Eastsound

Негізінің қалануы және алғашқы деректер

Еуропалықтар келгенге дейін қазіргі Истсаунд аумағын балық аулау және аңшылық үшін пайдаланған жағалаулық салиштер (атап айтқанда, лумми халқы) мекендеген. Қазіргі елді мекеннің тарихы 1850-жылдардан басталады, сол кезде «Гудзон шығанағы компаниясының» қызметкерлері мұнда бұғы аулау үшін келе бастады. 1850-жылдардың аяғында осында лашық пен сауда дүкенін салған Чарльз Шаттак алғашқы тұрақты қоныстанушылардың бірі болды.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Истсаундтың Оркас аралының басты елді мекені ретінде дамуы бірнеше себептерге байланысты:

• Географиялық орналасуы: Елді мекен аралдың екі ірі массивін байланыстыратын тар бөлігінде («белінде») орналасқан, бұл оны табиғи байланыс орталығына айналдырды.
• Теңіз қатынасы: Ист-Саундтың терең айлағы «Москит флоты» деп аталатын (шағын пароходтар) кемелердің портқа тұрақты кіруіне мүмкіндік беріп, материкпен байланысты және тауар жеткізуді қамтамасыз етті.
• Гомстедтер туралы заң: 1862 жылғы актінің қабылдануы фермерлікпен айналысу үшін жер алғысы келетін қоныстанушылар ағынын тартты.

Ерте мәдени және экономикалық ерекшеліктер

XIX ғасырдың аяғы — XX ғасырдың басында Истсаунд экономикасы бау-бақша шаруашылығына негізделді. Арал өзінің жеміс бақтарымен танымал болды: тонналап экспортталған алма мен қара өрік тұрғындардың әл-ауқатының негізін қалады. Ауыл шаруашылығынан бөлек, әктас өндіру мен ағаш дайындау маңызды рөл атқарды.

Мәдени өмір аралдағы оқшауланумен біріккен қауымдастық төңірегінде қалыптасты. 1885 жылы Эммануэль епископтық шіркеуінің салынуы маңызды оқиға болды, ол бүгінгі күнге дейін қаланың ерте тарихының символы ретінде сақталған.

Истсаунд тарихындағы негізгі белестер

• 1850-жылдарға дейін: Болашақ елді мекен аумағын шығанақты маусымдық балық аулау үшін пайдаланған жағалаулық салиш тайпалары мекендеді.
• 1857 жыл: Осы аймақтағы үндіс текті емес алғашқы тұрақты қоныстанушылардың бірі болып саналатын Чарльз Шаттактың келуі.
• 1862 жыл: Оркас аралына және Истсаунд ауданына көптеген фермерлерді тартқан Гомстедтер туралы заңның қабылдануы.
• 1872 жыл: Сан-Хуан аралдарының тиесілігі туралы шекаралық даудың түпкілікті шешілуі аумақты АҚШ-қа бекітіп, елді мекеннің дамуы үшін тұрақтылықты қамтамасыз етті.
• 1885 жыл: Бүгінгі таңда штаттағы ең көне жұмыс істеп тұрған шіркеулердің бірі болып табылатын Эммануэль епископтық шіркеуі құрылысының аяқталуы.
• 1880-ші — 1890-шы жылдар: Истсаунд алма мен қара өрікті өсіру мен экспорттаудың басты орталығына айналған жеміс бақтарының гүлденген кезеңі.
• 1891 жыл: Қоғамдық өмір мен жергілікті тұрғындардың жиналыстарының маңызды орталығына айналған Odd Fellows Hall ғимаратының тұрғызылуы.
• XX ғасырдың басы: Истсаундты Пьюджет шығанағының басқа порттарымен байланыстырған «Москит флоты» — шағын пароходтарды белсенді пайдалану дәуірі.
• 1930-жылдар: Материктік фермалармен бәсекелестікке байланысты коммерциялық бау-бақша шаруашылығының біртіндеп құлдырауы және экономиканың туризмге қайта бағыттала бастауы.
• 1951 жыл: Алғашқы қоныстанушылар мен байырғы халықтардың мұрасын сақтау үшін Оркас аралының тарихи қоғамының құрылуы.
• XX ғасырдың ортасы: Вашингтон штатының заманауи паромдық қатынас жүйесінің дамуы, бұл аралды туристер үшін қолжетімді ете түсті.
• XX ғасырдың аяғы — XXI ғасырдың басы: Истсаундтың дамыған туристік инфрақұрылымы бар Оркас аралының басты коммерциялық және мәдени орталығы ретінде түпкілікті қалыптасуы.

