Sasebo

Сасебо тарихы — стратегиялық орналасудың шағын елді мекенді маңызды қалаға қалай айналдыра алатынының жарқын мысалы. XIX ғасырдың аяғында бұл Кюсю аралының батысындағы тыныш балықшылар ауылы болатын. Жапония белсенді жаңғыртуды бастаған Мэйдзи дәуірінің келуімен бәрі өзгерді.

Балықшылар ауылынан әскери-теңіз базасына дейін

Қала тағдырында болашақ адмирал Того Хэйхатиро шешуші рөл атқарды. 1883 жылы ол жергілікті айлақтың бірегей артықшылықтарын бағалады: ол терең, желден қорғалған және Шығыс Қытай теңізінен кіретін тар, оңай бақыланатын кіреберісі болды. Бұл оны ірі флотты орналастыру үшін тамаша орынға айналдырды. 1886 жылы мұнда әскери-теңіз округі құрылып, порт құрылысы 1889 жылы аяқталды. Ресми түрде Сасебо қала мәртебесін 1902 жылғы 1 сәуірде алды.

Дамудың негізгі факторлары

Сасебоның қарқынды өсуіне бірнеше себептер негіз болды:

• Географиялық орналасуы: Ыңғайлы әрі қорғалған айлақ қаланың басты артықшылығына айналды.
• Әскери-стратегиялық маңызы: Жапония Императорлық флотының әскери-теңіз базасы мен оған ілеспе арсеналдың орналасуы қуатты экономикалық қозғалтқыш болды.
• Өнеркәсіп: Портпен бірге кеме жасау және жөндеу верфтері дамыды, олар бүгінгі күнде де қала экономикасының маңызды бөлігі болып қала береді.

Осылайша, қарапайым балықшылар ауылынан Сасебо гүлденген портты және өнеркәсіптік орталыққа айналды, оның тарихы теңізбен және флотпен тығыз байланысты.

Негізгі оқиғалардың хронологиясы

• 1883 ж. — Болашақ адмирал Того Хэйхатиро Сасебоның тыныш айлағын әскери-теңіз базасын құру үшін стратегиялық тұрғыдан тамаша орын ретінде анықтайды.
• 1886 ж. — Сасебо әскери-теңіз округі ресми түрде құрылып, портты милитаризациялаудың негізі қаланады.
• 1889 ж. — Әскери-теңіз базасы, соның ішінде кеме жөндеу верфтері жұмысын бастап, балықшылар ауылын өнеркәсіптік орталыққа айналдырады.
• 1902 ж. 1 сәуір — Сасебо елді мекені өзінің жылдам өсуі мен стратегиялық маңыздылығының арқасында ресми түрде қала мәртебесін алады.
• 1905 ж. — Сасебо портынан адмирал Тогоның қолбасшылығымен жапон флоты Орыс-жапон соғысының шешуші Цусима шайқасына қатысу үшін шығады.
• 1945 ж. 29 маусым — Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала АҚШ авиациясының жаппай бомбалауына ұшырап, нәтижесінде қала құрылысының шамамен 48%-ы жойылады.
• 1945 ж. қыркүйек — Соғыс аяқталғаннан кейін Сасебоға американдық әскерлер келіп, қала тарихында соғыстан кейінгі жаңа кезең басталады.
• 1946 ж. маусым — Бұрынғы жапон арсеналының аумағында АҚШ Әскери-теңіз күштерінің «U.S. Fleet Activities Sasebo» базасы ресми түрде құрылады.
• 1950–1953 жж. — Корей соғысы кезінде Сасебо порты БҰҰ күштері үшін негізгі логистикалық торап және аттану нүктесіне айналады.
• 1955 ж. — Қалаға іргелес жатқан Кудзюкусима аралдарының көрікті ауданы Сайкай ұлттық паркінің бөлігі болып жарияланады.
• 1992 ж. 25 наурыз — Аймақтың басты туристік көрікті жерлерінің біріне айналған «Huis Ten Bosch» тақырыптық паркі ашылады.

Даму мен қайта құру кезеңдері

Сасебо тарихы — бұл жабық әскери нысаннан ашық туристік орталыққа дейінгі жол. Қала дамуындағы әрбір белес оның картасын ғана өзгертіп қоймай, аймақтың экономикасы мен мәдениетін де түрлендірді.

