Brookings

Негізінің қалануы және алғашқы деректер

Брукингстің тарихы 1879 жылдың қазан айынан басталады, сол кезде қала ресми түрде картаға енгізілді. Елді мекеннің пайда болуы Дакота аумағындағы теміржол желісінің ауқымды кеңеюінің тікелей салдары болды. Қала оның игерілуіне белсенді түрде ықпал еткен көрнекті пионер және аумақтың алғашқы судьяларының бірі Уилмот В. Брукингстің құрметіне аталды, бірақ оның өзі бұл қалада ешқашан тұрмаған.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Шағын елді мекеннің маңызды аймақтық орталыққа айналуы бірнеше стратегиялық факторларға байланысты болды:

• Теміржол қатынасы: Chicago and North Western Railway компаниясының келуі қаланы қоныс аударушылар үшін қолжетімді етті және астық пен мал саудасы үшін қажетті логистиканы қамтамасыз етті.
• Білім беру орталығы: Қала тарихындағы шешуші сәт 1881 жылы Дакота ауылшаруашылық колледжінің (қазіргі Оңтүстік Дакота штаты университеті) негізінің қалануы болды. Бұл оқиға Оңтүстік Дакота штат мәртебесін алғанға дейін-ақ Брукингстің аймақтың интеллектуалды орталығы мәртебесін бекітті.
• Аграрлық әлеует: Оңтүстік Дакотаның шығыс бөлігіндегі құнарлы жерлерде орналасуы иммигрант фермерлердің тез ағылуына ықпал етті.

Ерте мәдени және экономикалық ерекшеліктері

Өмір сүрген алғашқы жылдардан бастап Брукингс экономикасы ауыл шаруашылығы мен өсіп келе жатқан колледждің қажеттіліктеріне қызмет көрсету симбиозында құрылды. Қала фермерлерден, саудагерлерден және академиялық зиялылардан тұратын тұрақты қауымдастық қалыптастыра отырып, ізашарлардың уақытша тұрағы мәртебесінен тез өсті. Жоғары оқу орнының болуы басынан-ақ Брукингске сол кездегі типтік шекаралас қалашықтардан ерекшеленетін, ағартушылық пен агрономиядағы инновацияларға баса назар аударатын бірегей мәдени атмосфера берді.

XIX ғасыр: Негізінің қалануы және алғашқы қадамдар

• 1879: Чикаго және Солтүстік-Батыс теміржол желісінің кеңеюіне байланысты қала ресми түрде картаға енгізілді.
• 1881: Дакота аумағының заң шығарушы жиналысы кейіннен Оңтүстік Дакота штаты университетіне (SDSU) айналған ауылшаруашылық колледжін құрды.
• 1883: Брукингс ресми түрде қала мәртебесін алып, өзінің жергілікті өзін-өзі басқару органдарын құрды.
• 1889: Оңтүстік Дакота штат мәртебесін алды, бұл қаланың аймаққа одан әрі әкімшілік және экономикалық интеграциялануына ықпал етті.

XX ғасыр: Мәдениет пен өнеркәсіптің өсуі

• 1912: Қала мен университеттің басты жыл сайынғы дәстүріне айналған Hobo Day («Қаңғыбас күні») фестивалі алғаш рет өткізілді.
• 1929: Брукингстің ең танымал сәулеттік символына айналған 50 метрлік Кофлин қоңырау мұнарасының құрылысы аяқталды.
• 1965: Уақыт өте келе ірі ботаникалық бақ пен дендрарийге айналған МакКрори бақтары (McCrory Gardens) негізі қаланды.
• 1968: Қалада электронды таблолар мен дисплейлер өндірісі бойынша әлемдік көшбасшыға айналған Daktronics компаниясы құрылды.
• 1970: Аймақтық өнердің ең жақсы үлгілерін біріктірген Оңтүстік Дакота өнер мұражайы ашылды.
• 1997: Оңтүстік Дакота ауылшаруашылық мұрасы мұражайы кампус аумағындағы жаңа, арнайы салынған ғимаратқа көшті.

XXI ғасыр: Инновациялар және қазіргі заман

• 2001: Қалаға ірі концерттер мен спорттық шараларды қабылдауға мүмкіндік берген Swiftel Center көпфункционалды кешені ашылды.
• 2008: Университет жанындағы технологиялар мен стартаптарды дамыту орталығына айналған Зерттеу паркі (Research Park at SDSU) жұмысын бастады.
• 2010: Отбасылар үшін қаланың басты туристік орындарының біріне тез айналған Оңтүстік Дакота балалар мұражайы ашылды.