Қаланың даму және трансформация кезеңдері

Истсаунд ауылшаруашылық қонысынан бастап, инфрақұрылымы дамыған жайлы курорттық орталыққа дейінгі ұзақ жолдан өтті. Төменде қаланың қазіргі бейнесі мен экономикасын қалыптастырған негізгі сәттер берілген:

• «Жеміс бумы» дәуірі (XIX ғасырдың аяғы): Истсаундтың өңдеу және логистика орталығы ретінде қалыптасуы. Алма мен қара өрікті экспорттауға арналған қоймалардың салынуы және айлақтардың кеңеюі елді мекеннің қаржылық негізін қалап, оның аралдың басты порты ретіндегі рөлін айқындады.
• Мемлекеттік паром жүйесінің іске қосылуы (1951 жыл): Оркас аралына баратын бағыттардың Washington State Ferries желісіне қосылуы аймақтың қолжетімділігін түбегейлі өзгертті. Сенімді кесте ретсіз жеке тасымалдардың орнын басып, жаппай туризмге жол ашты және Сиэтлден келетін қонақтардың тұрақты ағынын қамтамасыз етті.
• Оркас-Айленд әуежайының дамуы: Қала орталығынан небәрі бір шақырым жерде орналасқан жергілікті әуежайды жаңғырту материкпен жылдам байланысты қамтамасыз етті. Бұл аралға ауқатты резиденттер мен бизнес-авиацияны тартып, демография мен жылжымайтын мүлік бағасына айтарлықтай әсер етті.
• Orcas Center өнер орталығының ашылуы (1985 жыл): Ірі мәдени кешеннің салынуы әлеуметтік өмірдегі маңызды белес болды. Бұл оқиға Истсаундтың Сан-Хуан архипелагының шығармашылық жүрегі мәртебесін бекітті, мұнда тұрақты түрде театрландырылған қойылымдар мен фестивальдер өткізіліп тұрады.
• Village Green саябақ аймағының қалыптасуы: Қала орталығында қоғамдық кеңістіктің құрылуы маңызды қала құрылысы шешімі болды. Саябақ фермерлік базарлар мен концерттер өткізілетін орынға айналып, коммерциялық құрылыстарды демалыс аймағымен біріктірді және «жайлы ауыл» атмосферасын күшейтті.
• Қазіргі заманғы ревитализация және гастрономиялық өрлеу: Соңғы онжылдықтарда қала гастрономиялық хабқа айналды. Тарихи ғимараттарды мейрамханалар мен бутиктер ретінде қайта жаңғырту сәулеттік мұраны сақтауға мүмкіндік беріп, экономиканы талғампаз саяхатшыларға қызмет көрсетуге бағыттады.

Қала құрылысының дамуы және құрылыс сипаты

Истсаунд — урбанистика табиғи ландшафтқа бағындырылған Тынық мұхитының Солтүстік-Батысындағы шағын американдық елді мекеннің классикалық үлгісі. Қалада биік ғимараттар жоқ; оның жоспарлануы жаяу жүргіншілерге қолжетімділікке және «ауылдық атмосфераны» (village character) сақтауға бағытталған. Тарихи тұрғыдан алғанда, елді мекен аралдың тар мойнағы бойымен дамып, негізгі көше мен жағалаудың айналасына шоғырланған, бұл жинақы әрі жайлы орталықты қалыптастырды.

Сәулет стильдері және тарихи дәуірлер

Истсаунд сәулеті қарапайым әрі функционалды болып табылады, бұл аймақты игеру тарихын және жергілікті материалдардың, ең алдымен, ағаштың қолжетімділігін көрсетеді.

• Алғашқы қоныстанушылар стилі (XIX ғасырдың ортасы — аяғы):

  Алғашқы құрылыстар кәсіби сәулетшілердің қатысуынсыз салынған қарапайым бөрене лашықтар мен қаңқалы үйлер болды. Тірі қалу қажеттілігінен туындаған бұл утилитарлық стильді жергілікті мұражай кешеніне көшіріліп, біріктірілген сақталған бөрене үйлерден (log cabins) көруге болады.

• Ағаш ұстасы готикасы (XIX ғасырдың аяғы):

  Неоготикалық формалардың ағаш құрылысына бейімделуі. Бұл дәуірдің ең жарқын өкілі — Эммануэль епископтық шіркеуі. Бұл стильге сүйір терезелер, тік шатырлар және еуропалық соборлардың тас декорын имитациялайтын сәндік ағаш оймалары тән.

• Американдық вернакуляр және коммерциялық стиль (XIX–XX ғасырлар тоғысы):

  Қоғамдық және сауда мақсатындағы ғимараттар Жабайы Батыс қалаларына тән қарапайым тікбұрышты қасбеттерді (false front) пайдалана отырып салынды. Бұл құрылыстардың ауқымы үлкенірек деген жалған әсер қалдырды. Бұған тарихи Odd Fellows Hall ғимараты мысал бола алады.

