Penalolen

Негізінің қалануы және алғашқы деректер: Пеньялолен тарихы отарлауға дейінгі кезеңнен бастау алады. Атауының өзі байырғы мапуче халқының (мапудунгун) тілінен шыққан және «бауырластардың кездесу орны» дегенді білдіреді. Заманауи Пеньялолен коммунасы жеке әкімшілік бірлік ретінде салыстырмалы түрде жақында — 1984 жылғы 15 қарашада Нюньоа коммунасының құрамынан бөлініп шығу арқылы құрылды. Осы уақытқа дейін аумақ асьендалар ретінде белгілі ірі иеліктердің бөлігі болған.

Қалыптасудың негізгі факторлары: Анд тауының етегіндегі (Кордильера алдындағы аймақ) географиялық орналасуы Пеньялоленнің дамуында әрқашан маңызды рөл атқарды. Бастапқыда бұл негізінен ауыл шаруашылығы жерлері болатын. Заманауи қаланың қалыптасуына себеп болған негізгі фактор — XX ғасырда Чили астанасы Сантьягоның жедел кеңеюі болды. Ауылдық жерлер біртіндеп тығыз қоныстанған тұрғын ауданға айналып, астаналық агломерацияның ажырамас бөлігіне айналды.

Ерте мәдени және экономикалық ерекшеліктері: Отарлау кезеңінде және XX ғасырдың ортасына дейін аймақ экономикасы әйгілі Асьенда Пеньялолен сияқты ірі асьендалардың айналасында шоғырланды. Мұнда ауыл шаруашылығымен, атап айтқанда, шарап өндіру үшін жүзім өсірумен айналысты, бұл бүгінгі күнге дейін аймақ мұрасының маңызды бөлігі болып қала береді. Пеньялоленнің мәдени ерекшелігі байырғы халықтардың мұрасы, испандық отарлау дәстүрлері және заманауи мегаполистің серпінді дамуының тоғысында қалыптасты.

Пеньялолен тарихындағы негізгі кезеңдер

Пеньялолен тарихы — бұл Анд тауының етегіндегі ауыл шаруашылығы жерлерінен Сантьяго астаналық агломерациясының ажырамас бөлігіне айналған, тығыз қоныстанған және көпқырлы коммунаға дейінгі жол.

• Колумбқа дейінгі дәуір: Бастапқыда бұл жерлерді құнарлы тау етегіндегі аймақта егіншілікпен және қыш бұйымдарын жасаумен айналысқан байырғы пикунче халқы мекендеген.
• 1546 ж.: Кейінірек ауданның басты күре жолдарының біріне, қазіргі Авенида Гресияға айналатын «Пеньялолен корольдік жолы» (Camino Real de Peñalolén) туралы алғашқы құжаттық мәлімет пайда болды.
• XVI–XVIII ғғ.: Отарлау кезеңінде аумақ Асьенда Пеньялолен және Асьенда-де-ло-Эрмида сияқты ірі иеліктерге (асьендаларға) бөлінді, олар аймақтың экономикалық және әлеуметтік өмірін қалыптастырды.
• 1869 ж.: Уругвайлық дипломат және зиялы қауым өкілі Хосе Арриета Асьенда Пеньялоленді сатып алып, оны Чили қоғамының көрнекті қайраткерлері жиналатын маңызды мәдени орталыққа айналдырды.
• 1940-шы – 1960-шы жж.: Урбанизацияның белсенді процесі басталады: ескі иеліктер бөлшектеледі, ал олардың орнына астанаға көші-қонның артуына байланысты алғашқы тұрғын үй орамдары мен «тұрақсыз» қоныстар пайда болады.
• 1980 ж.: Бірнеше отбасы Экологиялық қауымдастықтың (Comunidad Ecológica) негізін қалап, тұрақты даму мен табиғатпен үйлесімділікке бағытталған бірегей ауданның негізін салады.
• 1984 жылғы 15 қараша: Заң жарлығымен Пеньялолен коммунасы ресми түрде құрылып, Нюньоа коммунасынан әкімшілік жағынан бөлінеді, бұл оның дербес дамуына серпін береді.
• 1990-шы жж.: Қарқынды өсу және әлеуметтік сын-қатерлер кезеңі, бұл кезде заманауи тұрғын үй кешендерінің құрылысымен қатар, қолжетімді баспананың тапшылығынан жерлерді жаппай басып алу (tomas) орын алды.
• 2014 ж.: Оңтүстік Америка ойындары үшін салынған, Чилидегі ең маңызды спорт нысандарының біріне айналған Пеньялолен велодромының ашылуы өтті.
• Бүгінгі күн: Пеньялолен заманауи тұрғын аудандары тарихи орамдармен, кең саябақтармен және тау етегіндегі табиғатпен қатар өмір сүретін, өз дамуын серпінді жалғастырып жатқан қарама-қайшылықтар коммунасы болып табылады.

