Colwyn Bay

Негізінің қалануы және алғашқы деректер

Уэльстің көптеген көне елді мекендерінен айырмашылығы, қазіргі Колуин-Бэй — негізінен Виктория дәуірінің туындысы. XIX ғасырдың ортасына дейін бұл аймақ шашыраңқы фермалары және қазір Олд-Колуин (Old Colwyn) деп аталатын шағын ауылы бар тыныш ауылдық жер болған. «Колуин-Бэй» атауының өзі 1865 жылдан кейін, Пулл-и-Крохан иелігіндегі (Pwllycrochan Estate) жерлер құрылыс салу үшін аукционға шығарылып, қаланың жоспарлы құрылысы басталғанда ғана кеңінен қолданыла бастады.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Колуин-Бэйдің қарапайым елді мекеннен танымал курортқа айналуының жедел дамуына бірнеше факторлар әсер етті:

• Теміржол қатынасы: 1840-жылдардың аяғында Честер — Холихед теміржолының ашылуы шешуші сәт болды. Станция теңіз жағасында демалғысы келетін Англияның өнеркәсіптік қалаларының тұрғындары үшін жағалауды оңай қолжетімді етті.
• Географиялық орналасуы: Көркем төбелер мен кең теңіз шығанағының арасында орналасуы сауықтыру туризмі үшін тамаша жағдайлар жасады.
• Жерге инвестиция салу: Виллалар мен қонақ үйлер салу үшін ірі жер учаскелерін бөлу және сату капиталды тартып, құрылыстың буржуазиялық сипатын анықтады.

Алғашқы мәдени және экономикалық ерекшеліктер

Ертедегі Колуин-Бэй экономикасы дәстүрлі ауыл шаруашылығынан бірден қонақжайлылық индустриясына бағытталды. Қала дәулетті қауымға арналған талғампаз викториялық стильде салынды. Променадтар, парктер мен пансионаттар пайда болды. Мәдени өмір жағалау мен теңіз демалысының айналасында болды, бұл XIX ғасырдың аяғында курорттың өркендеу символына айналған жеке пирстің салыну қажеттілігіне әкелді.

Дамудың негізгі кезеңдері

Тыныш ауылдық жердің Солтүстік Уэльстің жанданған курортына айналу тарихы көлік пен туристік инфрақұрылымның дамуымен тығыз байланысты.

• 1849 жыл: Аймақты ірі қалалармен байланыстырған және туризмнің дамуына алғашқы серпін берген теміржол учаскесінің ашылуы.
• 1865 жыл: Қаланың сәнді теңіз курорты ретінде жоспарлы құрылысының басталуына негіз болған Пулл-и-Крохан иелігіндегі жерлерді сату аукционы.
• 1887 жыл: Өсіп келе жатқан елді мекеннің әкімшілік дербестігін ресімдеген жергілікті Кеңестің (Local Board) құрылуы.
• 1900 жыл: Жағалаудың басты ойын-сауық орталығына және өркендеу символына айналған Виктория пирсінің салтанатты түрде ашылуы.
• 1923 жыл: Муниципалитеттің үлкен қоғамдық парк құру үшін Пулл-и-Крохан орман алқабын сатып алуы.
• 1934 жыл: Колуин-Бэй аймақтағы маңыздылығын растай отырып, ресми түрде муниципалды боро (Municipal Borough) мәртебесін алады.
• 1940 жыл: Соғыс уақытында Ұлыбританияның Азық-түлік министрлігінің қалаға эвакуациялануы, бұл курортты уақытша маңызды әкімшілік хабқа айналдырды.
• 1963 жыл: Қаланың үстіндегі төбелерде Уэльс тау хайуанаттар бағының (Welsh Mountain Zoo) негізінің қалануы.
• 1984 жыл: Қала арқылы өтіп, көлік қолжетімділігін жақсартқан A55 жүйрік автомагистралі учаскесінің ауқымды құрылысының аяқталуы.
• 2013 жыл: Жағалау сызығын қалпына келтіру жобасы аясында жасанды жағажайы бар Porth Eirias су спорт түрлері орталығының ашылуы.
• 2021 жыл: Ұзақ уақытқа созылған реконструкциядан кейін жаңартылған және қысқартылған пирстің келушілер үшін ашылуы.

Қаланың қалыптасуының негізгі кезеңдері

Колуин-Бэйдің дамуы — бұл жайылымдық алқаптардан қазіргі заманғы туризм мен қызмет көрсету орталығына дейінгі трансформация тарихы. Төменде қаланың қазіргі келбеті мен экономикасын анықтаған негізгі кезеңдер берілген.

