Kissimmee

Киссимми тарихы — бұл шағын сауда орнынан аймақтың маңызды орталығына дейінгі қызықты жол. Атауы үндіс тілінен бастау алатын қала өзінің заманауи келбетін айқындаған бірнеше негізгі кезеңдерден өтті. Оның дамуы Флорида жерлерін игерумен, мал шаруашылығының және көлік жолдарының дамуымен тығыз байланысты.

Негізін қалау және алғашқы жылдар

Еуропалықтар келгенге дейін бұл жерлерді байырғы американдық тайпалар мекендеген. Қазіргі қоныс XIX ғасырдың ортасында Тохопекалинга көлінің жағасында орналасқан Аллендейл сауда бекеті ретінде пайда болды. Қала ресми түрде 1883 жылы тіркеліп, аты Киссимми болып өзгертілді. Оның ерте өсуінде филадельфиялық өнеркәсіпші Гамильтон Дисстон шешуші рөл атқарды, ол 1881 жылы Флорида штатынан үлкен жер телімін сатып алды. Оның компаниясы батпақтарды құрғату және Киссимми өзенін тереңдету бойынша ауқымды жұмыстарды бастады, бұл кеме қатынасының дамуына түрткі болып, жаңа қоныстанушыларды тартты.

Өсудің негізгі факторлары

• Географиялық орналасуы: Тохопекалинга көлі мен Киссимми өзенінде орналасуы қаланы маңызды көлік торабына айналдырды. Пароходтар кипарис ағашы мен қант қамысы сияқты жүктерді су жолдары желісі арқылы тасымалдады.
• Сауда және экономика: 1880-ші жылдары теміржолдың келуі Киссиммидің көлік орталығы ретіндегі мәртебесін одан әрі нығайтты. Алайда, көптеген жылдар бойы экономиканың басты саласы мал шаруашылығы болды. Қала «Сиыр астанасы» (Kowtown) деген лақап атқа ие болып, Флоридадағы ірі қара мал өсіру индустриясының орталығына айналды.
• Саяси маңызы: 1887 жылы Киссимми жаңадан құрылған Оцеола округінің әкімшілік орталығы болып таңдалды, бұл оның аймақтық маңызын бекітті.

Экономикалық және мәдени келбеті

Ертедегі Киссимми экономикасы ауыл шаруашылығына негізделген типтік американдық фронтир қаласы болды. Қала мәдениеті ковбойлық мұрамен және Азамат соғысына дейін гүлденген мал шаруашылығымен тығыз байланысты болды. Бұл мұра әлі күнге дейін жыл сайынғы родеолар мен фестивальдерде атап өтіледі. Пароход қатынасы мен теміржол тауарлар мен адамдарды тасымалдау үшін өте маңызды болды, бірақ 1894-1895 жылдардағы қатты аяздан кейін және назар басқа аймақтарға ауған соң, дәл мал шаруашылығы қала экономикасының көптеген онжылдықтар бойы негізгі тірегі болып қалды.

Негізгі оқиғалар хронологиясы

• Шамамен 1870 жылдар: Осы ауданда алғашқы тұрақты қоныс — Тохопекалинга көлінің жағасында Аллендейл атты сауда бекетінің негізі қаланды.
• 1881 ж.: Филадельфиялық өнеркәсіпші Гамильтон Дисстон Киссимми өзенін тереңдету бойынша ауқымды жұмыстарды бастап, аймақты пароход қатынасы үшін ашады және оның дамуына түрткі болады.
• 1883 ж.: Қоныс ресми түрде қала ретінде тіркеліп, Киссимми атауын алады.
• 1887 ж.: Киссимми жаңадан құрылған Оцеола округінің әкімшілік орталығы болып, өзінің аймақтық мәртебесін бекітеді.
• 1894–1895 жж.: «Ұлы аяз» ретінде белгілі қатты аяз цитрус плантацияларын жойып жібереді, содан кейін көптеген жылдар бойы экономиканың негізгі саласы мал шаруашылығы болады.
• 1941 ж.: Silver Spurs клубы құрылып, родео өткізе бастайды, бұл Киссиммидің Флориданың «ковбой астанасы» ретіндегі беделін нығайтады.
• 1971 ж.: Қаланың іргесінде Walt Disney World тақырыптық паркі ашылады, бұл Киссимми экономикасын түбегейлі өзгертіп, оны әлемдік туристік орталыққа айналдырады.
• 1986 ж.: Классикалық Флорида қалашығының атмосферасын қайта жаңғыртатын Old Town ойын-сауық кешені ашылады.
• 2004 ж.: Қала «Чарли» ураганынан айтарлықтай зардап шегіп, ғимараттар мен инфрақұрылымға үлкен нұқсан келеді.
• 2008 ж.: Киссимми тұрғындардың жоғары азаматтық белсенділігі үшін беделді ұлттық «All-America City Award» марапатын алады.

