Alma

Альма тарихы XIX ғасырдағы Сагеней — Лак-Сен-Жан аймағын ауқымды игерумен тығыз байланысты. 1856 жылы осы жерлерге келіп, олардың әлеуетін бағалаған Дамас Буланже елді мекеннің нақты негізін қалаушы болып саналады. Ресми әкімшілік ресімдеу біршама кешірек, 1879 жылы болашақ қаланың өзегіне айналған Сент-Жозеф-д'Альма приходы құрылған кезде басталды.

Қалыптасудың негізгі факторлары

• Стратегиялық география: Қала Лак-Сен-Жан көлінен қуатты Сагеней өзені бастау алатын бірегей нүктеде пайда болды. Су ағынының екі тармаққа — Гранд-Дешарж және Птит-Дешаржға бөлінуі көлік қолжетімділігі мен одан әрі дамуда шешуші рөл атқарды.
• Су энергиясы: Өзеннің асау ағындары Альманың индустриялық тағдырын айқындап берді. 1920-жылдары Иль-Малинь гидроэлектр станциясының құрылысы ауылдық жерді ірі өнеркәсіптік торапқа айналдырған бетбұрыс кезең болды.
• Табиғи ресурстар: Айналадағы қалың орман ағаш дайындау және целлюлоза-қағаз өнеркәсібінің дамуын қамтамасыз етті, бұл аймаққа капитал мен жұмыс күшін тартты.

Ерте кезеңдегі мәдени және экономикалық ерекшеліктер

Ерте кезеңде Альма экономикасы дәстүрлі фермерлік пен өсіп келе жатқан өнеркәсіптің ұштасуы болды. Қала дамуының бірегей ерекшелігі «компания-қалалардың» (мысалы, Ривербенд және Иль-Малинь) пайда болуы болды. Бұл аудандарды ірі корпорациялар арнайы өз қызметкерлері үшін жобалап салды, бұл Канаданың түкпіріне реттелген қалалық жоспарлау мен англосаксондық сәулет элементтерін әкелді. Бұл Квебектің француз тілді дәстүрлері индустриялық өмір салтымен астасқан ерекше мәдени тоғысуды тудырды.

Альма тарихының негізгі кезеңдері

• 1856 — Дамас Буланже Сагеней өзенінің бастауындағы аралдарға қоныстанып, алғашқы тұрақты қоныстанушы болады.
• 1879 — Сент-Жозеф-д'Альма приходының муниципалитеті ресми түрде құрылды.
• 1917 — Елді мекеннің урбанизацияланған орталығы ауылдық приходтан әкімшілік тұрғыдан бөлініп, ауыл мәртебесін алады.
• 1923 — Аймақтың өнеркәсіптік болашағын айқындаған ауқымды Иль-Малинь гидроэлектр станциясының құрылысы басталады.
• 1924 — Энергетикалық компанияның қызметкерлері үшін арнайы тұрғын кент ретінде жобаланған Иль-Малинь қаласының негізі қаланды.
• 1925 — Жаңа қағаз фабрикасы жұмысшыларының тұруы үшін Price Brothers компаниясы салған Ривербенд қаласы пайда болады.
• 1943 — Иль-Малинь ауданында алғашқы алюминий зауытының құрылысы басталып, бұл аймақтың металлургиялық орталық мәртебесін бекітті.
• 1954 — Сент-Жозеф-д'Альма ауылы қала мәртебесін алып, атауын ресми түрде Альма деп қысқартады.
• 1962 — Төрт муниципалитеттің (Альма, Иль-Малинь, Ривербенд және Нодвиль) біртұтас заманауи қалаға тарихи бірігуі орын алады.
• 1976 — Альма Квебек қысқы ойындарының финалын қабылдап, аймақтың маңызды мәдени және спорттық орталығы ретіндегі мәртебесін растайды.
• 2000 — Жергілікті экономиканың негізгі драйверіне айналған жаңа жоғары технологиялық алюминий зауыты пайдалануға берілді.
• 2002 — Провинциялық қайта ұйымдастыру аясында қалаға көршілес Делиль муниципалитеті қосылады.
• 2017 — Қала бұл аумаққа алғашқы қоныстанушылардың келгеніне 150 жыл толуын ауқымды түрде атап өтеді.

