Costa Mesa

Негізінің қалануы және алғашқы деректер

Қазіргі Коста-Меса орналасқан жерлердің тарихы испандық колониялық ранчолар дәуірінен бастау алады. Бастапқыда бұл аумақ ауқымды Сантьяго-де-Санта-Ана ранчосының (Rancho Santiago de Santa Ana) бір бөлігі болған. Жеке елді мекен ретінде қала XX ғасырдың басында, мұнда Харпер (Harper) атты шағын қауымдастық пайда болған кезде қалыптаса бастады.

Қазіргі атаудың ресми бастау нүктесі 1920 жыл деп есептеледі. Ол кезде қоғамдық конкурс барысында жергілікті тұрғындар Costa Mesa есімін таңдады, бұл испан тілінен аударғанда «жағалаудағы үстірт» немесе «жағалаудағы тегіс тау» дегенді білдіреді. Бұл атау жердің географиялық ерекшелігін — мұхитқа жақын жердегі теңіз деңгейінен жоғары орналасқан қыратты тамаша көрсетеді.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Шағын елді мекеннің маңызды қалалық орталыққа айналуы географиялық және экономикалық себептердің ұштасуымен байланысты болды:

• Географиялық орналасуы: Үстіртте орналасуы жұмсақ климатты және төменгі жағалау аймақтарына тән тұманнан қорғанысты қамтамасыз етті, сонымен бірге мұхитқа жақындығы сақталды.
• Ауыл шаруашылығы: Құнарлы топырақ ерте дамудың негізгі қозғаушы күшіне айналды. Бұл жер лима бұршағын, алма және тәтті картоп өсірумен танымал болды.
• Көлік қолжетімділігі: Қала Ньюпорт-Бич жағалауына баратын жолдағы маңызды торап ретінде дамыды, бұл сауда мен қызмет көрсету саласының өсуіне ықпал етті.

Ертедегі экономика мен мәдени ерекшеліктер

Өз өміршеңдігінің алғашқы онжылдықтарында Коста-Меса жайлы аграрлық қауымдастық бейнесін сақтады. Экономика толығымен фермерлік пен мал шаруашылығына негізделді. Жергілікті тұрғындар аймақтың аграрлық мамандануын атап өтіп, өз қалаларын жиі «Лима бұршағының астанасы» деп атайтын.

Сол кездегі мәдени өмір ауылдық жәрмеңкелер, мектептер мен шіркеулер төңірегінде шоғырланып, тығыз және тату қауымдастықты қалыптастырды. Ауылдық өмір салтынан сауда орталықтарымен және өнерімен танымал заманауи урбанистік бейнеге күрт көшу тек XX ғасырдың екінші жартысында, 1953 жылы ресми қала мәртебесін алғаннан кейін ғана басталды.

Коста-Меса тарихының негізгі кезеңдері

• 1810 жыл — Қазіргі қала аумағы Сантьяго-де-Санта-Ана ранчосы деп аталатын кең байтақ испандық жер грантының құрамына кірді.
• 1909 жыл — Фермерлік қоныс жергілікті жер иеленушінің құрметіне Харпер деген алғашқы ресми атауын алды.
• 1920 жыл — Тұрғындар атауды Коста-Меса деп өзгертуге дауыс берді, бұл испан тілінен «жағалаудағы үстірт» деп аударылады.
• 1942 жыл — Санта-Ана армиялық авиабазасының (SAAAB) ашылуы, бұл соғыс жылдарында халықтың күрт өсуіне және инфрақұрылымның дамуына әкелді.
• 1949 жыл — Әйгілі Ориндж округінің жәрмеңкесі (OC Fair) Коста-Месадағы тұрақты орнына көшті.
• 1953 жыл — Коста-Меса ресми түрде инкорпорацияланып, ауылдық басқарудан муниципалдық басқаруға өтіп, қала мәртебесін алды.
• 1967 жыл — Сегерстрем әулеті South Coast Plaza сауда орталығын ашты, ол уақыт өте келе АҚШ-тағы ең ірі орталықтардың біріне айналды.
• 1986 жыл — Ориндж округінің орындаушылық өнер орталығының (қазіргі Segerstrom Center for the Arts) ашылуы, бұл қаланың аймақтың мәдени астанасы мәртебесін бекітті.
• 1993 жыл — Ескі түнгі көру көзілдірігі зауытын шығармашылық кеңістікке айналдырған «The LAB Anti-Mall» жобасының іске қосылуы.
• 2006 жыл — Рене және Генри Сегерстрем атындағы концерт залының ашылуы, бұл қаланың әлемдік деңгейдегі іс-шараларды өткізу мүмкіндіктерін айтарлықтай кеңейтті.

