Vizianagaram

Атауы «Жеңіс қаласы» деп аударылатын Визианагарам қаласының аймақта маңызды рөл атқарған аттас кнәздікпен тығыз байланысты бай тарихы бар.

Негізінің қалануы және алғашқы деректер

Қала тарихы 1713 жылы Визианагарам фортының салынуымен тығыз байланысты. Форттың іргетасын махараджа Виджая Рама Раджу I индуистердің Виджаядашами мерекесі күні қалаған, бұл болашақ қаланың атауына негіз болды. Бұл орын стратегиялық тұрғыдан таңдалып, елді мекеннің өсіп-өркендеуіне негіз болған өзекке айналды.

Қалыптасудың негізгі факторлары

• Саяси билік: Қала қуатты Визианагарам кнәздігінің астанасы болды. Оның билеушілері аймақтың саяси өміріне белсенді қатысып, одақтар құрып және соғыстар жүргізіп, қаланың билік орталығы ретіндегі мәртебесін нығайтты.
• Географиялық орналасуы: Бенгал шығанағы жағалауына жақын, бірақ сонымен бірге құрлықтың ішінде орналасқан Визианагарам сауда жолдары мен ауыл шаруашылығы жерлерін бақылау үшін тиімді орынға ие болды.
• Әскери маңызы: Салынған форт тек билеушілердің резиденциясы ғана емес, сонымен қатар қаланың өсуі үшін қауіпсіздік пен тұрақтылықты қамтамасыз ететін маңызды қорғаныс құрылысы қызметін атқарды.

Ерте мәдени және экономикалық ерекшеліктері

Визианагарам өзінің алғашқы күндерінен бастап маңызды мәдени және білім беру орталығы ретінде дамыды. Кнәздік билеушілері өнердің, музыканың және әдебиеттің танымал қамқоршылары болды. Олар сарайға ақындарды, ғалымдар мен музыканттарды шақырып, бұл мәдени гүлденуге ықпал етті. Қала экономикасы құнарлы айналасындағы жерлердің ауыл шаруашылығына, сондай-ақ күшті кнәздік биліктің қорғауында гүлденген сауда мен қолөнерге сүйенді.

Визианагарам тарихындағы негізгі күндер

Визианагарам тарихына шолу жасау — бұл жеңістер, мәдени өркендеу және маңызды өзгерістер тарихымен танысу. Негізгі оқиғалар бұл қаланың қуатты кнәздік астанасынан қазіргі Үндістанның маңызды аймақтық орталығына дейінгі жолын белестер сияқты белгілейді.

• 1713 ж. — Аңыз бойынша, дәл осы жылы Виджаядашами («Жеңіс күні») мерекесінің қолайлы күнінде махараджа Виджая Рама Раджу I Визианагарам фортының негізін қалады. Бұл оқиға қалаға есім беріп қана қоймай, оның ықпалды кнәздік астанасы ретіндегі тарихының басталуына негіз болды.
• 1757 жылғы 24 қаңтар — Атақты және қанды Боббили шайқасы өткен күн. Жергілікті фольклорда айтылатын бұл қайғылы оқиға аймақ тарихындағы бетбұрыс сәт болып, Визианагарамның әскери үстемдігін бекітті.
• 1794 жылғы 10 шілде — Визианагарам әскерлері Британдық Шығыс Үндістан компаниясының күштерімен қақтығысқан Падманабхам шайқасы болды. Бұл шайқаста жеңілу кнәздіктің егемендігінен айырылып, заминдари иелігі ретінде британдық колониалды жүйенің бір бөлігіне айналуына әкелді.
• 1919 ж. — Қаланың мәдени орталық ретіндегі атағын нығайта отырып, Махараджа музыкалық колледжі есігін айқара ашты. Билеушілер негізін қалаған ол бүгінгі күнге дейін классикалық музыка дәстүрлерін сақтайтын және дамытатын Үндістандағы ең беделді оқу орындарының бірі болып табылады.
• 1948 ж. — Тарихтағы жаңа парақ: Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін Визианагарам кнәздігі ресми түрде Үнді Одағының құрамына кіріп, өзінің автономды билік дәуірін аяқтады.
• 1979 жылғы 1 маусым — Визианагарам қазіргі әкімшілік мәртебесіне ие болды. Бұл күні Визианагарам округі ресми түрде құрылып, қала оның астанасы болды, өз басқаруына көршілес аймақтардың аумақтарын біріктірді.

