Cartago

Қаланың негізінің қалануы және көшірілуі

Колумбияның ең көне қалаларының бірі, шуақты Картаго 1540 жылдың 9 тамызында испан конкистадоры Хорхе Робледо тарапынан негізделген. Бұл жердің тарихы қаланың іс жүзінде екі рет іргесі қаланғандығымен бірегей.

Бастапқыда елді мекен қазіргі Перейра қаласының аумағында орналасқан болатын. Алайда, жауынгер пихао тайпаларымен тұрақты қақтығыстар мен экономикалық себептерге байланысты 1691 жылы қала ресми түрде Каука өзенінің аңғарындағы Ла-Вьеха өзенінің жағасына, қазіргі орналасқан жеріне көшірілді.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Қаланың маңызды әкімшілік және сауда орталығы ретінде дамуы бірнеше факторларға байланысты болды:

• Стратегиялық география: Қала Санта-Фе-де-Боготаны Кито қаласымен және Тынық мұхиты жағалауымен байланыстыратын «Камино-Реаль» (Корольдік жол) бойындағы негізгі транзиттік торапқа айналды. Бұл тауарлар мен саяхатшылардың тұрақты ағынын қамтамасыз етті.
• Саяси салмағы: Отаршылдық кезеңде қала текті отбасылар мен тәж өкілдерінің резиденциялары орналасқан маңызды әкімшілік орталық қызметін атқарды.

Ерте мәдени және экономикалық ерекшеліктері

Жаңа жерде бекітілген сәттен бастап қала өзінің бірегей сәулеттік және мәдени келбетін қалыптастыра бастады. Мұнда католик ғибадатханалары мен монастырлары белсенді түрде салынды, олардың көбісі, мысалы, Гуадалупе шіркеуі, отаршылдық сәулет ескерткіштері ретінде бүгінгі күнге дейін сақталған.

Ерте кезеңдегі экономика алқаптың құнарлы топырағының арқасында мал шаруашылығы мен ауыл шаруашылығына негізделді. Сонымен қатар, дәл отаршылдық дәуірде қолмен кесте тігу дәстүрлері пайда бола бастады, бұл кейінірек қалаға әлемдік танымалдылық пен бейресми «кесте астанасы» атағын әкелді.

Негізгі тарихи белестер

Қала тарихы оның бірегей мәдени және сәулеттік келбетін қалыптастырған оқиғаларға толы. Төменде осы колумбиялық қаланың дамуындағы негізгі сәттердің хронологиясы берілген.

• 1540 жылғы 9 тамыз: Испан конкистадоры Хорхе Робледо бүгінгі Перейра қаласы орналасқан жерде Сан-Хорхе-де-Картаго деген атпен елді мекеннің негізін қалайды.
• 1691 жылғы 21 сәуір: Пихао тайпасының тұрақты шабуылдары мен экономикалық себептерге байланысты қала ресми түрде Ла-Вьеха өзенінің аңғарындағы қазіргі орнына көшіріледі.
• 1811: Картаго Валье-дель-Каука конфедерациялық қалаларының құрамына кіріп, Испаниядан тәуелсіздік алу қозғалысына қосылады.
• 1813: Қалада Симон Боливар тоқтап, қону үшін бүгінгі күнге дейін сақталған әйгілі Вице-король үйін (Casa del Virrey) таңдайды.
• 1851: Қала маңында XIX ғасырдағы азаматтық соғыстардың біріндегі маңызды шайқас — Картаго түбіндегі шайқас орын алады.
• 1910: Әкімшілік реформа нәтижесінде қала Колумбиядағы жаңадан құрылған Валье-дель-Каука департаментінің құрамына кіреді.
• 1927: Қаланы Тынық мұхиты жағалауымен байланыстырған теміржол станциясының ашылуы саудаға қуатты серпін берді.
• 1962: Рим Папасы Иоанн XXIII Картаго епархиясын құрып, қалаға аймақтың маңызды діни орталығы мәртебесін бекітті.
• 1990-жылдар: Қала жергілікті қолөнер дәстүрлерінің гүлденуінің арқасында «кесте астанасы» ретінде кеңінен танымал болады.
• 2001: Қаланың тарихи орталығы ұлттық ескерткіш болып жарияланды, бұл бірегей отаршылдық сәулетті сақтап қалуға мүмкіндік берді.