Даму жолы: аграрлық орталықтан «Өнер қаласына» дейін

Коста-Меса таңқаларлық трансформация жолынан өтті. Бірнеше онжылдық ішінде лима бұршағының шексіз алқаптары сәулет өнерінің жауһарлары мен әлемдік сауда орталықтарына жол берді. Міне, қаланың заманауи бейнесі мен экономикасын анықтаған негізгі кезеңдер:

• Санта-Ана әскери базасының мұрасы (1940 жылдар): Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ірі авиабазаның (SAAAB) орналасуы аймақтың демографиясын түбегейлі өзгертті. Соғыстан кейін көптеген әскери қызметшілер отбасыларымен осында оралып, бұл құрылыс бумын тудырды және ауылдық жерлерді тұрғын үй маңына айналдырды. База жерлерінің бір бөлігі кейіннен Orange Coast колледжі мен көрме орталығының іргетасына айналды.
• Қаланың ресми туған күні (1953): Инкорпорация жергілікті тұрғындарға аумақтың дамуын өз бетінше басқаруға мүмкіндік берді. Бұл оқиға «жабайы» фермерлік дәуірінің аяқталуын және құрылымдалған қала құрылысының, заманауи коммуникациялар жүргізудің және қалалық инфрақұрылымды құрудың басталуын білдірді.
• South Coast Plaza сауда революциясы (1967): Сегерстрем әулетінің бұршақ алқаптарының орнына сауда орталығын салу туралы шешімі экономикадағы бетбұрыс сәт болды. Кешен тез арада АҚШ-тағы ең табысты орталықтардың біріне айналып, қалаға қуатты салық базасын, қаржылық тұрақтылықты және халықаралық шопинг бағыты мәртебесін қамтамасыз етті.
• Мәдени кластердің қалыптасуы (1980–2000 жылдар): Өнер орталығының (қазіргі Segerstrom Center for the Arts) ашылуы қаланың имиджін өзгертті. Коста-Меса жай ғана «ұйықтайтын» қала маңы немесе сауда алаңы ретінде қабылданбай, әлемдік деңгейдегі театр, опера және музыканың дербес орталығына айналды, бұл оған «Өнер қаласы» (City of the Arts) брендін бекітті.
• Креативті урбанизм және «Анти-моллдар» (1993): Бұрынғы түнгі көру көзілдірігі зауытының ғимаратында The LAB жобасының іске қосылуы қала құрылысында жаңа тренд орнатты. Бұл ескі өндірістік аймақтардың жастар мен шағын бизнесті тартатын сәнді қоғамдық кеңістіктерге қалай сәтті айналдыруға болатынын көрсетті.

Қала құрылысының эволюциясы

Коста-Месаның сәулеттік бейнесі — бұл XX ғасырдың екінші жартысындағы американдық урбанизацияның көрнекі көрінісі. Қалада еуропалық түсініктегі тарихи орталық жоқ. Оның дамуы қарқынды жүрді: шексіз ауыл шаруашылығы алқаптарынан типтік аз қабатты субурбияға, содан кейін биік ғимаратты іскерлік және мәдени кластердің қалыптасуына дейін.

Қаланың құрылыс құрылымы бүгінде нақты аудандарға бөлінген. Жасыл желекке толы жайлы тұрғын кварталдар ультразаманауи South Coast Metro ауданымен көршілес орналасқан, ол іс жүзінде бүкіл Ориндж округі үшін іскерлік орталық («даунтаун») қызметін атқарып, коммерциялық қуат пен сәулеттік амбицияларды біріктіреді.

Сәулет стильдері мен дәуірлері

Қала құрылысы соңғы 70 жылдағы талғамдардың, технологиялардың және экономикалық басымдықтардың өзгеруін көрсетеді. Негізгі бағыттарға мыналар жатады:

• Калифорниялық ранчо және Мид-сенчури (1950–1960 жылдар): Жаппай тұрғын үй құрылысы дәуірі. Тұрғын үй қорының негізін аласа шатырлы және кең қасбетті бір қабатты үйлер құрайды. Бұл стиль табиғатпен байланысты және соғыстан кейінгі «калифорниялық арманның» символына айналған бейресми өмір салтын ерекшелейді.
• Корпоративтік модернизм (1970–1980 жылдар): Сегерстрем әулетінің сауда империясының дамуымен қалада кеңселік зәулім ғимараттар мен әкімшілік ғимараттар пайда болды. Оларға қатаң геометрия, шыны мен бетонды пайдалану, функционалдылық пен монументалдылық тән.
• Постмодернизм және Хай-тек (1980–2000 жылдар): Мәдени кластердің қалыптасуы жоғары сәулет элементтерін алып келді. Осы кезеңдегі театрлар мен концерт залдарының ғимараттары күрделі формаларымен, жылтыратылған тасты қолдануымен және ауқымды шынылануымен ерекшеленеді.
• Индустриялық шик және Бейімделген қолдану (1990 жылдар): Сауда орталықтарының стерильділігіне реакция ретінде пайда болған бағыт. Ескі өндірістік ангарлар мен зауыттар зауыттық эстетика элементтерін (ашық арқалықтар, бетон, металл) сақтай отырып, шығармашылық кеңістіктер ретінде қайта жаңғыртылды.