• Әскери-теңіз округінің негізінің қалануы (1889)
  Императорлық флот базасының ашылуы бүкіл қалалық инфрақұрылымның іргетасы болды. Бұл оқиға шағын ауылды стратегиялық маңызды портқа айналдырып, оның жоспарлануы мен алдағы онжылдықтардағы мамандануын айқындады.
• Қала мәртебесінің берілуі (1902)
  Қарқынды урбанизацияның ресми түрде мойындалуы. Жұмысшылар мен әскерилердің ағылуы арқасында халық саны рекордтық қарқынмен өсті, бұл толыққанды қалалық ортаны, мектептер мен ауруханаларды құруды талап етті.
• Ауыр өнеркәсіп орталығының қалыптасуы (1900–1940 жж.)
  Кеме жасау верфтері мен арсеналдың дамуы қаланы аймақтың индустриялық локомотивіне айналдырды. Экономика толығымен флотқа қызмет көрсетуге және техника өндіруге бағытталды.
• Соғыстан кейінгі мәдени интеграция (1945 жылдан бастап)
  АҚШ Әскери-теңіз күштері базасының орналасуы бірегей мәдени синтезге алып келді. Қалада джаз клубтары, батыстық барлар және әйгілі «Сасебо-бургер» пайда болып, оны Жапониядағы ең «американдық» қалаға айналдырды.
• Азаматтық кеме жасау саласының құрылуы (1946)
  Бұрынғы әскери доктар негізінде Sasebo Heavy Industries (SSK) компаниясының құрылуы бейбіт уақытта жұмыс орындары мен экономикалық әлеуетті сақтап қалуға мүмкіндік беріп, қуаттарды коммерциялық кемелер салуға бағыттады.
• Huis Ten Bosch паркінің ашылуы (1992)
  Экономиканы әртараптандырудың негізгі сәті. Голланд қаласын қайта жаңғыртқан ауқымды тақырыптық парктің іске қосылуы тек өнеркәсіптік имиджден халықаралық туризмді дамытуға бет бұруды білдірді.
• Теңіз қақпасының жаңғыртылуы (XXI ғасыр)
  Портты қайта жаңарту және жаңа терминал салу қаланы халықаралық круиздік лайнерлер үшін ірі хабқа айналдырып, оны бүкіл әлем саяхатшыларына ашты және қызмет көрсету секторын ынталандырды.

Сасебоның сәулеттік келбеті — оның қарқынды және салыстырмалы түрде қысқа тарихының бірегей көрінісі. Жапонияның көне қалаларынан айырмашылығы, мұнда дәстүрлі ғибадатханалар мен пагодалар емес, оның әскери-теңіз порты ретінде қалыптасуымен, соғыстан кейінгі қалпына келтірумен және қазіргі заманғы туризмнің дамуымен байланысты стильдер басым. Сасебоның қала құрылысын шартты түрде бірнеше негізгі дәуірге бөлуге болады.

Мэйдзи дәуірі және соғысқа дейінгі кезең: өнеркәсіптік классицизм

XIX ғасырдың аяғынан бастап, Сасебо әскери-теңіз базасын орналастыру үшін таңдалған кезде, оның сәулеті функционалдылықпен және батыстық ықпалмен айқындала бастады. Құрылыстың негізін өнеркәсіптік және әскери нысандар құрады.

• Стиль: Бұл кезеңде еуропалық өнеркәсіптік классицизм рухындағы утилитарлық ғимараттар басым болды. Жаңғырту мен ұзақ мерзімділіктің символына айналған қызыл кірпішті пайдалану тән ерекшелік болды.
• Көрнекті нысандар: Сасебо әскери-теңіз арсеналының қызыл кірпіштен салынған кейбір бұрынғы қоймалары мен ғимараттары бүгінгі күнге дейін сақталған және осы дәуірдің маңызды тарихи ескерткіштері болып табылады.

Соғыстан кейінгі қалпына келтіру: функционализм және модернизм

1945 жылғы жаппай бомбалау қаланың едәуір бөлігін жойып жіберді, бұл ауқымды қалпына келтіру жұмыстарын талап етті. Бұл кезең орталық аудандардың қазіргі келбетін айқындады.