Киссиммидің заманауи дамуының негізгі кезеңдері

Егер Киссиммидің ерте тарихы жерлерді игерумен және мал шаруашылығымен байланысты болса, оның заманауи келбеті — 1970-ші жылдары басталған түбегейлі трансформацияның нәтижесі. Маңайдағы ірі тақырыптық парктердің ашылуы жай ғана өсу нүктесі емес, қаланың экономикалық, әлеуметтік және демографиялық құрылымын толығымен өзгерткен, оны әлемдегі басты туристік хабтардың біріне айналдырған оқиға болды.

• Туристік революция және оның салдары: Туризм дәуірінің келуімен тыныш ауылшаруашылық қалашығы демографиялық серпілісті бастан кешірді. Киссиммиге қызмет көрсету саласының қызметкерлері ағылды, ал U.S. 192 тас жолының бойында жаңбырдан кейінгі саңырауқұлақтай сансыз қонақ үйлер, мотельдер мен мейрамханалар бой көтерді. Қала тез арада миллиондаған туристер үшін қолжетімді тұрғын үй орнына айналды. Осы кезеңде қала өзінің бірегей болмысын қалыптастыруға ұмтыла отырып, ескі Флориданың атмосферасын қайта жаңғыртатын Old Town ойын-сауық кешені сияқты жергілікті көрікті жерлерді де дамытты.
• Демалыс үйлерінің әлемдік астанасы: 1990-шы және 2000-шы жылдары Киссимми туристердің, әсіресе үлкен отбасылардың жаңа сұраныстарына бейімделіп, тұрғын үйді қысқа мерзімді жалдау нарығында әлемдік көшбасшыға айналды. Дәстүрлі қонақ үйлердің орнына саяхатшылар бассейні мен барлық қолайлылықтары бар тұтас үйлер мен виллаларды жалдау мүмкіндігіне ие болды, бұл қалаға бейресми «Vacation Home Capital of the World» (Демалыс үйлерінің әлемдік астанасы) мәртебесін бекітті.
• Экономиканы әртараптандыру бағыты: Туризмге қатты тәуелділікті сезіне отырып, XXI ғасырдың басында округ билігі жоғары технологияларға стратегиялық бәс тікті. Осылайша NeoCity өршіл жобасы — сенсорлар, фотоника және оптиканы әзірлеуге және өндіруге мамандандырылған инновациялық кластер пайда болды. Бұл қадам жоғары ақы төленетін жұмыс орындарын құруға және аймақтың болашағы үшін тұрақтырақ экономикалық модель құруға бағытталған.
• Абаттандыру және өмір сүру сапасына назар аудару: Соңғы онжылдықтарда қала өзінің дамуына және тұрғындардың жайлылығына белсенді инвестиция салуда. Тохопекалинга көлінің жағасындағы Kissimmee Lakefront Park саябағының ауқымды реконструкциясы бұған жарқын мысал бола алады, ол серуендеу аймақтары, іс-шаралар мен демалыс алаңдары бар заманауи қоғамдық кеңістікке айналды. Мұндай жобалар, 2008 жылы беделді «All-America City Award» марапатын алумен қатар, тек қонақтарға ғана емес, өз қоғамдастығына да қамқорлық жасайтын қаланың кемелдігін көрсетеді.

Киссимми сәулеті — бұл оның тыныш ауылшаруашылық қалашығынан шулы туристік орталыққа жедел айналуының көрнекі тарихы. Мұнда готика немесе ренессанс сияқты классикалық еуропалық стильдер жоқ, бірақ қаланың қала құрылысының дамуы фронтирлік прагматизм туризм дәуірінің жарқын эстетикасымен алмасқан ерекше американдық тарихты баяндайды.

Негізгі сәулеттік кезеңдер

XIX ғасырдың соңы – XX ғасырдың басы: «Сиырлар қаласының» мұрасы

Киссиммидің тарихи орталығы XIX ғасырдың соңындағы типтік американдық қаланың ерекшеліктерін сақтап қалған. Бұл кезеңдегі құрылыс функционалды кірпіш коммерциялық ғимараттармен және халықтық стильдегі (Vernacular) тұрғын үйлермен сипатталады. Бұл дәуірдің жауһары 1890 жылы салынған Оцеола округінің сот ғимараты болып табылады. Бұл айбынды кірпіш құрылыс — штатта сақталған роман стиліндегі жаңғырудың (Romanesque Revival) санаулы үлгілерінің бірі, оған массивті формалар, дөңгелек аркалар және кіреберістің үстіндегі мәнерлі мұнара тән. Ол әлі күнге дейін өз мақсатында қолданылады және АҚШ-тың тарихи жерлерінің ұлттық тізіліміне енгізілген.

