Oberhausen

Оберхаузен тарихы — бұл индустриялық революцияның жаңа қалаларды қалай жасағанының жарқын мысалы. Көптеген ескі еуропалық елді мекендерден айырмашылығы, Оберхаузен картада салыстырмалы түрде жақында пайда болды және Рур аймағының индустриялық қуатының көрінісіне айналды.

Негізінің қалануы және алғашқы деректер

Оберхаузен қаласы өз атауын 1847 жылы салынған теміржол станциясына берешекті. Станция, өз кезегінде, жақын маңда орналасқан Оберхаузен қамалының (Schloss Oberhausen) құрметіне аталған. Ресми түрде жаңа әкімшілік бірлік 1862 жылы жұмысшылардың келуіне байланысты қарқынды өсе бастаған бірнеше ауылдық елді мекендерден құралды.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Қала дамуының қозғаушы күші ауыр өнеркәсіп болды. Көмір шахталары мен болат балқыту зауыттарының ашылуы бұл бір кездері жайлау болған жерді ірі индустриялық кешенге айналдырды. Дәл осы жерде 1758 жылы Рур аймағындағы алғашқы «Санкт-Антони» шойын қорыту зауыты іске қосылды, соның арқасында Оберхаузен «Рур индустриясының бесігі» деген бейресми атаққа ие болды. Қаланың қалыптасуында оның стратегиялық орналасуы мен теміржол қатынасының дамуы, атап айтқанда Кёльн-Минден желісінің құрылысы да маңызды рөл атқарды.

Ертедегі мәдени және экономикалық ерекшеліктер

Ерте кезеңде Оберхаузен өнеркәсіптік кәсіпорындардың айналасында біріктірілген тез өсіп келе жатқан жұмысшы кенттерінің конгломераты болды. Экономика толығымен көмір өндіру мен болат өндірісіне шоғырланды, бұл Германияның басқа бөліктерінен және Еуропадан мыңдаған мигранттарды тартты. Бұл жедел өсу 1874 жылы Оберхаузеннің қала құқығын алуына, ал 1901 жылы оның мәртебесінің ресми түрде көтерілуіне әкелді. Кейінгі онжылдықтарда қала одан әрі кеңейіп, 1929 жылы Штеркраде және Остерфельд сияқты көршілес коммуналарды өзіне қосып алды.

Оберхаузен тарихындағы негізгі күндер

Оберхаузен тарихы — бұл қарапайым елді мекендерді ірі өнеркәсіптік орталыққа, содан кейін құрылымдық өзгерістерден сәтті өткен заманауи қалаға айналдырған жедел индустрияландыру жылнамасы.

• 1758 жыл: Болашақ қаланың аумағында бүкіл Рур аймағының өнеркәсіп бесігі болып саналатын «Санкт-Антони» шойын қорыту зауыты іске қосылды.
• 1847 жыл: Кёльн-Минден желісінде жақын маңдағы Оберхаузен қамалының (Schloss Oberhausen) құрметіне аталған теміржол станциясының ашылуы, бұл болашақ қалаға атау берді.
• 1862 жыл: Бірнеше өскен өнеркәсіптік кенттерден Оберхаузен муниципалитетінің (Bürgermeisterei) ресми құрылуы.
• 1874 жыл: Халықтың тез өсуі мен экономикалық дамудың арқасында елді мекенге қала мәртебесі берілді.
• 1901 жыл: Оберхаузен Рур округінің құрамынан шығып, «ауданнан тыс қала» (kreisfreie Stadt) мәртебесін алады.
• 1929 жыл: Ірі әкімшілік кеңею орын алады — Оберхаузенге көршілес Штеркраде (Sterkrade) және Остерфельд (Osterfeld) қалалары қосылады.
• 1930 жыл: Біріккен және өскен қаланың символына айналған жаңа ратушаның салтанатты ашылуы.
• 1945 жыл: Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталу кезеңінде одақтастардың бомбалауы нәтижесінде қала айтарлықтай қирауға ұшырайды.
• 1954 жыл: Оберхаузенде алғаш рет Халықаралық қысқа метражды фильмдер фестивалі өткізіледі, ол уақыт өте келе әлемдегі ең беделді фестивальдердің біріне айналады.
• 1992 жыл: Соңғы «Конкордия» көмір шахтасы жабылады, бұл қала үшін көмір өнеркәсібі дәуірінің аяқталғанын білдіреді.
• 1996 жыл: Бұрынғы болат балқыту зауытының орнында қаланың жаңа орталығының («Neue Mitte») өзегіне және оның сәулетті құрылымдық қайта құрылуының символына айналған орасан зор CentrO сауда-ойын-сауық кешені ашылады.
• 1997 жыл: Қалада қазіргі уақытта әлемдегі ең көне әрі табысты киберспорттық ұйымдардың бірі ретінде танымал SK Gaming (бұрынғы Schroet Kommando) ұйымының негізі қаланды.

