McPherson

Негізінің қалануы және алғашқы жылдары

Макферсон қаласы ресми түрде 1872 жылы, он екі кәсіпкер қоныстанушы «Макферсон қалалық компаниясын» құрған кезде негізделді. Қонысқа атау АҚШ-тағы Азамат соғысы кезіндегі көрнекті әскери қолбасшы, генерал Джеймс Б. Макферсонның құрметіне берілді. Бір жылдан кейін, 1873 жылы қала аттас округтің әкімшілік орталығы мәртебесін алып, өз позициясын нығайтты.

Қалыптасу және даму факторлары

Макферсонның шағын қоныстан маңызды аймақтық орталыққа тез айналуы бірнеше негізгі факторларға байланысты болды:

• Стратегиялық орналасуы: Канзастың құнарлы жазықтарының орталығында орналасқан қала айналадағы фермерлік шаруашылықтар үшін табиғи сауда хабына айналды.
• Теміржол қатынасы: XIX ғасырдың соңында теміржолдың келуі ірі өткізу нарықтарына жол ашты, бұл сауданың дамуына және жаңа тұрғындарды тартуға қуатты серпін берді.
• Әкімшілік ресурс: Округ астанасы мәртебесі қаланы саяси тұрақтылықпен және мемлекеттік мекемелердің дамуымен қамтамасыз етті.

Ерте экономика және мәдениет

Ерте кезеңдегі Макферсонның экономикалық негізін ауыл шаруашылығы, атап айтқанда дәнді дақылдарды өсіру және өңдеу құрады. Қалада тез арада элеваторлар мен диірмендер пайда болды.

Мәдени келбет еңбекқор қоныстанушылар мен діни қауымдастықтардың әсерінен қалыптасты. 1887 жылы Макферсон колледжінің (McPherson College) негізі қалануы қала тарихындағы маңызды белес болды, бұл бүгінгі күнге дейін сақталып келе жатқан жоғары білім деңгейінің дәстүрлерін қалады.

Қаланың даму хронологиясы

• 1872: Бір топ қоныстанушы «Макферсон қалалық компаниясын» құрып, болашақ елді мекеннің негізін қалайды.
• 1874: Макферсон ресми түрде инкорпорацияланып, қала мәртебесін алады.
• 1887: Аймақтың маңызды білім беру және мәдени орталығына айналған Макферсон колледжі негізделді.
• 1889: Бүгінде тарихи көрікті жер болып саналатын Макферсон опера театрының салтанатты ашылуы өтті.
• 1914: Канзас Орталық христиан колледжі қалаға көшіп, оның студенттік орталық мәртебесін нығайта түсті.
• 1929: Айналада мұнайдың айтарлықтай қоры табылып, бұл аймақтың индустриялық дамуына жол ашты.
• 1932: Жергілікті экономиканың негізгі элементіне айналған ірі мұнай өңдеу зауыты жұмысын бастады.
• 1936: АҚШ құрамасының сапындағы жергілікті «McPherson Globe Refiners» командасының ойыншылары баскетболдан тарихтағы алғашқы олимпиадалық алтын медалді жеңіп алды.
• 1943: Қаланың өнеркәсіптік қуаттарын біріктірген Ұлттық кооперативтік мұнай өңдеу қауымдастығы (NCRA) құрылды.
• 2010: Опера театрының тарихи ғимаратын көпжылдық және қымбат тұратын реставрациялау жұмыстары аяқталып, оған бастапқы келбеті қайтарылды.