XX ғасырдың ортасы: Жол жиегіндегі сәулеттің гүлденуі

XX ғасырдың ортасында автомобиль туризмінің дамуымен U.S. 192 тас жолы қаланың негізгі күре тамырына айналды. Оның бойында жаңбырдан кейінгі саңырауқұлақтай мотельдер, асханалар және жарнамалық маңдайшалар қаптап кетті. Олардың сәулеті жолдағы жүргізушілердің назарын аударуға арналған болатын. Бұл кезеңде ғасыр ортасындағы модерн (Mid-Century Modern) және өзінің батыл формаларымен, неон шамдарымен және ғарыштық мотивтерімен ерекшеленетін жарқын, футуристік «гуги» (Googie) стилінің элементтері танымал болды.

XX ғасырдың соңы – бүгінгі күн: Тақырыптық парктер мен жаңа урбанизм дәуірі

1971 жылы Disney World-тың ашылуы Киссиммидің келбетін мәңгілікке өзгерткен құрылыс бумын тудырды. Қала туристік құрылыстың эпицентріне айналды, бұл тез, кейде бейберекет өсуге әкелді. Бұл кезеңнің сәулеті өте алуан түрлі:

• Тақырыптық постмодернизм: U.S. 192 тас жолының бойындағы сансыз қонақ үйлер мен курорттар туристерді қызықтыру үшін ашық түстер мен ерекше формаларды пайдаланып, бірегейлікке ұмтылады.
• Ностальгиялық дизайн: 1986 жылы ашылған Old Town ойын-сауық кешені ескі Американың атмосферасын қайта жаңғырта отырып, өзінің танымал витриналарымен және кірпіш көшелерімен классикалық Флорида қалашығына саналы түрде еліктеу болып табылады.
• Демалыс үйлерінің дәуірі: Киссимми «Демалыс үйлерінің әлемдік астанасы» атанды. Орасан зор аумақтар қысқа мерзімді жалдауға арналған мыңдаған бір типті виллалары мен таунхаустары бар жабық тұрғын үй кешендерімен (gated communities) салынды. Құрылыстың бұл түрі қазіргі қала маңындағы ландшафтты айқындайды.
• Функционалды модернизм: Соңғы жылдары қала экономиканы әртараптандыруға ұмтылуда. Технологиялық кластер болып табылатын NeoCity жобасы туристік құрылысқа қарама-қайшы келеді — бұл инновациялық өндірістердің қажеттіліктеріне бағытталған заманауи, функционалды сәулет.

Киссиммимен байланысты көрнекті тұлғалар

Өз тарихында Киссимми көптеген қызықты адамдар үшін үй немесе өмірлеріндегі маңызды кезең болды, олар саясатта, мәдениетте және бизнесте өз іздерін қалдырды. Қаланың негізін қалаған өнеркәсіпшілерден бастап әлемдік поп-сахна жұлдыздарына дейін — өмірбаяндары осы Флорида қаласымен тығыз байланысты ең танымал тұлғалардың кейбірі осылар.

• Гамильтон Дисстон (Hamilton Disston) — өнеркәсіпші және девелопер. Киссиммидің ерте дамуында шешуші рөл атқарған тарихи тұлға. 1881 жылы ол орасан зор аумақтарды сатып алып, қалада өзінің жерді құрғату компаниясын құрды, бұл қоныстың өсуіне қуатты серпін беріп, оны маңызды көлік және экономикалық торапқа айналдырды.
• Эй Джей Маклин (A.J. McLean) — музыкант, әнші. Әлемге әйгілі Backstreet Boys тобының негізін қалаушылардың бірі. Маклин өзінің әртістік мансабын дамыту үшін 1990 жылы Киссиммиге көшіп келді. Ол музыка тарихындағы ең табысты бой-бэндтердің біріне айналған топтың қалыптасу кезеңінде қалада тұрып, жергілікті Osceola High School мектебінде оқыды.
• Бадди Дайер (Buddy Dyer) — саясаткер. Көршілес Орландоның көпжылдық мэрі Дайер Киссиммиде өсіп, мұндағы Osceola High School орта мектебін бітірген. Оның саясаттағы алғашқы қадамдары да осы қаламен байланысты болды — ол Флорида Сенатында және Орландо мэрі қызметінде табысты мансабын бастамас бұрын Киссимми қалалық кеңесіне үміткер болды.
• Джон Киньонес (John Quiñones) — саясаткер және адвокат. Жергілікті қоғамдастықтың көрнекті қайраткері Киньонес Флорида заң шығарушы органына сайланған алғашқы пуэрто-рикандық республикашыл ретінде тарихта қалды. Ол сондай-ақ Оцеола округі комиссиясының төрағасы қызметін атқарды және Киссиммиде заңгерлік практикасы бар.
• Виктор Монтальво (Victor Montalvo) — спортшы (брейк-данс). Киссимми тумасы Монтальво әлемге әйгілі би-бой болып табылады. Ол жаңа дисциплина — брейкинг бойынша Олимпиада ойындарына қатысу үшін квалификациядан өткен алғашқы американдық атанып, тарихи жетістікке жетті.