Бейненің эволюциясы: сауда торабынан мәдени мұраға дейін

Картаго тарихы — бұл жай ғана даталар жиынтығы емес, қаланың заманауи келбетіне өшпес із қалдырған тұрақты трансформация процесі. Егер ерте кезеңдер аман қалумен және елді мекенді көшірумен байланысты болса, кейінгі ғасырлар оны Колумбияның сәулеттік жауһарына айналдырды. Тарихи орталықтың қазіргі көрінісін айқындаған негізгі фактор Богота мен Кито арасындағы жолдағы маңызды сауда аялдамасы мәртебесі болды. Дәл осы экономикалық өркендеу кезеңі қалаға сәнді особняктарды сыйлады, олардың ішіндегі ең жарқыны Вице-король үйі (Casa del Virrey) — туристер арнайы келетін отаршылдық құдіреттің символы.

Жаңа тарихтағы маңызды кезең 2011 жылы муниципалитет аумақтарының бір бөлігін ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне «Кофе аймағының мәдени ландшафты» бөлігі ретінде қосу болды. Бұл оқиға қаланың туристік стратегиясын қайта анықтады: енді ол тек тарихи ескерткіш қана емес, сонымен бірге кофе өсіру Каука өзені алқабының бірегей экологиялық жүйесімен ұштасатын аграрлық дәстүрлердің тірі орталығы ретінде қабылданады.

Тағы бір маңызды белес жергілікті хоббидің сән индустриясына айналуы болды. XX ғасырда қолмен кесте тігу өнерінің дамуы қаланың бейресми, бірақ құрметті «Кесте астанасы» атағын алуына әкелді. Бүгінде бұл жай ғана қолөнер емес, аймақтың экономикалық қозғалтқышы: мыңдаған шеберлер бүкіл әлемге экспортталатын бұйымдар жасайды, ал қалалық сән фестивальдері тірі дәстүрге қол тигізгісі келетін дизайнерлер мен сатып алушыларды тартады.

Сәулет мұрасы және қала ландшафты

Картагоның сәулеттік келбеті — бұл испандық қала құрылысының қатаңдығы бай діни дәстүрлермен ұштасқан отаршылдық тарихтың жанды көрінісі. 1691 жылы қала қазіргі орнына көшірілгеннен кейін, жоспарлау классикалық «дамеро» (шахмат тақтасы) схемасы бойынша дамыды. Көшелер тік бұрышпен қиылысып, қоғамдық өмірдің орталығы болып қала беретін басты алаң — Боливар саябағының айналасында кварталдар құрайды.

Дәуірлер мен стильдер

Қала сәулетінен тарихи кезеңдерге нақты бөлінуді байқауға болады, олардың әрқайсысы Колумбияның қалалық ортасында өз ізін қалдырды:

• Отаршылдық кезең (XVII–XVIII ғасырлар): Бұл тарихи орталықтың басым стилі. Ғимараттар саманнан немесе кірпіштен қаланған қалың қабырғаларымен, плиткалы шатырларымен, ағаш балкондарымен және андалузиялық стильдегі жайлы ішкі аулаларымен (патио) сипатталады. Бұл құрылыстар тропикалық ыстықтан қорғану үшін салынған.
• Республикалық кезең және неоклассицизм (XIX – XX ғасырдың басы): Тәуелсіздіктің келуімен және экономикалық өсумен бірге сәулет өнерінде еуропалық неоклассицизм элементтері пайда болды. Бұл қасбеттердің күрделірек безендірілуінен, бағаналар мен аркаларды пайдаланудан, әсіресе діни ғимараттарда байқалды.
• Модернизм (XX ғасыр): Қала тарихи өзегінен тыс кеңейген сайын заманауи бетон конструкциялар пайда бола бастады, бірақ орталық өзінің көне сүйкімділігін сақтап қалды.

