Bukavu

Киву көлінің көркем оңтүстік жағалауында орналасқан Букаву қаласының тарихы отарлау дәуірімен және оның географиялық орнымен тығыз байланысты. Оның қалыптасуы — шағын отарлау бекетінен ірі әкімшілік орталыққа айналу жолы туралы хикая.

Негізі қалануы және ерте кезең

Қазіргі Букаву тарихы 1901 жылы бельгиялық отарлау өкіметі осы жерде елді мекеннің негізін қалаған кезден басталады. Бастапқыда ол Костерманвиль (Costermansville) деген атау алды. Қала өзінің қазіргі Букаву атауына тек 1966 жылы, тәуелсіздік алғаннан кейін ие болды.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Қаланың дамуына оның аймақтағы маңызын айқындаған бірнеше негізгі факторлар ықпал етті:

• Стратегиялық орналасуы: Қала Киву көлінің оңтүстік шетінде, Руанда шекарасына жақын орналасқан, бұл оны маңызды көлік және сауда торабына айналдырды.
• Әкімшілік орталық: Отарлау кезеңінде Костерманвиль бүкіл Киву провинциясының маңызды әкімшілік орталығы болды, бұл оның өсуіне және инфрақұрылымының дамуына ықпал етті.
• Қолайлы климат: Теңіз деңгейінен шамамен 1500 метр биіктікте орналасуы қаланы жұмсақ әрі тым ыстық емес климатпен қамтамасыз етті. Бұл еуропалық қоныстанушыларды қызықтырды және 1960 жылға дейін қала бельгиялықтар үшін танымал тұрғылықты жер болды.

Ерте мәдени және экономикалық ерекшеліктері

Бастапқыдан-ақ Букаву сипаты жағынан еуропалық қала ретінде дамыды. Көл жағасында бельгиялық әкімшілер мен қоныстанушылар үшін көптеген виллалар салынды. Экономика әкімшілік функциялар мен Киву көлі арқылы жүретін сауда төңірегіне шоғырланды. Өзінің мәртебесі мен өмір сүруге жайлы жағдайларының арқасында қала тек саяси ғана емес, сонымен қатар аймақтың мәдени орталығына айналып, білімді мамандарды тартты және Конгоның (ДР) бұл бөлігі үшін бірегей қалалық ортаны қалыптастырды.

Негізгі оқиғалар хронологиясы

Букаву тарихы — бұл оның отарлау бекетінен аймақтың маңызды әкімшілік, білім беру және мәдени орталығына айналу шежіресі. Негізгі белестер оның қалыптасу және даму кезеңдерін көрсетеді.

• 1901 ж. — Бельгиялық отарлау өкіметінің қаланы негіздеуі. Бастапқыда ол Костерманвиль (Costermansville) деп аталды.
• 1927 ж. — Костерманвиль Киву провинциясының әкімшілік орталығына айналады, бұл оның өсуі мен инфрақұрылымының дамуын жеделдетеді.
• 1960 ж. — Конго Демократиялық Республикасы тәуелсіздік алады және қала бүкіл ел сияқты өз тарихының жаңа, отарлаудан кейінгі кезеңіне аяқ басады.
• 1966 ж. — Атауларды «африкаландыру» саясаты аясында Костерманвиль қаласы ресми түрде Букаву деп өзгертілді.
• 1970 ж. — Қалаға жақын жерде Кахузи-Биега ұлттық паркі құрылды, ол кейіннен елдің ең маңызды табиғат қорғау нысандарының біріне айналды.
• 1980 ж. — Өзінің бірегей биоалуантүрлілігінің арқасында Кахузи-Биега ұлттық паркі ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енгізілді.
• 1993 ж. — Букаву ресми университеті (Université Officielle de Bukavu) негізі қаланды, бұл қаланың аймақтағы маңызды білім беру орталығы ретіндегі мәртебесін нығайтты.

Букаву дамуындағы негізгі белестер

Әкімшілік мәртебелердің өзгеруінен бөлек, Букаву тарихы бірқатар нақты сәулеттік, өнеркәсіптік және инфрақұрылымдық жетістіктермен ерекшеленеді. Бұл белестер оның бірегей бейнесі мен экономикалық базасын қалыптастырып, отарлау бекетін өзіндік африкалық қалаға айналдырды.