Визианагарам дамуының негізгі кезеңдері

Визианагарам тарихы — бұл жай ғана әулеттер билігінің шежіресі емес, оның әскери бекіністен гүлденген мәдени, білім беру және экономикалық орталыққа біртіндеп айналуы. Қала бірнеше негізгі кезеңдерден өтті, олардың әрқайсысы оның келбеті мен маңызында айтарлықтай із қалдырды.

• Кнәздік астанасының негізінің қалануы (XVIII ғ. басы): 1713 жылы форттың іргетасын қалау бастапқы нүкте болып, бұл жерді әскери-саяси орталыққа және ықпалды кнәздіктің астанасына айналдырды. Бұл оқиға қаланың ғасырлар бойы өскен қала құрылысы өзегін анықтады.
• Мәдени және білім беру орталығына айналуы (XIX ғ.): Визианагарам билеушілері өнер мен білімге белсенді қамқорлық жасады. Қаланың «Білім қаласы» ретіндегі беделін нығайтқан Санскрит колледжі (1879 ж.) және Махараджа музыкалық колледжі (1919 ж.) сияқты бірқатар оқу орындарының негізінің қалануы шешуші кезең болды.
• Сәулеттік өзгерістер (XIX ғ. соңы): Бұл кезеңде қала оның жаңа сәулеттік келбетін қалыптастырған еуропалық стильдегі танымал ғимараттармен толықты. Махараджа сарайы (1869 ж.) және қаланың символына айналған әйгілі Ганта Стамбхам сағат мұнарасы салынды.
• Агроөнеркәсіптің дамуы (XX ғ.): Қала экономикасы тарихи түрде ауыл шаруашылығына сүйенді. XX ғасырда оның өнеркәсіптік қуаты артты: жергілікті шикізат — жұт пен қант қамысын өңдейтін ірі жұт және қант фабрикалары салынды.
• Индустриялық өсу (XX ғ. екінші жартысы): Агроөнеркәсіппен қатар аймақта басқа салалар да дами бастады. Қаланың жанында ферроқорытпа өндіретін зауыттар, соның ішінде Үндістандағы ең ірі ферромарганец өндіретін зауыттардың бірі ашылды, бұл Визианагарамның өнеркәсіптік әлеуетін нығайтты.
• Округтің әкімшілік орталығының қалыптасуы (1979 ж.): 1979 жылғы 1 маусымда Визианагарам округі құрылып, қала оның ресми астанасы болды. Бұл оқиға оның Андхра-Прадеш штатының солтүстік жағалаудағы аудандары үшін маңызды әкімшілік, коммерциялық және білім беру орталығы ретіндегі қазіргі мәртебесін бекітті.

Визианагарамның сәулеттік келбеті дәстүрлі үнді стильдері мен еуропалық ықпалдың ерекше үйлесімі болып табылады, бұл оның кнәздік астанасы және маңызды аймақтық орталық ретіндегі тарихын көрсетеді. Қаланың дамуын бірнеше негізгі сәулеттік дәуірлер арқылы бақылауға болады.

Қаланың негізінің қалануы: форт сәулеті (XVIII ғасыр)

Визианагарамның қала құрылысы 1713 жылы қаланың өзегіне айналған Визианагарам фортының салынуынан басталды. Бастапқыда форт сәулеті қорғаныс сипатында болды, бұл оның тастан жасалған массивті қабырғаларынан көрінеді. Дегенмен, оның қақпалары сол кездегі кнәздік резиденцияларға тән раджастхан және какатия сәулет стильдерінің элементтерін біріктіретін бай сәнді орындалуын көрсетеді. Кейбір зерттеушілер оның құрылымында дәстүрлі үнділік жобалау принциптерінің (Ваасту) кейінірек қосылуы мүмкін жекелеген готикалық элементтермен үйлесімін де атап өтеді.

Гүлдену дәуірі: колониалды және индо-сарациндік мотивтер (XIX – XX ғасырдың басы)

Британдық Үндістан кезіндегі махараджалардың билігі кезеңінде еуропалық және гибридті стильдегі ғимараттар пайда болды. Бұл уақытта қалада викториялық неоготиканы, неоклассицизмді және дәстүрлі үнді сәулет формаларын біріктірген индо-сарациндік стиль орнығады. Бұл стиль билеушілердің өз мәртебесі мен заманауилығын көрсетуге деген ұмтылысын көрсетті.