Көрнекті ғимараттар мен ескерткіштер

Қала бейнесін туристер мен қажыларды қызықтыратын оның негізгі сәулеттік нысандарынсыз елестету мүмкін емес:

• Вице-король үйі (Casa del Virrey): Отаршылдық дәуірдегі азаматтық сәулет өнерінің жауһары. Бұл ғимарат сол кездегі саз бен бамбуктен жасалған көптеген құрылыстардан ерекшеленетіндігімен бірегей, ол тас пен кірпіштен салынған. Үй өзінің ойылған ағаш төбелерімен және ішкі аулалар жүйесімен танымал.
• Нуэстра-Сеньора-дель-Кармен кафедралды соборы: Неоклассицизм элементтері бар діни сәулеттің жарқын үлгісі. Оның сымбатты мұнарасы қаланың көптеген нүктелерінен көрінеді, ал ішкі жасау-жабдықтары салтанаттылығымен ерекшеленеді.
• Сан-Франциско шіркеуі: Интерьеріндегі барокко элементтерімен отаршылдық формалардың қарапайымдылығын ұштастырған ғибадатхана, өз қабырғасында маңызды діни жәдігерлер мен монахтар ордендерінің тарихын сақтайды.

Картагоның көрнекті тұлғалары

Картаго қаласы есімдері аймақтан тыс жерлерге де танымал көптеген талантты адамдардың отаны болып табылады. Тәуелсіздік қаһармандарынан бастап эстрада жұлдыздарына дейін — бұл тұлғалар Колумбияның мәдениеті мен тарихына айтарлықтай үлес қосты.

• Педро Моралес Пино (1863–1926): «Колумбиялық анд музыкасының атасы» деп аталатын көрнекті музыкант және композитор. Ол әйгілі «Lira Colombiana» ансамблінің негізін қалады және бандола сияқты халық аспаптарын жетілдірді. Оның құрметіне қалалық консерватория аталған.
• Билли Понтони (1954 ж.т.): Шын есімі — Гильермо Гарсия Окампо. 1970-80 жылдары романтикалық баллада мен поп-музыканың иконасына айналған әйгілі әнші. Оның дауысы мен харизмасы оны елдегі ең сүйікті әртістердің біріне айналдырды.
• Карлос Олмес Трухильо (1951–2021): Көрнекті мемлекет қайраткері және дипломат. Өз мансабында ол Сыртқы істер министрі, Қорғаныс министрі және Кали мэрі лауазымдарын қоса алғанда, көптеген негізгі қызметтерді атқарып, мемлекеттің саяси өмірінде маңызды рөл атқарды.
• Генерал Педро Мургейтио (1791–1862): Тәуелсіздік соғысының батыры. Ол Симон Боливардың адал серіктестерінің бірі болды және аймақты испан билігінен азат етуге ықпал еткен шешуші шайқастарға қатысты.
• Луис Альберто Посада (1962 ж.т.): Аңызға айналған халық музыкасының орындаушысы (música popular). Оның «деспечо» жанрындағы әндері үлкен танымалдылыққа ие, ал оның өзі өз бағытындағы ең ықпалды әртістердің бірі болып саналады.
• Луис Альфонсо Дельгадо: Ақын және композитор, қаланың сұлулығы мен рухын жырлайтын «Mi Cartago» гимні мәтінінің авторы ретінде қала тұрғындарының жүрегінде ерекше орын алады.
• Хорхе Робледо (1500–1546): Испан конкистадоры және маршалы, қаланың негізін қалаушы. Ол Испанияда туылғанымен, оның тұлғасы елді мекеннің негізі қалану тарихымен және алғашқы жылдарымен тығыз байланысты.