Даму және қайта құру кезеңдері

Альма тарихы — бұл ауылдық приходтан Лак-Сен-Жан аймағының индустриялық жүрегіне дейінгі жол. Негізгі оқиғалардың әрқайсысы қаланың келбетін өзгертіп қана қоймай, оның алдағы онжылдықтардағы экономикалық және әлеуметтік құрылымын да айқындап берді.

• Гидроэнергетикалық бастау (1923): Иль-Малинь ГЭС құрылысы индустрияландырудың іргетасы болды. Сагеней өзенінің қуатты энергиясын пайдалану аграрлық өмір салтынан ірі өнеркәсіптік өндіріске өтуге мүмкіндік беріп, аймаққа сыртқы капиталды тартты.
• «Компания-қалалар» феномені (1924–1925): Иль-Малинь және Ривербенд кенттерінің негізінің қалануы Канаданың түкпіріне жоспарлы қала құрылысы тұжырымдамасын енгізді. Бұл аудандар жұмысшылар үшін ойластырылған сәулетпен және инфрақұрылыммен салынып, бірегей мәдени ландшафт пен жоғары өмір сүру стандарттарын қалыптастырды.
• Алюминий серпілісі (1943): Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде алғашқы алюминий зауытының іске қосылуы қаланың түсті металлургиядағы мамандануын бекітті. Бұл оқиға халықты тұрақты жұмыспен қамтуды және жарты ғасыр бойы аймақтың экономикалық тұрақтылығын қамтамасыз етті.
• Урбанистік шоғырлану (1962): Төрт бытыраңқы муниципалитеттің (Альма, Иль-Малинь, Ривербенд және Нодвиль) біртұтас қалаға бірігуі басқаруды орталықтандыруға мүмкіндік берді. Бұл шешім әкімшілік кедергілерді жойып, жалпы қалалық инфрақұрылым мен қызметтердің дамуына серпін берді.
• Технологиялық модернизация (2000): Жаңа «Альма» (Alma Works) зауытының пайдалануға берілуі заманауи экологиялық және өндірістік стандарттарға көшуді білдірді. Бұл XXI ғасырда әлемдік алюминий нарығында қаланың бәсекеге қабілеттілігін сақтап қалды.
• Территориялық кеңею (2002): Делиль муниципалитетінің қосылуы Альманың Лак-Сен-Жан-Эст аймақтық муниципалитетінің басты әкімшілік және коммерциялық орталығы ретіндегі мәртебесін нығайтып, салық базасы мен қаланың ықпал ету аймағын кеңейтті.

Қала құрылысының дамуы және сәулеттік келбеті

Альманың сәулеттік ландшафты Квебек үшін бірегей: ол дәстүрлі ауылдық елді мекен мен мұқият жоспарланған өнеркәсіптік аудандардан құралған мозаиканы білдіреді. Көптеген ескі қалалардың ретсіз құрылысына қарағанда, Альманың едәуір бөлігін XX ғасырдың басында-ақ кәсіби сәулетшілер мен инженерлер жобалаған.

Индустрияландыру дәуірі және «компания-қалалар» (1920–1940 жж.)

Альма сәулетінің алтын дәуірі ірі корпорациялар өз қызметкерлері үшін тұрғын үй салған соғыс аралық кезеңге тұспа-тұс келді. Бұл Канаданың түкпіріне англосаксондық қала құрылысының белгілерін және «бақша-қала» тұжырымдамасын әкелді.

• Ривербенд (Riverbend) ауданы: Қаланың нағыз сәулеттік маржаны. Price Brothers қағаз фабрикасының жұмысшылары үшін салынған бұл аудан ағылшындық Arts and Crafts (Өнер және қолөнер) стиліне жақын стильде орындалған. Оған кірпіштен салынған екі қабатты үйлер, иіле келген көшелер, мол жасыл желек және көрікті шатырлар тән. Бұл сол кездегі Квебектің дәстүрлі ағаш құрылысынан айтарлықтай ерекшеленді.
• Иль-Малинь (Isle-Maligne) ауданы: 1920-жылдары гидроэлектр станциясының құрылысшылары мен операторлары үшін жобаланған. Мұнда тұрғын үй құрылысының американдық индустриялық стилі басым: қоғамдық ғимараттарда (мысалы, мэрия ғимараты немесе мектеп) классицизм элементтері бар сапалы, функционалды үйлер. Мұндағы көшелердің жоспарлануы неғұрлым қатаң және геометриялық.

Діни сәулет және модернизм (1950–1980 жж.)