Брукингстің өзгеруінің негізгі кезеңдері

Брукингстің дамуы — бұл теміржол станциясынан Орта Батыстың инновациялық орталығына дейінгі трансформация тарихы. Төменде қаланың қазіргі бейнесі мен экономикасын айқындаған негізгі кезеңдер берілген:

• Теміржолдың негізделуі және жоспарлануы (XIX ғасырдың соңы)
  Chicago and North Western теміржолының келуі қаланың құрылуына серпін беріп қана қоймай, оның қала құрылыстық құрылымын да анықтады. Вокзал ядроға айналып, оның айналасында коммерциялық орталық қалыптасты, ал көшелердің жүйелі торы болашақ тұрғын кварталдардың кеңеюіне негіз болды. Бұл Брукингсті астық экспорты үшін округтің басты логистикалық торабына айналдырды.
• Университет кластерінің қалыптасуы (1881 жылдан бастап)
  Ауылшаруашылық колледжінің (SDSU) ашылуы демография мен экономиканы өзгерткен бетбұрысты сәт болды. Қала тек егіс өнімділігіне ғана тәуелді болуды тоқтатып, тұрақты жұмыс беруші мен жастар ағынына ие болды. Бұл Брукингстің ұлттық дағдарыстар кезеңінде де экономикалық тұрақтылығын қамтамасыз етіп, тұрғын үй мен қызметтерге жоғары сұраныс қалыптастырды.
• Индустриялық-технологиялық өзгеріс (1960-жылдар)
  Жергілікті университет профессорларының Daktronics компаниясын құруы жаңа дәуірдің бастауы болды. Бұл оқиға жоғары технологиялық өндірістің аграрлық штатта да мүмкін екенін дәлелдеді. Компанияның дисплей өндірісіндегі әлемдік көшбасшыға дейін өсуі инженер-түлектер үшін мыңдаған жұмыс орындарын ашып, «мидың жылыстауын» тоқтатты және жаңа тұрғын аудандардың құрылысына түрткі болды.
• Мәдени орта мен рекреацияның дамуы (XX ғасырдың екінші жартысы)
  МакКрори бақтарының құрылуы және Оңтүстік Дакота өнер мұражайының ашылуы қалалық ортаны өзгертіп, оған эстетикалық және туристік құндылық қосты. Бұл нысандар Брукингсті жай ғана «жұмысшы» қаласынан асырып, оны бүкіл аймақ үшін мәдени тартылыс орталығына айналдырды және жергілікті халықтың өмір сүру сапасын арттырды.
• Инфрақұрылымды жаңғырту және туризм (XXI ғасыр)
  Swiftel орталығы мен Оңтүстік Дакота балалар мұражайының құрылысы әсерлер экономикасына көшуді білдірді. Бұл ауқымды қала құрылысы жобалары қалаға ірі конференциялар мен спорттық турнирлерді қабылдауға мүмкіндік берді, бұл қонақүй және мейрамхана бизнесін айтарлықтай ынталандырды, сондай-ақ орталық аудандардың сәулеттік бейнесін өзгертті.
• Инновациялық парктің іске қосылуы (Research Park at SDSU)
  Зерттеу паркінің ашылуы қала мен университеттің интеграциялануындағы соңғы буын болды. Бұл жоба стартаптар мен биотехнологиялық компаниялар үшін физикалық кеңістік жасап, Брукингстің ғылыми-зерттеу хабы мәртебесін біржола бекітті және заманауи коммерциялық жылжымайтын мүлік құрылысын ынталандырды.

Сәулеттік бейнесі және қала құрылысы

Брукингстің сәулеті Орта Батыстың функционалды қала құрылысы мен академиялық эстетиканың қызықты үйлесімі болып табылады. Қала екі негізгі бағытта дамыды: теміржол бойындағы сауда орталығының қалыптасуы және аймақтың басты сәулеттік доминантына айналған университет кампусының кеңеюі.

Тарихи орталық (XIX ғасырдың соңы — XX ғасырдың басы)

Қаланың Коммерциялық тарихи аудан ретінде белгілі ең ескі бөлігі теміржол қатынасы пайда болғаннан кейінгі экономикалық өрлеу кезеңінде қалыптасты. Мұндағы құрылыс сол дәуірдегі сауда қалаларына тән тығыздығымен және утилитарлық тәсілімен ерекшеленеді.

• Стилистикасы: Неоклассицизм және викториандық эклектика элементтері бар ерте американдық коммерциялық стиль басым.
• Материалдар мен формалар: Қызыл және қоңыр кірпішті пайдалану, сәндік карниздер, бірінші қабаттардағы үлкен витриналық терезелер және екінші қабаттардағы аркалы ойықтар тән.
• Сақталуы: Мэйн-авеню бойындағы ғимараттар тұтас ансамбль құрайды, олардың көптеген нысандары АҚШ-тың Тарихи жерлердің ұлттық тізіліміне енгізілген.

Университет ансамблі

Оңтүстік Дакота штаты университетінің (SDSU) кампусы сәулеттік дәуірлер мен білім беру идеалдарының алмасуын көрсетеді. Мұнда ғылым мен ағартушылықтың маңыздылығын атап өтуге арналған ғимараттар шоғырланған.