Пеньялолен тарихы — бұл Анд тауының етегіндегі ауыл шаруашылығы жерлерінен астаналық агломерацияның серпінді дамып келе жатқан коммуналарының біріне дейінгі жол. Төменде оның қалыптасуының негізгі кезеңдері берілген.

• Отарлауға дейінгі және аграрлық кезең. Бастапқыда бұл жерлерді байырғы халықтар мекендеген. «Пеньялолен» атауы мапудунгун тілінен шыққан және «бауырластардың кездесу орны» дегенді білдіреді. Отарлау дәуірінде және XX ғасырдың ортасына дейін аумақты ірі иеліктер (асьендалар) алып жатты, онда ауыл шаруашылығы, атап айтқанда шарап жасау дамыды.
• Урбанизацияның басталуы (1960-шы жылдар). XX ғасырдың ортасында Сантьягоның жедел өсуі аясында Пеньялолен жерлері қарқынды түрде игеріле бастады. Бұл процесс көбіне стихиялы сипатта болды, бұл алғашқы тығыз қоныстанған тұрғын аудандардың қалыптасуына әкелді және коммунаның болашақ әлеуметтік бейнесін анықтады.
• Коммунаның негізі қалануы (1984 жыл). 1984 жылғы 15 қарашада Пеньялолен ресми түрде Нюньоа коммунасының құрамынан дербес әкімшілік бірлік ретінде бөлініп шықты. Бұл қадам өзіндік инфрақұрылымды, басқару органдарын және құрылымдалған қала құрылысын қалыптастыруға серпін берген бетбұрыс кезең болды.
• Экологиялық қауымдастықтың құрылуы (1980-ші жылдар). Осы кезеңде Чили үшін бірегей жоба — «Comunidad Ecológica de Peñalolén» пайда болды. Тұрақты даму және табиғатпен үйлесімділік принциптеріне негізделген бұл қоныс қала болмысының маңызды бөлігіне айналды және әлі күнге дейін урбанизмге балама тәсілдің үлгісі болып табылады.
• Көлік жүйесіне интеграциялану (2000-шы жылдар). Сантьяго метрополитенінің 4-ші желісіндегі станциялардың ашылуы Пеньялоленнің көліктік қолжетімділігін айтарлықтай жақсартты. Астана орталығымен жедел байланыс коммунаны өмір сүру үшін тартымды етті, бұл тұрғын үй құрылысы мен коммерциялық дамудың жаңа кезеңіне ықпал етті.
• Білім беру кластерінің дамуы. Коммуна аумағында беделді Адольфо Ибаньес университетінің кампусы мен басқа да білім беру мекемелерінің орналасуы оның маңызды академиялық орталық ретіндегі мәртебесін нығайтты. Бұл ауданға жастарды тартып, мәдени өмірдің дамуына ықпал етті.
• Абаттандыру және рекреациялық аймақтарды құру. Соңғы онжылдықтарда жасыл аймақтарды құру мен сақтауға үлкен көңіл бөлінуде. Кебрада-де-Макуль табиғи паркі — қаланың өз тұрғындарының өмір сүру сапасын жақсартуға деген ұмтылысын көрсететін демалыс пен экотуризмнің танымал орны.

Пеньялоленнің сәулеттік бейнесі — бұл оның XX ғасырдың екінші жартысы мен XXI ғасырдың басындағы ауылдық шеткері жерден серпінді қалалық коммунаға тез айналуының көрінісі. Мұнда сіз готиканы немесе барокконы таба алмайсыз; оның орнына қала құрылысының дамуы заманауи тәсілдердің алуан түрлілігін көрсетеді — функционалдық тұрғын үйлерден бастап, Анд тауларының етегіндегі ландшафтқа біріктірілген заманауи сәулеттің көрнекті үлгілеріне дейін.

Негізгі кезеңдер мен стильдер

Пеньялоленнің қала құрылысының дамуын бірнеше негізгі кезеңге бөлуге болады, олардың әрқайсысы коммунаның сәулеттік ландшафтында өз ізін қалдырды:

• XX ғасырдың ортасы: Функционалдық және бейресми құрылыс. Пеньялоленде урбанизацияның басталуымен алғашқы тұрғын аудандар пайда бола бастады. Бұл кезеңнің сәулеті негізінен утилитарлық сипатқа ие: бұл Сантьяго халқының жедел өсуі нәтижесінде пайда болған әлеуметтік тұрғын үй орамдары мен өз бетінше салынған аудандар.
• XX ғасырдың соңы: Қоғамдық кеңістіктердің дамуы. 1981 жылы коммуна ресми түрде құрылғаннан кейін инфрақұрылым нысандарының жоспарлы құрылысы басталды. Осы кезеңде мектептер, медициналық мекемелер және Chimkowe сияқты мәдени орталықтар бой көтерді. Бұл ғимараттар қауымдастықтың қажеттіліктеріне бағытталған заманауи функционалдық стильмен сипатталады.
• XXI ғасырдың басы: Заманауи сәулет және тұрақты даму. Бұл кезең маңызды сәулеттік жобалардың пайда болуымен және экологияға деген қызығушылықтың артуымен ерекшеленеді. Экологиялық қоныс (Comunidad Ecológica) жарқын мысал болып табылады, онда тұрғындар табиғатпен үйлесімділікке ұмтыла отырып, үйлерді табиғи материалдардан салады. Бұл алуан түрлі және жиі эксперименттік сәулеті бар ерекше аудан.