• Сарайлар мен қоғамдық ғимараттар: Форттың ішінде және одан тыс жерлерде Алакананда сарайы мен Моти-Махал сияқты сәнді резиденциялар, сондай-ақ сәулеті еуропалық үлгілерге сәйкес келетін көптеген оқу орындары салынды.
• Ганта Стамбхам сағат мұнарасы (1885 ж.): Лондондағы Биг-Бен үлгісінде салынған құмтастан жасалған бұл айтулы құрылыс британдық колониалды ықпалдың жарқын үлгісі және қаланың символы болып табылады.

Заманауи даму (XX – XXI ғғ.)

Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін сәулеттік назар модернизм мен функционализмге ауысты. Бұл кезең жаңа өнеркәсіп орындарын, әкімшілік ғимараттарды және тұрғын кварталдарды салумен сипатталады. Көптеген тарихи құрылыстар, соның ішінде форттың өзі де, оқу орындарына бейімделді, бұл оларды жаңа функция беру арқылы сақтап қалуға мүмкіндік берді. Қазіргі заманғы постмодернистік сәулеттің жарқын үлгісі — 2015 жылы аяқталған Раманараянам ғибадатхана кешені. Оның Рама құдайдың алып садағы мен жебесі түріндегі ерекше дизайны оны Үндістандағы ең ерекше заманауи құрылыстардың біріне айналдырады.

Үндістандағы Андхра-Прадеш штатында орналасқан Визианагарам қаласы елдің мәдениетіне, өнеріне және қоғамдық өміріне елеулі үлес қосқан көптеген көрнекті тұлғалардың отаны және қызмет еткен жері болып табылады. Төменде олардың кейбіреулері берілген.

Өнер және мәдениет қайраткерлері

• Пулапака Сушила (1935 ж.т.) — алты онжылдықтан астам мансабы бар аңызға айналған үнді әншісі. Ол Үндістанның әртүрлі тілдерінде рекордтық мөлшерде ән орындағаны үшін Гиннес рекордтар кітабына енген. Сушила Визианагарамда дүниеге келген және Махараджа музыкалық колледжінің түлегі, онда оның тәлімгері белгілі скрипкашы Дварам Венкатасвами Найду болған. 2008 жылы ол Үндістанның ең жоғары азаматтық марапаттарының бірі — Падма Бхушанмен марапатталды.
• Гуразада Аппарао (1862–1915) — телугу тіліндегі заманауи әдебиеттің ізашарларының бірі болып саналатын ықпалды жазушы және драматург. Ол басқа округте дүниеге келгенімен, өмірінің көп бөлігін Визианагарамда өткізіп, сол жерде шығармашылықпен айналысқан. Оның «Каньясулкам» (1892) пьесасы сол кездегі әлеуметтік мәселелерді сынайтын маңызды шығарма болды.
• Дварам Венкатасвами Найду (1893–1964) — зағип болған көрнекті скрипкашы-виртуоз. Ол Визианагарамдағы Музыкалық колледждің директоры қызметін атқарды және музыкаға қосқан үлесі үшін «Падма Шри» марапатына ие болды. Оның шеберлігі мен өнерге берілгендігі оны карнатикалық музыка тарихындағы негізгі тұлғалардың біріне айналдырды.
• Адибхатла Нараяна Дас (1864–1945) — музыка, би және әдебиетті біріктіретін баяндау түрі Харикатха жанрының негізін қалаушы ретінде белгілі бірегей өнер қайраткері. Ол полиглот, ақын және философ, сонымен қатар Визианагарам музыкалық колледжінің алғашқы жетекшісі болған.
• Гуммади Венкатешвара Рао (1926–2010) — негізінен телугу тілінде 500-ге жуық фильмге түскен танымал актер. Ол өз заманының ең үздік мінезді актерлерінің бірі ретінде танымал болды және көптеген марапаттарға, соның ішінде беделді Раштрапати сыйлығына және 1977 жылы Падма Шри азаматтық марапатына ие болды.

Басқа да танымал тұлғалар

• Коди Рамамурти Найду (1882–1942) — бүкіл Үндістанға және одан тыс жерлерге танымал әйгілі палуан. Өзінің ерекше күші үшін ол Георг V королінен «Калиюга Бхима» деген лақап ат алды. Ол сондай-ақ цирктің негізін қалап, одан түскен табысты Үндістанның тәуелсіздік қозғалысын қолдауға жұмсаған.
• Махараджкумар Виджаянанд Гаджапати Раджу (1905–1965) — «Виззи» лақап атымен танымал Үндістан крикет құрамасының бұрынғы капитаны. Ол тек спортшы ғана емес, сонымен қатар саясаткер болды. Оның арқасында Визианагарам әлемдік крикет картасынан өз орнын алды.