• Теміржол революциясы (XIX ғасырдың ортасы). Честер — Холихед желісінің тартылуы өзгерістердің катализаторы болды. Ол аймақты Англияның ірі өнеркәсіптік орталықтарымен байланыстырып қана қоймай, қаланы жаппай демалушылар үшін қолжетімді етіп, оның туристік бағытын айқындап берді.
• 1865 жылғы қала құрылысы жоспары. Пулл-и-Крохан иелігіндегі (Pwllycrochan Estate) жерлердің сатылуы бақыланатын урбанизация процесін бастады. Стихиялы құрылыстан айырмашылығы, Колуин-Бэй «теңіз жағасындағы қала-бақ» жоспары бойынша дамыды, бұл оған осы күнге дейін сақталған кең көшелер мен мол жасыл желек сыйлады.
• Виктория пирсінің құрылысы (1900). Пирстің ашылуы қалаға элиталық курорт мәртебесін бекітті. Бұл ғимарат жай ғана аттракцион емес, жағалаудың экономикалық өзегіне айналып, артистерді, музыканттарды және дәулетті қауымды тартып, қонақ үй бизнесінің дамуына серпін берді.
• Азық-түлік министрлігінің «басып кіруі» (1940-жылдар). Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбританияның Азық-түлік министрлігі Колуин-Бэйге эвакуацияланды. Бұл оқиға соғыс уақытында қонақ үйлерді мемлекеттік қызметшілермен толтырып, мыңдаған жұмыс орындарын ашу арқылы қаланы экономикалық құлдыраудан сақтап қалды және аймақтың демографиясын мәңгіге өзгертті.
• A55 инфрақұрылымдық серпілісі (1980-жылдар). Қала орталығы арқылы өтетін жүйрік автомагистральдің құрылысы күрделі инженерлік және әлеуметтік сынақ болды. Жол қаланы екіге бөлгенімен, логистиканы айтарлықтай жақсартып, Колуин-Бэйді бүкіл Солтүстік Уэльс үшін ыңғайлы көлік торабына айналдырды.
• Жағалауды жаңарту жобасы (2010-жылдар – бүгінгі күн). Жағалау сызығын нығайту және құмды жаңарту бойынша ауқымды бағдарлама жаңа қоғамдық кеңістіктер құруға мүмкіндік берді. Porth Eirias орталығының құрылысы және променадтың реконструкциясы қаланы пассивті жағажай демалысынан белсенді туризм мен су спорт түрлеріне бағыттады.

Қала құрылысы тұжырымдамасы және жалпы көрінісі

Колуин-Бэйдің сәулеттік ландшафты бірегей, себебі қала көне өзек айналасында стихиялы түрде өспей, XIX ғасырдың екінші жартысында жоспарлы түрде құрылған. Қала құрылысының құрылымы «теңіз жағасындағы қала-бақ» идеясына бағынған: ағаштар егілген кең көшелер, виллаларға арналған кең учаскелер және сауда мен тұрғын үй кварталдарына нақты бөлу. Жер бедері террассалы құрылыс салуға мүмкіндік берді, соның арқасында көптеген ғимараттардан теңіз көрінеді.

Сәулет стильдері мен дәуірлері

Қаланың келбеті негізінен Британ империясының гүлдену кезеңінде қалыптасты, бұл тарихи реминисценциялар мен эклектиканың басым болуын анықтады.

• Викториялық эклектика және Италияландыру стилі (1860–1900 жж.). Тарихи орталықтың негізгі стилі. Құрылыс салушылар италиялық палаццо элементтерін пайдалана отырып, курортқа беделді көрініс беруге тырысты.
  Сипатты белгілері: Қызыл кірпіш пен терракотаны пайдалану, инсоляция мен көріністі жақсарту үшін эркерлер (bay windows), сәндік карниздер мен мұнаралар.
  Мысалдар: Station Road-тағы ғимараттар, бұрынғы Pwllycrochan қонақ үйі (қазіргі Rydal Penrhos мектебінің бөлігі).
• Неоготика (Gothic Revival). Сол кездегі діни және білім беру мекемелеріне тән дәстүрлі стиль.
  Сипатты белгілері: Сүйір аркалар, витраждар, жергілікті әктасты пайдалану, шпильдер.
  Мысалдар: Өсіп келе жатқан англикан қауымдастығы үшін салынған Әулие Павел шіркеуі (St Paul's Church).
• Эдуардтық стиль және Өнер мен қолөнер (1901–1914 жж.). XX ғасырдың басында сәулет неғұрлым ұстамды бола бастады, бірақ талғампаздығын сақтап қалды.
  Сипатты белгілері: Қасбеттердегі фахверк элементтері, жабынқыш шатырлар, еркін жоспарлау, қолөнер бөлшектерінің сапасына басымдық беру.
  Мысалдар: Rhos-on-Sea ауданындағы тұрғын үйлер, Theatr Colwyn ғимараты (бастапқыда 1880 жылдары ашылған, бірақ осы кезеңде қайта салынған).
• Модернизм және Брутализм (1960–1980 жж.). Соғыстан кейінгі кезең функционалды сәулетті, көбінесе бетоннан жасалған ғимараттарды әкелді. Бұл уақыт A55 тас жолының салынуына байланысты қала құрылымының түбегейлі өзгеруімен байланысты.
  Сипатты белгілері: Лаконикалық формалар, темірбетонды пайдалану, әкімшілік ғимараттардың ауқымды шынылануы.
  Мысалдар: Әкімшілік орталық (Civic Centre) және Солтүстік Уэльс полициясының штаб-пәтері ғимараты.
• Қазіргі заманғы сәулет (XXI ғасыр). Ең жаңа жобалар жағалауды қалпына келтіруге және ғимараттарды табиғи ландшафтқа интеграциялауға бағытталған.
  Сипатты белгілері: Органикалық формалар, шыны, болат және экологиялық материалдарды пайдалану, пайдаланылатын шатырлар.
  Мысалдар: Porth Eirias кешені — құм төбелеріне ұқсайтын иілген шатыры бар, қаланың жаңару нышанына айналған көрнекті ғимарат.

