Sun Moon Lake

Қоныстану тарихы және атаудың шығу тегі

Сан-Мун көлі табиғи нысан болғанымен, оның игерілу тарихы байырғы Тхао халқымен тығыз байланысты. Аңыз бойынша, осы тайпаның аңшылары тауда ақ бұғының соңынан еріп жүріп, балыққа бай су айдынының жағасына шыққан. Бірнеше ғасыр бұрын болған бұл оқиға аймақтың тұрақты қоныстануының бастауы болып саналады.

Бұл жер өзінің қазіргі атауын бірегей географиялық пішініне байланысты алған:

• Көлдің шығыс бөлігі күнді еске түсіретін дөңгелек пішінге ие.
• Батыс бөлігі жарты ай тәрізді иілген.

Дамудың негізгі факторлары

Аймақтың маңызды экономикалық орталық ретінде қалыптасуындағы шешуші сәт XX ғасырдың басы болды. Биік таулы орналасуы мен табиғи рельефі көлді гидроэнергетика үшін тамаша орынға айналдырды. 1930-жылдары мұнда ауқымды инженерлік бағдарлама жүзеге асырылды: бөгет пен гидроэлектр станциясының құрылысы су деңгейінің едәуір көтерілуіне әкелді.

Табиғи су айдынының ірі су қоймасына айналуы аралды электр энергиясымен қамтамасыз етіп қана қоймай, саяхатшыларды қызықтыратын көркем ландшафт қалыптастырды, бұл туризмнің дамуына негіз болды.

Ертедегі мәдени және экономикалық ерекшеліктер

Индустрияландыру басталғанға дейін көлдегі өмір дәстүрлі кәсіптердің айналасында шоғырланды. Жергілікті тұрғындар балық аулаудың бірегей әдістерін ойлап тауып, су бетінде өсімдіктер өсіру үшін «қалқымалы бақтар» жасады.

Мәдени ландшафттың орталық элементі әрқашан Лалу аралы болды. Ол Тхао халқының рәсімдерін өткізетін қасиетті орын қызметін атқарды және ата-бабалар рухының мекені болып саналды. Су деңгейінің өзгеруіне қарамастан, арал өзінің қасиетті мәртебесін сақтап қалды және аймақтың тарихи мұрасының маңызды символы болып қала береді.

Аймақ тарихындағы негізгі белестер

• XVII–XVIII ғасырлар — Тхао тайпасы Лалу аралын өздерінің рухани өмірінің орталығына айналдырып, су айдынының жағалауына біржола қоныстанады.
• 1919 жыл — Көл суын электр энергиясын өндіруге пайдалану бойынша ауқымды гидротехникалық жобаның басталуы.
• 1934 жыл — Бөгет пен гидроэлектр станциясы құрылысының аяқталуы, нәтижесінде су деңгейі көтеріліп, Сан-Мун көлінің қазіргі пішіні қалыптасты.
• 1938 жыл — Солтүстік жағалауда су астында қалған екі шағын ғибадатхананың орнына зәулім Вэньу храмы тұрғызылды.
• 1965 жыл — Ландшафттың сәулеттік басымдықтарының біріне айналған әйгілі Цы Энь пагодасы құрылысының аяқталуы.
• 21 қыркүйек 1999 жыл — Қуатты жер сілкінісі аймақтың инфрақұрылымына айтарлықтай зиян келтіріп, Лалу аралының ішінара бұзылуына әкелді.
• Қаңтар 2000 жыл — Аймақты қалпына келтіру және туризмді дамыту мақсатында Сан-Мун көлі Ұлттық көрікті аймағының әкімшілігі ресми түрде құрылды.
• 2009 жыл — Көл жағалауын аборигендер мәдениетінің тақырыптық паркімен байланыстыратын аспалы жолдың іске қосылуы.
• 2012 жыл — Көл айналасындағы велосипед маршруты халықаралық медиа тарапынан әлемдегі ең әдемі веложолдар тізіміне енгізілді.

Аймақтың өзгеру және даму кезеңдері

Сан-Мун көлі айналасындағы аумақтың дамуы — бұл Тхао тайпасының оңаша мекенінен әлемдік деңгейдегі туристік кластерге дейінгі трансформация тарихы. Төменде осы жердің заманауи экономикалық және мәдени бейнесін айқындаған негізгі кезеңдер берілген.