• Сәулеттік бейненің қалыптасуы (1920-1940 жж.): Бұл кезеңде сол кезде Костерманвиль есімін иеленген қала орталығы белсенді түрде салынды. Бельгиялық отарлау стиліндегі негізгі әкімшілік ғимараттар мен жеке виллалар бой көтерді. Қаланың басты католиктік соборының құрылысы маңызды рухани және сәулеттік орталыққа айналды, ол бүгінгі күнге дейін Букавудың басты биіктік нысандарының бірі болып табылады.
• Фармацевтика өнеркәсібінің негізі қалануы (1942 ж.): Хин ағашының қабығынан хинин өндіруге маманданған «Congo-Kina» (кейінірек — Pharmakina) фабрикасы құрылды. Бұл оқиға Букавудың безгекке қарсы осы маңызды дәрі-дәрмекті өндіретін әлемдік орталықтардың бірі ретіндегі мәртебесіне негіз қалады және компанияны аймақтағы ең ірі жеке жұмыс берушіге айналдырды.
• Сыра қайнату индустриясының пайда болуы (1950 ж.): Bralima компаниясы Букавуда өзінің сыра зауытын ашты. Бұл бұған дейін негізінен әкімшілік функциялар мен ауыл шаруашылығына шоғырланған жергілікті экономиканы әртараптандырудағы маңызды қадам болды.
• Энергетикалық базаның құрылуы (1958 ж.): Киву көлінен бастау алатын Рузизи өзенінде «Рузизи I» гидроэлектр станциясы пайдалануға берілді. Электр энергиясының қуатты әрі тұрақты көзінің пайда болуы қаланың одан әрі өнеркәсіптік дамуына және қала тұрғындарының өмір сүру сапасын жақсартуға серпін берді.
• Әуе қатынасының дамуы (XX ғ. ортасы): Қаланың солтүстігінде орналасқан Кавуму әуежайының құрылысы мен дамуы маңызды инфрақұрылымдық жоба болды. Әуежай Букавуды және бүкіл Оңтүстік Киву провинциясын астанамен және сыртқы әлеммен сенімді байланыспен қамтамасыз етті, бұл сауда мен басқару үшін өте маңызды болды.

Букавудың сәулеттік бейнесі — бұл XX ғасырда басталған қала тарихының айқын көрінісі. Мұнда сіз ортағасырлық готиканы немесе Ренессансты кездестірмейсіз, өйткені қала тек 1901 жылы негізделген. Оның қала құрылысының дамуы екі негізгі дәуірді көрсетеді: бельгиялық отарлау және отарлаудан кейінгі кезеңдер.

Отарлау кезеңі: еуропалық жоспарлау және модернизм (XX ғ. басы — 1960 ж.)

Букавудың (сол кездегі Костерманвильдің) қала құрылысының құрылымы бельгиялық билік тарапынан қаланды және негізінен күрделі рельефпен анықталды — қала Киву көлінің жағасындағы бес төбелі түбекте орналасқан. Бұл кезең екі негізгі сәулеттік бағытпен сипатталады:

• Отарлау стилі: Алғашқы ғимараттар — негізінен еуропалық әкімшілер мен қоныстанушыларға арналған виллалар. Оларға еуропалық функционалдылықтың жергілікті климатқа бейімделуімен үйлесуі тән: кең верандалар, биік шатырлар және қызыл кірпіш пен табиғи тас сияқты жергілікті құрылыс материалдарын пайдалану.
• Модернизм: 1930–1950 жылдары қоғамдық және әкімшілік ғимараттардың сәулетінде модернизм белгілері байқала бастады. Бұл стиль таза сызықтарға, геометриялық формаларға және функционалдылыққа басымдық берді. Қаланың басты сәулеттік нысандарының бірі және жарқын мысалы — Әлем Бибісі соборы (Cathédrale Notre-Dame de la Paix). Оның монументалды құрылымы мен қарапайым дизайны сол кездегі еуропалық сәулеттік үрдістерді көрсетеді.