Түрленудің негізгі кезеңдері

• Мұнай индустрияландыруы (1930-жылдар): Мұнай кен орындарының ашылуы және мұнай өңдеу зауытының (кейінірек NCRA ретінде белгілі, қазіргі CHS Inc. бөлігі) іске қосылуы қаланың экономикалық профилін түбегейлі өзгертті. Бұл оқиға Макферсонды дәстүрлі аграрлық қоныстан қуатты өнеркәсіптік торапқа айналдырып, қаланың Ұлы депрессиядан сәтті өтуіне мүмкіндік берді.
• Спорттық жеңіс және брендинг (1936 жыл): Олимпиада ойындарында АҚШ құрамасының негізін құраған жергілікті «McPherson Globe Refiners» командасының жеңісі қалаға әлемдік даңқ әкелді. Бұл оқиға қала бірегейлігінің маңызды бөлігі болып қала беретін бірегей спорттық мәдениет пен қауымдастық мақтанышының негізін қалады.
• Білім беру кластерінің қалыптасуы: Макферсон колледжі мен Орталық христиан колледжінің дамуы әлеуметтік және мәдени ландшафтты айқындады. Екі жоғары оқу орнының болуы жастардың тұрақты ағынын қамтамасыз етеді, халықтың білім деңгейінің жоғары болуын қолдайды және қызмет көрсету секторын ынталандырады.
• Өндірісті әртараптандыру (XX ғасырдың екінші жартысы): Пластмасса, оқшаулағыш материалдар және фармацевтика (соның ішінде Pfizer қуаттары) өндіретін кәсіпорындар есебінен өнеркәсіптік базаның кеңеюі. Бұл қадам экономиканың мұнай бағасының ауытқуына тәуелділігін төмендетіп, жоғары технологиялық секторда мыңдаған жұмыс орнын ашты.
• Қала құрылысын қайта жаңғырту (2010 жыл): Макферсон опера театрын ауқымды қалпына келтіру жұмыстарының аяқталуы тарихи орталықтың қайта өрлеу нышанына айналды. Жоба бизнес пен қала тұрғындарының күш-жігерін біріктіріп, ескі ғимаратты туристерді қызықтыратын заманауи мәдени-концерттік кешенге айналдырды.

Сәулеттік келбет және қала құрылысы

Макферсонның сәулеттік ландшафты оның Канзас жазығындағы сауда қонысынан өркендеген өнеркәсіптік және білім беру орталығына айналуын көрсетеді. Қаланың XIX ғасырдағы американдық қала құрылысына тән, сот ғимаратының айналасындағы тарихи орталыққа негізделген нақты тік бұрышты көше жоспары бар.

Тарихи дәуірлер мен стильдер

XIX ғасырдың соңы: Роман стилі және Викториялық эклектика

Қаланың алғашқы гүлдену кезеңі жаңа қауымдастықтың амбициялары мен сенімділігін көрсетуге арналған монументалды қоғамдық ғимараттардың құрылысымен ерекшеленді. Негізгі материал ретінде жергілікті әктас пен кірпіш пайдаланылды.

• Ричардсондық роман стилі (Richardsonian Romanesque): Бұл стиль қаланың ең танымал ғимараттарында басымдыққа ие. Оған массивтілік, өңделмеген тасты пайдалану, кең аркалар мен мұнаралар тән. Ең жарқын мысалы — 1894 жылы салынған Макферсон округінің сот ғимараты (McPherson County Courthouse). Оның сағат мұнарасы мен тас қалауы орталықтың басты сәулеттік доминанты болып қала береді.
• Викториялық эклектика: Сол кездегі коммерциялық және мәдени ғимараттарда көрініс табады. 1889 жылы ашылған Макферсон опера театры (McPherson Opera House) роман стилінің элементтерін Виктория дәуіріне тән декоративтілікпен ұштастырады.

XX ғасырдың басы: Неоклассицизм және өнер мен қолөнер қозғалысы

Әл-ауқаттың артуымен және азаматтық институттардың дамуымен сәулет өнері неғұрлым қатаң әрі реттелген бола бастады. Тұрғын аудандар жайлы отбасылық үйлердің есебінен кеңейді.