• Стиль: Соғыстан кейінгі онжылдықтарда сәулет жапондық модернизм мен функционализм принциптеріне негізделді. Негізгі назар құрылыс жылдамдығына, формалардың қарапайымдылығына және практикалық тиімділікке аударылды, бұл елдің қалпына келіп жатқан көптеген қалаларына тән болатын.
• Ерекшеліктері: Қалалық ортаға американдық әскери-теңіз базасының ұзақ уақыт болуы да әсер етіп, кейбір аудандар мен қоғамдық кеңістіктерді жоспарлауға батыс мәдениетінің элементтерін енгізді.

Қазіргі заман: постмодернизм және тақырыптық сәулет

XX ғасырдың аяғынан бастап, туристерді тарту мақсатында Сасебо батыл сәулеттік жобалардың алаңына айналды, олардың ішіндегі ең танымалы — тақырыптық парк.

• Стиль: Постмодернизм мен тақырыптық сәулеттің жарқын үлгісі — 1992 жылы ашылған Huis Ten Bosch паркі. Ол каналдары, жел диірмендері және голландтық алтын ғасыр стиліндегі ғимараттары бар голланд қалашығының ауқымды әрі егжей-тегжейлі көшірмесі болып табылады.
• Басқа нысандар: Қалада сонымен қатар қазіргі заманғы жапон сәулеті мен неоготика үлгілерін де кездестіруге болады, мысалы, Сасебо символдарының бірі саналатын католиктік Сейсин соборы.

Сасебо қаласы өзінің бай теңіз және мәдени тарихымен Жапонияның дамуына үлес қосқан және әлемдік танымалдылыққа ие болған көптеген көрнекті тұлғалардың отаны болды. Міне, олардың кейбіреулері:

Того Хэйхатиро (1848–1934)

• Рөлі: Әскери қолбасшы, флот адмиралы.
• Маңыздылығы: Адмирал Того Сасебода тумаса да, оның есімі қаламен тығыз байланысты. Дәл осы кісі 1883 жылы Жапония Императорлық флотының негізгі әскери-теңіз базасын құру үшін осы тыныш айлақты таңдап, Сасебоның балықшылар ауылынан стратегиялық орталыққа айналуына, яғни оның бүкіл болашақ тағдырына жол ашты. Оның бұл шешімі қала тарихында шешуші рөл атқарды.

Рю Мураками (1952 ж.т.)

• Рөлі: Жазушы, кинорежиссёр.
• Маңыздылығы: Қазіргі заманғы ең танымал жапон жазушыларының бірі, беделді әдеби сыйлықтардың лауреаты. Сасебода туып-өскен, американдық әскери базасы бар портты қаланың атмосферасы оның шығармашылығына үлкен әсер етті. Оның «Мөлдір көгілдірдің барлық реңктері» атты дебюттік романы оған кең танымалдылық әкеліп, тұтас бір буынның символына айналды.

Дзёдзи Янами (1931–2021)

• Рөлі: Дыбыстау актері (сэйю).
• Маңыздылығы: Дауысы аниме жанкүйерлерінің бірнеше буынына таныс аңызға айналған сэйю. Ол көптеген табынушылық кейіпкерлерді, соның ішінде әйгілі «Dragon Ball» сериалындағы Кайо-саманы және баяндаушыны дыбыстады, сондай-ақ «Желді алқаптан келген Навсикая» және «Ван-Пис» сияқты жобаларға қатысты. Оның аниме индустриясына қосқан үлесі зор.

Сатоко Танака (1942 ж.т.)

• Рөлі: Жүзгіш.
• Маңыздылығы: Шалқалап жүзуге маманданған көрнекті спортшы. Ол 1960 жылғы Римдегі Олимпиада ойындарының қола жүлдегері және бірнеше дүркін әлемдік рекордшы. 1991 жылы Халықаралық жүзу даңқ залына енгізілді, бұл оның өз заманының ұлы жүзгіштерінің бірі ретіндегі мәртебесін растайды.

Ариана Миямото (1994 ж.т.)

• Рөлі: Модель, сұлулық патшайымы.
• Маңыздылығы: Сасебода дүниеге келген. 2015 жылы «Әлем аруы Жапония» байқауының жеңімпазы атанып, кеңінен танымал болды. Оның жеңісі Жапониядағы нәсілдік бірегейлік туралы жалпыұлттық пікірталас тудырды, өйткені ол мұндай атаққа ие болған алғашқы «хафу» (аралас текті адам) болды. Ариана өзінің танымалдылығын нәсілдік алалаушылықпен күресу үшін пайдаланды.