптаса бастады, ол АҚШ-тағы автомобильшілерге бағытталған алғашқы ашық аспан астындағы сауда орталықтарының бірі болды және әлі күнге дейін элиталық шопинг орталығы болып табылады.

Қазіргі заманғы даму

Норт-Хемпстедтегі бүгінгі қала құрылысы тарихи мұраны сақтауға және сонымен бірге заманауи инфрақұрылымды дамытуға бағытталған. Жаңа құрылыстар көбінесе қазіргі сәулет стильдерімен үйлесім тауып, аймақтың өткеннің айбыны мен бүгінгінің жайлылығын ұштастыратын бірегей қала маңындағы тартымдылығын сақтап келеді.

Норт-Хемпстед тарихындағы көрнекті тұлғалар

Норт-Хемпстед қаласы мен оның төңірегі ғасырлар бойы көптеген ықпалды және танымал тұлғалардың мекені болды. Негізін қалаушы әкелерден бастап «алтын ғасыр» белгілері мен қазіргі жұлдыздарға дейін — бұл адамдар тарих пен мәдениетте айтарлықтай із қалдырды.

Адриан Ондердонк (Adrian Onderdonck)

Рөлі: Саясаткер, қаланың алғашқы басшысы
Маңыздылығы: Адриан Ондердонк Америка революциясы кезінде көрнекті патриот болған. Норт-Хемпстед 1784 жылы саяси келіспеушіліктерге байланысты Хемпстедтен ресми түрде бөлінгеннен кейін, дәл Ондердонк жаңа қаланың алғашқы басшысы (Town Supervisor) болып сайланды. Ол жергілікті өзін-өзі басқарудың қалыптасуында шешуші рөл атқарды.

Уильям Каллен Брайант (William Cullen Bryant, 1794–1878)

Рөлі: Ақын, журналист, редактор
Маңыздылығы: XIX ғасырдағы ең ықпалды американдық ақындар мен журналистердің бірі. 1843 жылдан өмірінің соңына дейін ол Рослин-Харбордағы «Сидармир» (Cedarmere) иелігінде тұрды. Брайант тек әдеби танымал тұлға ғана емес, сонымен қатар Рослиннің дамуына үлес қосқан белсенді қоғам қайраткері болды, атап айтқанда, бүгінде оның есімімен аталатын кітапхананың негізін қалады.

Гуггенхайм отбасы (The Guggenheim Family)

Рөлі: Өнеркәсіпшілер, филантроптар
Маңыздылығы: «Алтын жағалау» дәуірінде (XIX ғасырдың соңы – XX ғасырдың басы) бұл ықпалды отбасы Сэндс-Пойнт түбегінде бірнеше сәнді иеліктер салды. Атап айтқанда, Дэниел Гуггенхайм және оның ұлы Гарри сәулет өнерінің тамаша үлгілерін қалдырды. Гуггенхайм отбасы бүкіл әлемге тау-кен өнеркәсібінде тапқан байлығымен ғана емес, сонымен қатар өнерге, соның ішінде әйгілі мұражайлардың құрылуына қосқан орасан зор үлесімен танымал.

Фрэнсис Скотт Фицджеральд (F. Scott Fitzgerald, 1896–1940)

Рөлі: Жазушы
Маңыздылығы: Культтық «Ұлы Гэтсби» романының авторы. Фицджеральд 1920-жылдары Грейт-Нек ауылында тұрған. Дәл Норт-Хемпстедтің «Алтын жағалауындағы» бай тұрғындардың, әсіресе Грейт-Нек («Вест-Эгг» прототипі) және Сэндс-Пойнт («Ист-Эгг» прототипі) аудандарындағы жарқын әрі декаденттік өмір салты оның ең танымал шығармасына шабыт беріп, аймақты американдық әдебиет тарихына мәңгілікке енгізді.

Джим Браун (Jim Brown, 1936–2023)

Рөлі: Спортшы, актер, қоғам қайраткері
Маңыздылығы: Американдық футбол тарихындағы ең ұлы ойыншылардың бірі болып саналады. Спорттық мансабын аяқтағаннан кейін ол табысты актер және азаматтық құқықтар үшін көрнекті күрескер болды. Джим Браун аймақтың қоғамдық өміріне өз үлесін қосқан Норт-Хемпстедтің танымал тұрғыны болды.

Талия Шайр (Talia Shire, туған жылы 1946)

Рөлі: Актриса
Маңыздылығы: «Өкіл әке» сагасындағы Конни Корлеоне және «Рокки» фильмдер сериясындағы Эдриан рөлдерімен танымал болған әлемге әйгілі актриса, бұл рөлдері үшін ол «Оскар» сыйлығына ұсынылған. Талия Шайр — Норт-Хемпстедпен байланысты көптеген атақты адамдардың бірі.

Кевин Джеймс (Kevin James, туған жылы 1965)

Рөлі: Актер, комик
Маңыздылығы: «Квинс королі» ситкомындағы басты рөлімен және көптеген фильмдерімен танымал танымал комедиялық актер. Кевин Джеймс — өмірбаяны Норт-Хемпстедпен байланысты ойын-сауық индустриясының қазіргі заманғы қайраткерлерінің бірі.