Отарлаудан кейінгі кезең және қазіргі уақыт (1960 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

Тәуелсіздік алғаннан кейін Букавудың қала құрылысының дамуы өз сипатын өзгертті. Халықтың тез өсуі тығызырақ және кейде ретсіз құрылысқа әкелді. Қаланың қазіргі сәулеті негізінен утилитарлық және функционалдық сипатқа ие. Жаңа ғимараттар біртұтас стильге байланбай, практикалық қажеттіліктерге сүйене отырып салынады. Бұл кезеңде сәулеті тек өндірістік міндеттерге бағынышты Pharmakina фабрикасы және Bralima сыра зауыты сияқты маңызды өнеркәсіптік нысандар салынды. Осылайша, бүгінгі Букаву — көл жағасындағы бірегей табиғи ландшафтқа енген, талғампаз отарлау виллалары, XX ғасырдың ортасындағы модернистік ғимараттар және заманауи функционалды құрылыстар көршілес орналасқан көпқабатты қала пейзажы.

Букавумен байланысты көрнекті тұлғалар

Оңтүстік Киву провинциясының әкімшілік орталығы Букаву — Конго Демократиялық Республикасының жаңа тарихындағы көптеген танымал тұлғалардың отаны және қызмет еткен жері. Бұл адамдар саясатқа, медицинаға, журналистикаға және адам құқықтарын қорғауға елеулі үлес қосты.

• Дени Муквеге (Denis Mukwege): Букавудың ең танымал тумасы, дәрігер-гинеколог және құқық қорғаушы. Ол Букавудағы жыныстық зорлық-зомбылықтан зардап шеккен әйелдерге көмек көрсететін Панзи госпиталінің негізін қалаушы. Гуманитарлық қызметі үшін Дени Муквеге 2018 жылы Нобель бейбітшілік сыйлығына, сондай-ақ Сахаров атындағы сыйлықты қоса алғанда, көптеген басқа да халықаралық марапаттарға ие болды.
• Виталь Камерхе (Vital Kamerhe): Букавуда дүниеге келген ықпалды конголық саясаткер. Оның мансабы Ұлттық ассамблея төрағасы және экономикаға жауапты Премьер-министрдің орынбасары сияқты жоғары мемлекеттік лауазымдардағы жұмысты қамтиды. Ол көптеген жылдар бойы елдің саяси аренасындағы көрнекті тұлға болып табылады.
• Кадди Адзуба (Caddy Adzuba): 1981 жылы 5 сәуірде Букавуда дүниеге келген журналист, заңгер және белсенді. Ол ДР Конгодағы жыныстық зорлық-зомбылық мәселесін жариялаудағы жұмысымен кеңінен танымал. Кадди Адзуба Radio Okapi-де жұмыс істейді және құқық қорғау қызметі үшін беделді испандық Астурия ханшайымы сыйлығының лауреаты болып табылады.
• Алексис Тамбве Мвамба (Alexis Thambwe Mwamba): Мансабы осы аймақпен тығыз байланысты тәжірибелі саяси қайраткер. Ол ДР Конго үкіметінде бірнеше рет әділет, сыртқы істер және жоспарлау министрі сияқты негізгі министрлік лауазымдарды атқарды, сонымен қатар Сенат төрағасы болды.
• Соланж Лусику-Намбале (Solange Lusiku Nsimire): Ержүрек журналист және аймақтағы санаулы тәуелсіз газеттердің бірі — "Le Souverain"-нің бас редакторы. Ол өз өмірін баспасөз бостандығы үшін күресуге және үнемі қауіп-қатерге қарамастан, Оңтүстік Кивудағы өткір әлеуметтік және саяси мәселелерді жариялауға арнады.
• Дениз Ньякеру Чисекеди (Denise Nyakeru Tshisekedi): Конго Демократиялық Республикасының бірінші ханымы, президент Феликс Чисекедидің жұбайы, Букавуда дүниеге келген. Ол өзінің "Denise Nyakeru Tshisekedi Foundation" қоры арқылы денсаулық сақтау, білім беру және гендерлік зорлық-зомбылықпен күрес мәселелеріне ерекше көңіл бөле отырып, қоғамдық қызметпен белсенді айналысады.