Бүкіл Квебектегідей, қала ландшафтының басты элементтері ұзақ уақыт бойы шіркеулер болып қалды. Дегенмен, Альмада дәстүрлі формалардан батыл заманауи шешімдерге көшуді байқауға болады.

• Сен-Жозеф шіркеуі (Église Saint-Joseph): 1970-жылдардың соңында (ескі ғибадатхана қирағаннан кейін) салынған заманауи ғимарат. Бұл сакралды сәулеттегі кеш модернизмнің үлгісі болып табылады, мұнда сыртқы декорға емес, функционалдылыққа, бетон мен шыныны пайдалануға және жарық ойынына басымдық берілген.
• Институционалдық ғимараттар: Қалалар біріккен кезеңдегі (1960-жылдар) әкімшілік ғимараттар солтүстік американдық функционализмге тән ұстамды стильде салынып, өнеркәсіптік орталықтың прагматикалық рухын көрсетеді.

Қазіргі жағдайы

Бүгінгі таңда Альманың орталығы «Бумтаун» стиліндегі қасбеттері бар (екі жақты шатырды жасырып тұратын тән тікбұрышты фронтондар) тарихи коммерциялық ғимараттар мен заманауи сауда кешендерін ұштастырады. Қала Ривербенд және Иль-Малинь аудандарының мұрасын мұқият сақтап келеді, бұл оған ерекше сүйкімділік беріп, оны Сагеней — Лак-Сен-Жан аймағының басқа муниципалитеттерінен ерекшелейді.

Альманың көрнекті тұлғалары

Альма қаласы Квебектің ғана емес, бүкіл Канаданың мәдениеті мен спортына елеулі үлес қосқан көптеген дарынды жандардың отаны болып табылады. Жергілікті тұрғындар өздерінің танымал жерлестерін мақтан тұтады, оларды жиі «Bleuets» (көкжидек) — Лак-Сен-Жан аймағында туғандардың дәстүрлі лақап атымен атайды.

• Мишель Коте (Michel Côté) — Актер және драматург
  Квебек тарихындағы ең сүйікті және құрметті актерлердің бірі. Альма тумасы, ол C.R.A.Z.Y. және Cruising Bar сияқты культтік фильмдердегі рөлдерімен танымал болды. Сондай-ақ, 33 жылдан астам уақыт бойы театр сахналарында үлкен табыспен қойылып, Гиннес рекордтар кітабына енген Broue комедиялық пьесасына қатысуымен белгілі.
• Марио Трамбле (Mario Tremblay) — Хоккеист және тренер
  «Le Bleuet Bionique» (Бионикалық көкжидек) лақап атымен танымал хоккей аңызы. НХЛ-дың «Монреаль Канадиенс» клубында өнер көрсетіп, оның құрамында 1970-жылдары бес рет Стэнли Кубогын жеңіп алды. Ойыншы мансабын аяқтағаннан кейін жаттықтырушы және спорт сарапшысы ретінде табысты жұмыс істеді.
• Пьер Лапуэнт (Pierre Lapointe) — Әнші және автор
  Заманауи француз тілді музыканың жарқын өкілі. Альмада туып, поп-музыканы, шансонды және театр өнерін ұштастыратын бірегей стилінің арқасында танымалдылыққа ие болды. Көптеген беделді «Феликс» музыкалық сыйлықтарының иегері.
• Мари-Лиз Пилот (Marie-Lise Pilote) — Юморист және актриса
  Квебектегі әйелдер әзілінің пионері. Өз мансабын аймақта құрылған танымал Le Groupe Sanguin комедиялық труппасының құрамында бастады. Кейінірек жеке мансабын сәтті құрып, провинцияның ең танымал комедиялық актрисаларының біріне айналды.
• Бенуа Ганьон (Benoît Gagnon) — Тележүргізуші және кәсіпкер
  Танымал медиа тұлға. Жергілікті БАҚ-та жолын бастап, ол ұлттық телевидениедегі рейтингі жоғары таңғы шоулар мен ойын-сауық бағдарламаларының, соның ішінде әйгілі Salut Bonjour шоуының жүргізушісі болды.
• Шарль Юдон (Charles Hudon) — Кәсіби хоккеист
  Альмадан шыққан спортшылардың жас буынының өкілі. Кәсіби хоккейде табысқа жеткен шабуылшы, НХЛ-да (соның ішінде «Монреаль Канадиенс» сапында) және еуропалық лигаларда өнер көрсетіп, қаланың спорттық дәстүрлерін жалғастыруда.