• Неоклассицизм: Ғасыр басындағы кітапханалар мен мектептер сияқты қоғамдық ғимараттар білім мен мәдениеттің маңыздылығын көрсете отырып, симметрия мен бағаналарды қолдану арқылы жиі салынды. Карнеги кітапханасының тарихи ғимараты бұған мысал бола алады.
• Тұрғын үй сәулеті (Бунгало және Крафтсмен): Қаланың ескі тұрғын кварталдарында «Өнер және қолөнер» (Arts and Crafts) стиліндегі көптеген үйлер сақталған. Бұл 1910–1930 жылдары танымал болған, төбесі аласа және кең верандалары бар бір қабатты немесе бір жарым қабатты үйлер.

XX ғасырдың ортасы — қазіргі уақыт: Модернизм және функционализм

1930-жылдары мұнайдың табылуы мен өнеркәсіптің дамуы, сондай-ақ колледждердің кеңеюі қала келбетіне заманауи сипаттар әкелді.

• Индустриялық сәулет: Қала шетіндегі мұнай өңдеу зауытының кешені декоративтілігі болмаса да, экономикалық ландшафтта маңызды рөл атқаратын утилитарлық өнеркәсіптік сәулеттің мысалы болып табылады.
• Кампустық сәулет: Макферсон колледжі мен Орталық христиан колледжінің ғимараттары ғасыр басындағы классикалық кірпіш корпустардан бастап, оқу және спорттық мақсаттарға арналған модернизм дәуірінің функционалдық құрылыстарына дейінгі эволюцияны көрсетеді.

Макферсонның көрнекті тұлғалары

Қала тарихы ұлттық және әлемдік деңгейде танылған адамдардың есімдерімен тығыз байланысты. Макферсон әлемге олимпиада чемпиондарын, талантты әртістер мен ықпалды дипломаттарды сыйлады.

Спорт аңыздары

• Джо Фортенберри (Joe Fortenberry) — Баскетболшы, олимпиада чемпионы.
  Аты аңызға айналған жергілікті «McPherson Globe Refiners» командасының капитаны. 1936 жылы Берлинде өткен Олимпиада ойындарында алтын иеленген АҚШ-тың баскетболдан алғашқы тарихи құрамасының негізгі ойыншыларының бірі болды. Қазіргі заманғы жоғарыдан тастау (слэм-данк) әдісінің пионерлерінің бірі болып саналады.
• Джонатан Коучмен (Jonathan Coachman) — Спорт комментаторы және рестлинг тұлғасы.
  «The Coach» лақап атымен танымал ол WWE (World Wrestling Entertainment) ұйымында интервьюер және комментатор, сондай-ақ ESPN арнасында жүргізуші ретінде сәтті мансап құрды. Макферсон орта мектебі мен колледжінің түлегі.
• Брэд Андервуд (Brad Underwood) — Баскетбол жаттықтырушысы.
  Студенттік баскетболдағы (NCAA) табысты тәлімгер, Оклахома, Стивен Ф. Остин және Иллинойс университеттерінің командаларын басқарды. Макферсон тумасы, өзінің спорттық жолын жергілікті оқу орындарында бастаған.
• Джордж Магеркурт (George Magerkurth) — Бейсбол төрешісі.
  XX ғасырдың бірінші жартысындағы Жоғары бейсбол лигасының (MLB) ең танымал төрешілерінің бірі. Өзінің 19 жылдық мансабында бірнеше Әлемдік серияларды қоса алғанда, 2800-ден астам матчта төрелік етті.

Мәдениет және саясат қайраткерлері

• Сью Рэйни (Sue Raney) — Джаз әншісі.
  Талантын аты аңызға айналған Нэт Кинг Коул байқаған Макферсон тумасы. «Грэмми» сыйлығының төрт дүркін номинанты, ол 1950–60 жылдардағы американдық джаз сахнасындағы маңызды тұлғаға айналды.
• В. Джон Кребиль (V. John Krehbiel) — Дипломат.
  Рональд Рейган әкімшілігі кезінде АҚШ-тың Финляндиядағы елшісі (1981–1985) болған бизнесмен және мемлекеттік қайраткер. Қырғи қабақ соғыс жылдарында халықаралық қатынастардың дамуына үлес қосты.