• Тынық мұхитының Солтүстік-Батыс стилі (қазіргі заман):

  Истсаундтың қазіргі заманғы құрылысы органикалық сәулетке бейім. Табиғи тас, өңделмеген ағаш, үлкен шыныланған беттер және жаңбырдан қорғау үшін кең ернеуі бар еңіс шатырлар қолданылады. Бұл тәсіл жаңа ғимараттардың (кітапханалар, қоғамдық орталықтар) орманды пейзажбен үйлесімді қабысуына мүмкіндік береді.

Қала бейнесін қалыптастырған айтулы ғимараттар

Көлемінің шағындығына қарамастан, Истсаундта оның визуалды кодын анықтайтын бірнеше нысан бар:

• Эммануэль епископтық шіркеуі (1885): Қаланың тарихи бөлігінің доминанты, ағаш ұстасы готикасы стилінде салынған. Ғимарат судың дәл іргесінде орналасқан және өзінің бастапқы қалпын сақтаған.
• Odd Fellows Hall (1891): Ұзақ уақыт бойы қоғамдық өмірдің орталығы болған екі қабатты ағаш ғимарат. Оның қатаң қасбеті қаланың институционалдық дамуының ерте кезеңін еске салады.
• Оркас аралының мұражайы: XIX ғасырдың аяғындағы гомстедерлердің (қоныстанушы фермерлердің) алты түпнұсқа бөрене лашықтарынан құралған бірегей кешен. Бұл аралдың алғашқы тұрғындарының тұрмысының жанды көрінісі.
• Outlook Inn: Ғасырдан астам уақыт бойы сәулеті дамып келе жатқан, дәстүрлі жағалаудағы қонақ үй элементтерін сақтаған тарихи мейманхана.

Негізін қалаушылар және тарихи тұлғалар

• Чарльз Шаттак (Charles Shattuck)
  Алғашқы қоныстанушы, кәсіпкер
  Истсаундтың үндіс текті емес алғашқы тұрақты тұрғындарының бірі болып саналады. 1857 жылы келіп, ол алғашқы бөрене лашық пен сауда бекетін салды, олардың айналасында елді мекен қалыптаса бастады. Оның қызметі аралдың коммерциялық орталығының негізін қалады, ал аңыз бойынша оның алғашқы құрылыстарының бөліктері тарихи Outlook Inn мейманханасының негізіне айналды.
• Роберт Моран (Robert Moran)
  Кеме жасаушы, Сиэтл мэрі, филантроп
  Оның атақты Росарио иелігі Истсаундтан сәл шығысқа қарай орналасқанымен, Моранның қалаға тигізген әсері орасан зор. XX ғасырдың басында ол Моран штатының саябағын құру үшін 2000 гектардан астам жерді сыйға тартып, аралдың басты меценаты болды. Бұл шешім бірегей табиғатты сақтап, Оркас аралын (және оның қақпасы ретінде Истсаундты) танымал туристік бағытқа айналдырды.

XX ғасырдағы саяси және қоғам қайраткерлері

• Уильям Ракелсхаус (William Ruckelshaus)
  Саясаткер, заңгер, АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің (EPA) алғашқы басшысы
  Уотергейт жанжалы кезіндегі принципті ұстанымымен танымал (Никсонның бұйрығымен арнайы прокурорды жұмыстан шығарудан бас тартқан). Өмірінің соңғы жылдарын Истсаунд маңындағы үйінде өткізіп, Пьюджет шығанағының экологиясын сақтау және албырт балығының популяциясын қалпына келтіру бойынша жергілікті бастамаларға белсенді қатысты.
• Уильям Андерс (William Anders)
  NASA астронавты, Әскери-әуе күштерінің генерал-майоры
  «Аполлон-8» экипажының мүшесі және әйгілі «Жердің шығуы» (Earthrise) суретінің авторы. Ұзақ уақыт бойы Оркас аралында тұрып, мұнда Тарихи авиация мұражайының (Heritage Flight Museum) негізін қалады (кейін ол материкке көшірілді). Андерс жергілікті авиаторлар қауымдастығында танымал тұлға болды.

Мәдениет және өнер қайраткерлері

• Гэри Ларсон (Gary Larson)
  Суретші-карикатурист, The Far Side комиксінің авторы
  Әлемге әйгілі карикатурист оңашалық пен табиғат сұлулығына байланысты Истсаунд маңын өз үйі ретінде таңдады. Аралдың қоршаған ортасын сақтаудың белсенді жақтаушысы болып табылады, жергілікті қайырымдылық және экологиялық жобаларды жиі қолдайды.
• Стив Миллер (Steve Miller)
  Рок-музыкант, Steve Miller Band тобының көшбасшысы
  Классикалық роктың аңызы Оркас аралында жылжымайтын мүлікке ие. Оның осында болуы Истсаунд пен бүкіл аралдың мегаполистерден алыс жерде шабыт іздейтін шығармашылық элита үшін тыныш баспана екендігін айқындайды.