Маңызды нысандар

Бірнеше негізгі құрылыстар Пеньялоленнің заманауи сәулеттік бейнесін анықтайды:

• Адольфо Ибаньес университетінің кампусы (UAI). Танымал чилилік сәулетші Хосе Крус Овалье жобалаған бұл университеттік қалашық заманауи сәулет өнерінің жауһары болып табылады. Бетон мен ағаштан салынған ғимараттар тау етегіндегі рельефке үйлесімді түрде еніп, құрылыстар мен айналадағы ландшафт арасында диалог орнатады.
• Экологиялық қоныс (Comunidad Ecológica de Peñalolén). Бұл жеке ғимарат емес, тұрақты дамудың символына айналған тұтас бір аудан. Мұндағы сәулет өте алуан түрлі — саман мен ағаштан жасалған үйлерден бастап, қайта өңделген материалдарды пайдаланатын инновациялық конструкцияларға дейін.
• Chimkowe мәдени орталық. Мапуче тілінен аударғанда "кездесу орны" дегенді білдіретін, айқын сәулеті бар заманауи ғимарат. Ол коммунадағы мәдени және қоғамдық іс-шараларды өткізуге арналған негізгі алаң болып табылады.
• "Camino" театры (Teatro Camino). Актер Эктор Ногера негізін қалаған бұл театр Экологиялық қонысқа іргелес аумақта орналасқан маңызды мәдени орталыққа айналды.

Пеньялоленмен байланысты көрнекті тұлғалар

Тәуелсіз коммуна ретіндегі салыстырмалы түрде қысқа тарихына қарамастан, Пеньялолен Чили саясатының, мәдениеті мен сәулетінің көрнекті қайраткерлерінің есімдерімен тығыз байланысты, олар оның дамуына және заманауи бейнесінің қалыптасуына елеулі үлес қосты.

Клаудио Оррего Ларраин (Claudio Orrego Larraín)

Саясаткер. Клаудио Оррего 2004 жылдан 2012 жылға дейін Пеньялолен мэрі болды. Оның басқаруы коммунадағы өмір сүру сапасын жақсартуға және әртүрлі аудандарды интеграциялауға бағытталған ауқымды әлеуметтік және қала құрылысы жобаларымен есте қалды. Кейін ол Сантьяго астаналық аймағының губернаторы лауазымын иеленді.

Каролина Лейтао (Carolina Leitao)

Саясаткер. Клаудио Оррегоның орнына келген Каролина Лейтао Пеньялолен мэрі болды және коммунаны дамыту бағытын жалғастыра отырып, осы қызметті жақында ғана аяқтады. Кейіннен ол Чили үкіметінде қылмыстың алдын алу жөніндегі субсекретарь қызметіне тағайындалды.

Эктор Ногера (Héctor Noguera)

Актер және театр режиссері. Чили театрының ең сыйлы қайраткерлерінің бірі Эктор Ногера — «Teatro Camino» мәдени орталығы мен театрының негізін қалаушы. Пеньялоленнің Экологиялық қонысының қақ ортасында орналасқан бұл театр тек коммуна үшін ғана емес, бүкіл Сантьяго үшін маңызды мәдени ошаққа айналды.

Хосе Крус Овалье (José Cruz Ovalle)

Сәулетші. Сәулет саласындағы Ұлттық сыйлықтың лауреаты Хосе Крус Овалье Пеньялолендегі Адольфо Ибаньес университетінің кампусын жобалады. Анд тауларының етегіндегі ландшафтына үйлесімді түрде енген бұл ғимараттар кешені заманауи чилилік сәулет өнерінің жауһарларының бірі болып саналады және коммунаның маңызды нысаны болып табылады.

Жан Босежур (Jean Beausejour)

Футболшы. Белгілі чилилік футболшы, Америка кубогының екі дүркін жеңімпазы және екі әлем чемпионатында қатарынан гол соққан жалғыз чилилік Жан Босежур осы ауданда өскен. Ол өзінің шыққан тегі туралы мақтанышпен бірнеше рет айтқан, бұл Сантьягоның оңтүстік коммуналарындағы жастар үшін жарқын үлгі болып табылады.