Даму кезеңдері: индустриядан жаңа дәуірге дейін

Оберхаузеннің жолы — бұл Рур аймағының классикалық тарихы: өнеркәсіптік алпауыттан заманауи сервистік және мәдени орталыққа дейін. Қаланың негізгі өзгерістерін бірнеше маңызды кезеңдер бойынша бақылауға болады.

• Рур индустриясының бесігі (1758 ж.). Қаланың өзі пайда болғанға дейін көп уақыт бұрын оның болашақ аумағында «Санкт-Антони» шойын қорыту зауыты іске қосылды. Бұл оқиға бүкіл аймақты индустрияландырудың бастауы болды және Оберхаузеннің өнеркәсіптік болашағын айқындап берді.
• Темір жол арқылы дүниеге келу (1847 ж.). Маңызды Кёльн-Минден желісіндегі «Оберхаузен» теміржол станциясының құрылысы бытыраңқы жұмысшы кенттерінің жиналу нүктесіне айналды. Дәл осы инфрақұрылымдық жоба қалаға атау беріп, оның қарқынды өсуінің катализаторы болды.
• «Үлкен Оберхаузеннің» қалыптасуы (1929 ж.). Көршілес Штеркраде және Остерфельд өнеркәсіптік қалаларымен бірігу Оберхаузенді ірі қалалық агломерацияға айналдырды. Бұл қадам оның аумағын, халқын және экономикалық әлеуетін айтарлықтай арттырып, оның маңызды индустриялық орталық мәртебесін бекітті.
• Мәдени астанаға айналу (1954 ж.). Халықаралық қысқа метражды фильмдер фестивалінің құрылуы қала тарихындағы бетбұрыс сәті болды. Бұған дейін тек зауыттарымен және шахталарымен танымал болған Оберхаузен өзін әлемдік деңгейдегі маңызды мәдени алаң ретінде таныта бастады.
• Көмір дәуірінің аяқталуы (1992 ж.). Соңғы көмір шахтасының жабылуы тұтас бір дәуірдің символдық аяқталуы болды. Бұл оқиға экономиканы терең құрылымдық қайта құру және постиндустриялық әлемде дамудың жаңа жолдарын іздеу қажеттілігін көрсетті.
• «Жаңа орталық» жобасы (Neue Mitte, 1996 ж.). Бұрынғы болат балқыту зауытының орнында алып CentrO сауда-ойын-сауық кешені ашылды. Бұл өршіл жоба аймақтағы ревитализацияның ең сәтті үлгісі болып, Оберхаузеннің келбеті мен экономикасын түбегейлі өзгертті және оны туристер үшін тартылыс орталығы мен қызмет көрсету саласының орталығына айналдырды.
• Киберспорт пионері (1997 ж.). Қалада әлемдегі ең көне және ең атақты киберспорттық командалардың бірі SK Gaming-тің негізінің қалануы Оберхаузеннің жаңа экономикалық шындықтарға бейімделу және болашақ индустрияларын игеру қабілетін көрсетті.

Германияның, атап айтқанда Оберхаузеннің сәулеттік келбеті ортағасырлық немесе Ренессанс дәстүрлерімен емес, толығымен дерлік индустрияландыру дәуірімен қалыптасқандығымен ерекше. Қала өнеркәсіптік революцияның және одан кейінгі постиндустриялық трансформацияның тірі ескерткіші болып табылады, бұл оның қала құрылысы мен айтулы ғимараттарынан көрініс тапқан.

Индустриялық эклектика және кірпіш экспрессионизмі (XIX – XX ғ. басы)

Ескі еуропалық қалалардан айырмашылығы, Оберхаузеннен классикалық мағынадағы готикалық соборларды немесе барокко сарайларын таба алмайсыз. Оның сәулеттік мұрасының негізі — функционалды және монументалды өнеркәсіптік ғимараттар. Бұл кезеңде қызыл кірпіштен салынған утилитарлық құрылыстар басым болды, ал XX ғасырдың басында жетекші стильдердің бірі кірпіш экспрессионизмі болды.

• Peter-Behrens-Bau (Петер Беренс ғимараты): 1921–1925 жылдары модернизм ізашары Петер Беренстің жобасы бойынша салынған бұл орталық қойма ғимараты өнеркәсіптік сәулеттің иконасы және Германиядағы кірпіш экспрессионизмінің ең маңызды үлгілерінің бірі болып табылады.
• Оберхаузен ратушасы: 1930 жылы бой көтерген күңгірт кірпіштен салынған монументалды ратуша осы стильдің жарқын үлгісі болып табылады, ол жас индустриялық қаланың сенімі мен қуатын бейнелейді.
• Жұмысшылар кенттері (Zechensiedlungen): Қала құрылысының маңызды бөлігі жұмысшыларға арналған кенттер болды, мысалы, Айзенхайм кенті (Siedlung Eisenheim). 1846 жылы негізі қаланған бұл кент Рур аймағындағы ең көне кент болып табылады және зауыт жұмысшыларының қажеттіліктері үшін жоспарланған ертедегі әлеуметтік тұрғын үйдің үлгісі болып табылады.