• Гидроэнергетикалық каскадты құру (1930-жылдар)
  Маңызы: Бөгеттер мен электр станцияларының құрылысы аралды энергиямен қамтамасыз етіп қана қоймай, ландшафтты түбегейлі өзгертті. Су деңгейінің көтерілуі көлдің қазіргі пішінін қалыптастырып, оны көркем су қоймасына айналдырды, бұл болашақ туризм индустриясының негізі болды.
• Сәулеттік ансамбльді қалыптастыру (1938–1971)
  Маңызы: Вэньу храмын көшіру және кеңейту, сондай-ақ Чан Кайшидің бұйрығымен зәулім Цы Энь пагодасын салу орынның танымал мәдени кодын қалыптастырды. Бұл нысандар зияратшылар мен шығыс мәдениетін бағалаушыларды тартатын сәулеттік басымдықтарға айналды.
• Элиталық курорт мәртебесі (1950–1980 жж.)
  Маңызы: Көлдің мемлекет басшысының ресми резиденциясы ретінде пайдаланылуы жоғары деңгейлі инфрақұрылымның дамуына ықпал етті. Сапалы жолдар мен алғашқы люкс қонақ үйлер салынып, бұл аймақтың беделді демалыс орны ретіндегі беделін бекітті.
• Ұлттық көрікті аймақты құру (2000 жыл)
  Маңызы: 1999 жылғы жойқын жер сілкінісінен кейін аумақты басқару мемлекеттік деңгейге өтті. Бұл қала құрылысының бірыңғай стандарттарын енгізуге, ретсіз құрылысты жүйелеуге және қалпына келтіру жұмыстарына ауқымды инвестиция тартуға мүмкіндік берді.
• Аспалы жолды іске қосу (2009 жыл)
  Маңызы: Жағалауды аборигендер мәдениеті ауылымен байланыстырған фуникулердің ашылуы бірыңғай туристік бағытты құрды. Бұл туристер легін көрікті жерлер арасында қайта бөлуге және қонақтардың орташа келу уақытын арттыруға мүмкіндік беріп, аймақты экономикалық тұрғыдан нығайтты.
• Әлемдік деңгейдегі велоинфрақұрылымды құру (2012 жылдан қазіргі уақытқа дейін)
  Маңызы: Су үстіндегі бірегей веложолдардың құрылысы курортты экологиялық туризмге бағыттады. Маршруттың әлемдегі ең үздік веложолдар рейтингіне енуі (CNN нұсқасы бойынша) белсенді демалысқа қызығатын жаңа халықаралық аудиторияны тартты.

Сәулеттік бейнесі және құрылыс ерекшеліктері

Сан-Мун көлі классикалық қала емес, табиғи көрікті жер болғандықтан, оның «қала құрылыстық» дамуы су айдынының айналасында нүктелік сәулеттік нысандарды құру жолымен жүрді. Аймақтың құрылысы XX ғасырдың ортасында салынған монументалды діни ғимараттар мен ландшафтқа үйлесімді енген органикалық сәулеттің заманауи үлгілерінің жиынтығын білдіреді.

Тарихи дәуірлер мен сәулет стильдері

Жағалаудың сәулеттік ансамблін шартты түрде екі негізгі кезеңге бөлуге болады: XX ғасырдың ортасындағы мәдени бірегейлікті бекіту және XXI ғасырдағы элиталық туристік инфрақұрылымды дамыту.

1. Дәстүрлі қытай стилі (Сарай сәулеті)

Бұл стиль Қытай Республикасы үкіметінің аумақты белсенді абаттандыру кезеңінде (1950–1970 жж.) басым болды. Мақсаты ұлттық мәдениеттің айбынды символдарының негізін қалау еді.

• Сыртқы ерекшеліктері: Жылтыр черепицамен қапталған иілген шатырлар, бай декор, қызыл және алтын түстердің қолданылуы, қатаң симметрия, көп деңгейлілік.
• Маңызды құрылыстар:
  • Вэньу храмы: «Солтүстік сарай стилінің» жарқын үлгісі. Тау бөктерінде орналасқан ауқымды кешен Тыйым салынған қаланың императорлық сарайларын еске түсіреді.
  • Цы Энь пагодасы: Тан әулетінің дәстүрлі стилінде салынған 46 метрлік сегіз қырлы мұнара. Ол ландшафттың көрнекі орталығы қызметін атқарады.
  • Сюаньцзан храмы: Тан дәуірінің қатаң әрі ықшам стилінде орындалған, оның мемориалдық сипатын ақ қабырғалары мен қара түсті черепицалары айқындай түседі.

2. Модернизм және органикалық сәулет (Брутализм, Дзен-минимализм)

XXI ғасырдың басында Ұлттық көрікті аймақ құрылғаннан кейін бағыт экологиялық тиімділікке және ғимараттарды қоршаған ортамен интеграциялауға ауысты. Заманауи жобалар ерекшеленуге емес, табиғатпен астасып кетуге тырысады.