• Кофлин қоңырау мұнарасы (Coughlin Campanile): 1929 жылы салынған 50 метрлік мұнара қаланың басты символы болып табылады. Құрылыс қайта өрлеу стилінде қызыл кірпіш пен ақ әктасты пайдалана отырып салынған, бұл көптеген шақырымдардан көрінетін салтанатты силуэт жасайды.
• Вудбайн коттеджі: XIX ғасырдың аяғындағы Королева Анна стиліндегі тұрғын үй сәулетінің жарқын үлгісі. Университет президенттерінің резиденциясы болған ғимарат күрделі шатырымен және сәндік элементтерімен ерекшеленеді.
• Академиялық корпустар: Кампустың алғашқы құрылыстары көбінесе коллегиялық готикаға сілтеме жасайды, бұл еуропалық дәстүрлердің сенімділігі мен сабақтастығы атмосферасын тудырады.

Қазіргі заманғы сәулет және бейімдеп пайдалану

XX ғасырдың екінші жартысы мен XXI ғасырдың басында қалада жаңа технологиялар мен экологиялық тазалыққа бағытталған ғимараттар салына бастады. Маңызды тренд тек жаңа құрылыс қана емес, сонымен қатар ескі кеңістіктерді қайта пайымдау болды.

• Мұраны бейімдеу: Оңтүстік Дакота балалар мұражайы бұған айқын мысал бола алады. Ол 1936 жылы салынған бұрынғы бастауыш мектеп ғимаратында орналасқан. Тарихи қасбеті сақталып, ішкі кеңістігі толығымен интерактивті ортаға айналдырылды.
• Қазіргі заманғы формалар: Оскар Ларсон атындағы орындаушылық өнер орталығы мен Dana J. Dykhouse стадионы функционалдылықты және визуалды жеңілдікті қамтамасыз ететін шыны, металл және ауқымды конструкцияларды белсенді пайдаланатын қазіргі заманғы сәулет үлгілері болып табылады.

Брукингстің көрнекті тұлғалары

Брукингстің тарихы мен бүгінгі күні жетістіктері штаттың, тіпті елдің шекарасынан асып кеткен адамдардың есімдерімен тығыз байланысты. Университет қаласы ретінде Брукингс көптеген ғалымдар, спортшылар мен кәсіпкерлер үшін бастапқы алаң болды.

• Эл Куртенбах (Al Kurtenbach)
  Кәсіпкер, Daktronics негізін қалаушылардың бірі
  1968 жылы Брукингсте Daktronics компаниясын құрған жергілікті университеттің электротехника саласы бойынша бұрынғы профессоры. Оның бастамасы аграрлық қаланы электронды таблолар мен дисплейлер өндіретін әлемдік орталыққа айналдырып, мыңдаған тұрғындарды жұмыспен қамтамасыз етті және аймақтың экономикалық ландшафтын өзгертті.
• Теодор Шульц (Theodore W. Schultz)
  Экономист, Нобель сыйлығының лауреаты
  Оңтүстік Дакота штаты университетінің түлегі (1927). 1979 жылы дамушы елдердің экономикалық дамуы және адам капиталы теориясы саласындағы жаңашыл зерттеулері үшін Экономика саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталды.
• Чарльз Харгенс (Charles Hargens)
  Суретші-иллюстратор
  The Saturday Evening Post мұқабаларымен және вестерндерге арналған иллюстрацияларымен танымал болған әйгілі американдық суретші. Харгенс Брукингсте 40 жылдан астам уақыт тұрып, өз еңбектерінде Дакотаның өмірі мен табиғатын бейнелеген. Оның студиясы тарихи нысан ретінде сақталған.
• Джин Амдал (Gene Amdahl)
  Компьютер сәулетшісі, IT-индустрия пионері
  Жергілікті университеттің инженерлік физика мамандығы бойынша түлегі. Аңызға айналған IBM System/360 мейнфреймдерінің бас сәулетшісі болып, қазіргі заманғы компьютерлік сәулеттің негізін қалады. Брукингс кампусындағы ғимараттардың біріне оның есімі берілген.
• Адам Винатьери (Adam Vinatieri)
  Кәсіби спортшы (американдық футбол)
  NFL-дің аңызға айналған кикері және жинаған ұпай саны бойынша лиганың рекордшысы. Ол өзінің жұлдызды мансабын Брукингстегі «Jackrabbits» университет командасында ойнап, кәсіби деңгейге көтерілер алдында шеберлігін шыңдаудан бастаған.
• Харви Данн (Harvey Dunn)
  Кескіндемеші және иллюстратор
  XX ғасырдың басындағы ең ықпалды американдық иллюстраторлардың бірі. Ол Нью-Йоркте жұмыс істесе де, оның шығармашылық мұрасы Брукингспен тығыз байланысты: дәл осы жерде, Оңтүстік Дакота өнер мұражайында оның прерия пионерлерінің өміріне арналған картиналарының ең толық коллекциясы сақталған.