Трансформация символдары: өндірістен мәдениетке

Бүгінгі таңда Оберхаузеннің ең танымал көрікті жерлерінің кейбірі — жаңа өмірге ие болған бұрынғы өнеркәсіптік алпауыттар. Олар индустриялық дәуірден сервистік және мәдени экономикаға өтуді көрсетеді.

• Газометр (Gasometer): 1920-жылдары салынған бұл алып газгольдер Еуропадағы ең биік газгольдер және инженерлік ой-өрістің көрнекті ескерткіші болып табылады. Пайдаланудан шығарылғаннан кейін ол бірегей көрме залына айналды және бүкіл Рур аймағының құрылымдық өзгерістерінің символына айналды.
• Оберхаузен қамалы (Schloss Oberhausen): XIX ғасырдың басында салынған классицистік стильдегі қамал қала мен теміржол вокзалына өз атауын берді. Бұл өнеркәсіптік бумға дейін пайда болған сәулеттік оазис болып табылады және бүгінде оның қабырғасында көркемсурет галереясы орналасқан.

Постиндустриялық дәуір: «Жаңа орталық» (Neue Mitte) жобасы

XX ғасырдың соңындағы ең ауқымды қала құрылысы жобасы жабылған болат балқыту зауытының аумағын толық ревитализациялау болды. «Жаңа орталық» (Neue Mitte) жобасы өнеркәсіптік бос жатқан жерді қаланың заманауи жүрегіне айналдырды. Мұнда саудаға, демалыс пен ойын-сауыққа бағытталған заманауи коммерциялық сәулет басым. Оберхаузеннің келбеті мен экономикасын түбегейлі өзгерткен орасан зор CentrO сауда кешені, көпфункционалды арена және серуендеу жағалауы орталық элементтерге айналды.

Оберхаузенмен байланысты көрнекті тұлғалар

Оберхаузен, өзінің салыстырмалы түрде қысқа тарихына қарамастан, Германияның мәдениетінде, спортында және қоғамдық өмірінде із қалдырған көптеген танымал тұлғалардың отаны және қызмет еткен жері болды.

Пауль Ройш (Paul Reusch, 1868–1956)

Өнеркәсіпші және меценат. Ройш Оберхаузенде тумаса да, ол қала тарихындағы негізгі тұлғалардың бірі болды. Gutehoffnungshütte (GHH) концернінің көпжылдық басшысы ретінде ол XX ғасырдың бірінші жартысында қаланың экономикалық дамуына үлкен ықпал етті. Ройш сонымен қатар өнер туындыларының құмар коллекционері болды және оның жинағы Оберхаузен қамалындағы көркемсурет галереясының негізіне айналды.

Вилли Юриссен (Willi Jürissen, 1912–1990)

Футболшы. Оберхаузенде туған Юриссен көрнекті қорғаушы және жергілікті «Рот-Вайсс Оберхаузен» клубының аңызы болды. 1930-жылдары ол Германия ұлттық құрамасында да өнер көрсетіп, Оберхаузеннен шыққан халықаралық деңгейде танылған алғашқы спортшылардың бірі болды.

Кристоф Шлингензиф (Christoph Schlingensief, 1960–2010)

Режиссер, суретші және акционист. Оберхаузен тумасы Шлингензиф XX ғасырдың соңы – XXI ғасырдың басындағы неміс театры мен киносының ең арандатушы және ықпалды қайраткерлерінің бірі болды. Оның жиі қоғамдық пікірталас тудыратын туындылары театр, саясат және перформанс арасындағы шекараны жойды. 2011 жылы ол ең жақсы ұлттық павильон үшін Венеция биенналесінің «Алтын арыстан» сыйлығымен қайтыс болғаннан кейін марапатталды.

Тео Йоргенсманн (Theo Jörgensmann, 1948 ж.т.)

Джаз кларнетшісі. Ол көршілес Боттроп қаласында туса да, Оберхаузенде өсті. Ол еуропалық фри-джаз бен авангардтық музыкадағы ең маңызды және ең шебер кларнетшілердің бірі болып саналады. Оның ойнаудың инновациялық техникасы заманауи импровизациялық музыканың дамуына үлкен әсер етті.

Макс Майер (Max Meyer, 1995 ж.т.)

Футболшы. Оберхаузенде туып-өскен Макс Майер — қаланың ең танымал заманауи спортшыларының бірі. Ол өзінің мансабын жергілікті клубтарда бастап, кейіннен «Шальке 04» жұлдызы және 2016 жылғы Олимпиада ойындарында күміс медаль жеңіп алған Германия құрамасының ойыншысы болды.