Инженерлік сәулет өнері

Теңіз сәулетін ерекше атап өткен жөн. XIX ғасырдың аяғындағы шойын құю стилінде жобаланған Виктория пирсі (Victoria Pier) — айлақтың утилитарлық функциясын «мавр» стиліндегі ойын-сауық павильонының сәнділігімен ұштастырған викториялық инженерлік ойдың жарқын үлгісі (өрттер мен қайта құруларға дейін).

Колуин-Бэйдің көрнекті тұлғалары

Көлемі шағын болғанына қарамастан, Колуин-Бэй Голливуд жұлдыздарынан бастап британдық теледидар мен спорт аңыздарына дейінгі бірқатар әлемдік деңгейдегі танымал тұлғалардың туған жері немесе қалыптасқан мекені болды.

• Терри Джонс (Terry Jones) — Комик, режиссер, тарихшы және жазушы
  Аңызға айналған «Монти Пайтон» (Monty Python) комедиялық тобының негізін қалаушылардың бірі. 1942 жылы Колуин-Бэйде дүниеге келген. Джонс экранда жарқырап қана қоймай, топтың «Брайанның өмірі» және «Өмірдің мәні» сияқты культтік фильмдерін түсірді, сонымен қатар орта ғасыр тарихы бойынша құрметті кітаптардың авторы болды.
• Тимоти Далтон (Timothy Dalton) — Театр және кино актері
  1946 жылы Колуин-Бэйде дүниеге келген. «Көзден ұшқан ұшқындар» және «Өлтіруге лицензия» фильмдерінде Джеймс Бонд рөлін төртінші болып орындаушы ретінде әлемдік танымалдылыққа ие болды. Оның 007 агентін сомдауы Ян Флеминг жасаған түпнұсқа бейнеге ең жақын нұсқалардың бірі болып саналады.
• Уильям Роуч (William Roache) — Актер
  Ол Ноттингемде туылғанымен, жастық шағы Колуин-Бэйде өтіп, беделді Rydal School (қазіргі Rydal Penrhos) мектебінде білім алған. Роуч бүкіл әлемге «Коронация көшесі» (Coronation Street) сериалындағы Кен Барлоу ретінде танымал. Ол бір теледидарлық сабын операсында ең ұзақ ойнаған актер ретінде Гиннестің рекордтар кітабына енген.
• Пола Йейтс (Paula Yates) — Тележүргізуші және журналист
  1959 жылы Колуин-Бэйде дүниеге келген. 1980-ші және 90-шы жылдардағы танымал The Tube және The Big Breakfast музыкалық бағдарламаларын жүргізіп, британдық теледидардың иконасына айналды. Оның жарқын стилі мен жұлдыздардан алған сұхбаттары сол кездегі поп-мәдениетке айтарлықтай әсер етті.
• Микки Томас (Mickey Thomas) — Кәсіби футболшы
  Колуин-Бэймен тығыз байланысты, жақын маңдағы Мохдре тумасы. Уэльс құрамасында, сондай-ақ «Манчестер Юнайтед», «Эвертон» және «Челси» сияқты клубтарда өнер көрсетті. Мансабын аяқтағаннан кейін танымал спорттық комментатор болды.
• Хелен Уиллеттс (Helen Willetts) — Метеоролог және тележүргізуші
  Колуин-Бэйде өсіп, жергілікті Eirias High School мектебін бітірген. BBC арнасында ауа райы болжамының ең танымал тұлғаларының біріне айналды, BBC News, Radio 4 және Radio 5 Live эфирлерінде үнемі бой көрсетіп келеді.