• Сыртқы ерекшеліктері: Өңделмеген бетонды, шыныны, ағашты және тасты пайдалану. Төбелердің контурын қайталайтын тегіс сызықтар, панорамалық әйнектеу, табиғи жарық пен кеңістікке басымдық беру.
• Маңызды құрылыстар:
  • Сяншань туристік орталығы (Xiangshan Visitor Center): Жапон сәулетшісі Норихико Данның туындысы. Ғимарат ашық бетоннан жасалған, оның иілген пішіндері жерден өсіп шыққандай көрініп, ғимарат пен жағалау сызығының арасындағы шекараны жойып жібереді.
  • The Lalu қонақ үйі: Дзен-минимализмнің үлгісі. Керри Хилл жобалаған ғимарат нақты көлденең және тік сызықтарды, табиғи материалдар мен жарық ойынын пайдалана отырып, тыныштық пен оңашалану атмосферасын тудырады.

Қала құрылысының тораптары

Көл айналасындағы құрылыс туристік орталықтар қызметін атқаратын екі негізгі елді мекенге шоғырланған:

• Шуйшэ пирсі (Shuishe): Солтүстік жағалаудағы әкімшілік және көлік орталығы. Мұнда қонақ үй типіндегі тығыз заманауи құрылыс басым.
• Ита Тхао (Ita Thao): Оңтүстік жағалаудағы Тхао байырғы халқы тұратын қоныс. Мұндағы сәулет эклектикалық сипатқа ие, дәстүрлі тұрғын үй элементтері коммерциялық ғимараттармен, дүкендермен және қонақ үйлермен ұштасқан.

Сан-Мун көлімен байланысты көрнекті тұлғалар

Сан-Мун көлінің тарихы мен заманауи бейнесі осы аумақтың дамуына үлес қосқан мемлекет қайраткерлерінің, рухани жетекшілердің және сәулетшілердің есімдерімен тығыз байланысты. Төменде аймақ атмосферасын қалыптастыратын негізгі тұлғалар берілген.

• Чан Кайши (Chiang Kai-shek)
  Саяси және әскери қайраткер, Қытай Республикасының бұрынғы президенті.
  Сан-Мун көлі саясаткердің сүйікті демалыс орны болған, мұнда оның ресми резиденциясы орналасқан. Дәл оның бастамасымен 1971 жылы анасының құрметіне атақты Цы Энь пагодасы тұрғызылды. Бұл ғимарат ландшафттың негізгі сәулеттік басымдықтарының біріне айналды.
• Сун Мэйлин (Soong Mei-ling)
  Қоғам қайраткері, Қытай Республикасының бірінші ханымы.
  Чан Кайшидің жұбайы күйеуімен бірге көлге жиі сапарлап тұрған. Арнайы ол үшін және резиденцияға келетін шетелдік дипломаттар үшін 1971 жылы рим стилінде Иса шіркеуі (Jesus Church) салынды. Бұл ғимарат үйлену тойлары мен фотосессиялар өткізуге арналған танымал орын болып қала береді.
• Сюаньцзан (Xuanzang)
  Тан әулеті дәуірінің будда монахы, ғалым, философ және саяхатшысы.
  Монах VII ғасырда өмір сүрсе де, оның көлмен тікелей рухани байланысы бар. 1955 жылы оның сүйегінің бір бөлігі Жапониядан Тайваньға әкелінді. Осы жәдігерді сақтау үшін 1965 жылы көл жағасында Сюаньцзан храмы салынды, ол маңызды зиярат ету орталығына айналды.
• Норихико Дан (Norihiko Dan)
  Заманауи жапон сәулетшісі.
  Сяншань туристік орталығы (Xiangshan Visitor Center) жобасының авторы. Оның органикалық сәулет стилінде орындалған жұмысы көлдегі заманауи құрылыс туралы түсінікті түбегейлі өзгертті. Рельефке үйлесімді енген ғимарат аймақтағы ең көп суретке түсірілетін орындардың біріне айналды.
• Керри Хилл (Kerry Hill)
  Австралиялық сәулетші.
  Чан Кайшидің бұрынғы резиденциясының орнына салынған The Lalu қонақ үйі дизайнының авторы. Оның дзен-минимализм стиліндегі жобасы Азиядағы курорттық сәулеттің жаңа стандарттарын қалыптастырып, көлді элиталық туризм мен жоғары деңгейлі демалыс бағытына айналдырды.
• Гуань Юй (Guan Yu)
  Үш патшалық дәуірінің қолбасшысы, соғыс және намыс құдайы ретінде құрметтеледі.
  Көлдің солтүстік жағалауындағы зәулім Вэньу храмы арналған екі тарихи тұлғаның бірі (Конфуциймен бірге). Храмдағы Гуань Юй мүсіні адалдық пен әділдікті бейнелейтін мыңдаған туристер мен жергілікті тұрғындардың табыну нысаны болып табылады.