Көрнекті сәулет нысандары

Бірнеше негізгі құрылыстар Коста-Месаның бірегей визуалды кодын қалыптастырып, оны «Өнер қаласына» айналдырды:

• Рене және Генри Сегерстрем атындағы концерт залы (Renée and Henry Segerstrom Concert Hall): Әйгілі сәулетші Сезар Пеллидің жобасы. Ғимарат өзінің толқын тәрізді шыны қасбетімен танымал, ол қозғалыс пен мөлдірлік әсерін беріп, мәдени орталықтың доминанты болып табылады.
• «Калифорния сценарийі» бағы (California Scenario): Исаму Ногучидің ландшафттық сәулет өнерінің жауһары. Кеңсе мұнараларының арасында жасырылған бұл бақ модернизм элементтері мен жапон тас бағын біріктіретін, штаттың әртүрлі ландшафттарын бейнелейтін сюрреалистік кеңістік болып табылады.
• The LAB Anti-Mall: Ревитализацияның жарқын мысалы. Түнгі көру көзілдірігін шығаратын бұрынғы зауыт индустриялық рухты сақтай отырып, ашық аспан астындағы сауда кеңістігіне айналды және баламалы урбанизмнің иконасына айналды.
• Ориндж округінің өнер мұражайы (OCMA): Morphosis студиясы (Том Мейн) жобалаған ғимарат — тегіс сызықтары, террасалары және атриумның күрделі геометриясы бар заманауи деконструктивистік сәулеттің үлгісі.

Коста-Месаның көрнекті тұлғалары

«Өнер қаласы» ретінде танымал Коста-Меса көптеген талантты жандардың мекені мен бастау нүктесіне айналды. Қаланың негізін қалаған көрегендерден бастап, спорт пен сахна жұлдыздарына дейін — бұл тұлғалар тарих пен мәдениетте айтарлықтай із қалдырды.

• Генри Сегерстрем (Henry Segerstrom)
  Рөлі: Девелопер, филантроп, меценат.
  Маңызы: Қаланың заманауи тарихындағы ең ықпалды тұлға. Фермерлік династияның мұрагері бола отырып, ол отбасылық жерлерді әлемдегі ең ірі сауда орталықтарының бірі South Coast Plaza-ға айналдырды. Оның көрегендігі мен жомарт қайырымдылықтары Өнер орталығының (Segerstrom Center for the Arts) құрылуына әкеліп, аймақтың мәдени ландшафтын мәңгілікке өзгертті.
• Мисти Мэй-Трейнор (Misty May-Treanor)
  Рөлі: Кәсіби волейболшы.
  Маңызы: Әлемдік спорттың аңызы және жағажай волейболынан үш дүркін олимпиада чемпионы. Коста-Месада өсіп, жергілікті оқу орындарында білім алған. Жағажай волейболы тарихындағы ең ұлы спортшылардың бірі болып саналады, ол бұл спорт түрін Калифорнияда және одан тыс жерлерде танымал етті.
• Майк Несс (Mike Ness)
  Рөлі: Музыкант, Social Distortion тобының көшбасшысы.
  Маңызы: Американдық панк-рок иконасы. Оның шығармашылығы 1980-ші жылдардағы Ориндж округінің бүлікші буынының дауысына айналды. Несс өз әндері мен сұхбаттарында туған жерін жиі еске алып, Оңтүстік Калифорнияның баламалы музыкалық сахнасын бейнелейді.
• Кери Рассел (Keri Russell)
  Рөлі: Кино және теледидар актрисасы.
  Маңызы: «Алтын глобус» сыйлығының иегері, «Фелисити» және «Американдықтар» сериалдарының жұлдызы. Жастық шағын Меса-Верде ауданында өткізген, онда Голливудты бағындырмас бұрын жергілікті би және таланттар шоуларына қатысып, шығармашылық жолын бастаған.
• Дэн Квизенберри (Dan Quisenberry)
  Рөлі: Бейсболшы (питчер).
  Маңызы: 1980-ші жылдардағы Жоғары бейсбол лигасының (MLB) жұлдызы, өзінің «субмарина» атты бірегей доп беру стилімен танымал болған. Коста-Меса орта мектебінің (Costa Mesa High School) түлегі, ол жергілікті спортшылар үшін табысты спорттық мансаптың үлгісіне айналды.
• Бретт Янг (Brett Young)
  Рөлі: Кантри-әнші және әндер авторы.
  Маңызы: Платиналы хиттері бар қазіргі кантри музыкасының жұлдызы. Коста-Месадағы Calvary Chapel мектебінде оқыған, онда бастапқыда бейсболшы ретінде үлкен үміт күттірген. Жарақаттан кейін спортты музыкаға ауыстырып, халықаралық деңгейде танымал болды.