Rolim de Moura

Ролим-де-Моура қаласының пайда болу тарихы Бразилия үкіметі XX ғасырдың екінші жартысында бастаған Амазония бассейнін игеру жөніндегі ауқымды мемлекеттік бағдарламамен тығыз байланысты. Көне елді мекендерден айырмашылығы, бұл қала Рондония штатын колониялау жөніндегі нақты әкімшілік жоспардың нәтижесінде пайда болды.

Алғашқы құжаттық мәліметтер мен елді мекеннің нақты пайда болуы 1979 жылға жатады. Осы кезеңде жаңа ауыл шаруашылығы жерлерін игеруге келген колонистерді қоныстандыруды мақсат еткен жоба іске қосылды. Қаланың атауы португалдық тамырларға ие: Rolim de Moura тегі дәстүрлі түрде ақсүйектер әулеттерімен және әкімшілермен байланыстырылды, бұл жаңа елді мекенге тарихи маңыздылық реңкін берді.

Муниципалитет ресми түрде 1983 жылғы 5 тамызда құрылды. Рондония штатының Шығыс мезорегионындағы тиімді географиялық орналасуы және келешегі зор Какуал экономикалық ауданына тиесілілігі қаланың жедел қалыптасуына ықпал етті. Қысқа уақыт ішінде Ролим-де-Моура жұмысшыларға арналған уақытша елді мекеннен Амазония ормандарының шекарасында жаңа өмірге ұмтылған мыңдаған адамдардың үйіне айналған толыққанды әкімшілік орталыққа айналды.

Ролим-де-Моураның тарихы — бұл қағаздағы жобадан қазіргі заманғы Бразилия орталығына дейінгі жедел даму жолы. Хронологияның негізгі оқиғаларына мыналар жатады:

• 1979 жыл: Рондония штатында Кешенді колонизациялау жобасын іске қосу және алғашқы қоныстанушыларға жер бөле бастау.
• 1980–1982 жылдар: Колонистердің белсенді көші-қон кезеңі және болашақ қаланың орнында алғашқы стихиялы кенттердің қалыптасуы.
• 1983 жылғы 5 тамыз: Ролим-де-Моура муниципалитетінің ресми құрылған күні және оның әкімшілік тарихының басталуы.
• 1984 жыл: Мэрдің алғашқы демократиялық сайлауын өткізу және муниципалды палатаны құру.
• 1980-ші жылдардың соңы: Қаланы өңірлік желімен байланыстыратын негізгі жол артериялары құрылысының аяқталуы.
• 1990-шы жылдар: Агроөнеркәсіптік кешеннің өсуімен қатар жүрген сауда мен қызмет көрсету саласының қарқынды дамуы.
• 2010 жыл: Ұлттық халық санағы қаланың өңірдегі ең қарқынды дамып келе жатқан қалалардың бірі ретіндегі мәртебесін растайды.
• 2020 жыл: Экономикалық статистика жан басына шаққандағы ЖІӨ-ні 25 229 бразилиялық реал көлемінде тіркейді.
• 2022 жыл: Халық санағы онжылдықта қала халқының шамамен 10%-ға өскенін көрсетіп, 56 406 тұрғынды тіркеді.
• Қазіргі уақыт: Қала Шығыс Рондонияның мәдени және білім беру орталығы ретіндегі позициясын нығайтуды жалғастыруда.

Ролим-де-Моураның дамуы — бұл шағын колонистер лагерінің Рондония штатының негізгі муниципалитеттерінің біріне айналу тарихы. Қаланың экономикалық және әлеуметтік прогресі мемлекеттік инвестициялар мен Бразилияның басқа өңірлерінен келген қоныс аударушылардың еңбекқорлығына негізделді.

Өңірдің аграрлық бағыты өсудің негізгі факторы болды. Қала тез арада ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдейтін маңызды орталыққа айналды, бұл жергікті экономиканы әртараптандыруға және халықтың тұрақты ағынын қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. Бүгінде қала адам дамуы индексінің (АДИ 0,7) орташа, бірақ тұрақты деңгейін көрсетіп отыр.

Дамудың негізгі кезеңдері:

1. Колонизациялау жобасы (1979): Өңірдің болашағын анықтаған аумақты мақсатты түрде қоныстандырудың басталуы.

2. Әкімшілік тәуелсіздік (1983): Қалаға жеке басқару органдары мен бюджетін алуға мүмкіндік берген муниципалитеттің құрылуы.

3. Аграрлық сектордың өсуі: Қаланың Рондония штатының маңызды ауыл шаруашылығы торабына айналуы.

4. Білім беру кластерін қалыптастыру: Жоғары оқу орындары филиалдарының ашылуы, бұл қаланы көршілес аудандардағы жастар үшін тартымды етті.

5. Экономикалық рекорд (2020): Қаланың гүлденген орталық ретіндегі мәртебесін бекіткен жан басына шаққандағы ЖІӨ-нің маңызды көрсеткішіне қол жеткізу (25 мың реалдан астам).

6. Демографиялық серпіліс (2022): Халық санының 56 мыңнан асқанын ресми растау, бұл қалаға деген толассыз қызығушылықтың дәлелі.

Ролим-де-Моура қаласының сәулеттік бейнесі XX ғасырдың аяғында Бразилияның ішкі аумақтарын белсенді игеру дәуірінің айқын айғағы болып табылады. Ескі жағалаудағы қалалардан айырмашылығы, мұнда колониялық барокко немесе классицизм жоқ; қаланың бейнесі функционалды модернизм және жүйелі жоспарлау принциптерімен қалыптасқан.

Қала құрылысын дамытудың негізі 1980-ші жылдардағы жоспарлы елді мекендерге тән көшелердің айқын торы болды. Рондония штатының тропикалық климатын ескере отырып, әкімшілік және тұрғын үй ғимараттарының көпшілігі кең қалқаларды, ашық верандаларды және табиғи желдетуді пайдаланумен салынған. Алғашқы ғимараттардың утилитарлық стилі уақыт өте келе заманауи коммерциялық нысандармен толықты.

Соңғы онжылдықтарда қалада шыны мен бетонды қолданумен ерекшеленетін постмодернизм стиліндегі ғимараттар пайда бола бастады. Орталық алаңдар мен қоғамдық кеңістіктер жас бразилиялық муниципалитеттерге тән қауымдастықтың жиналатын орны ретінде қызмет ету үшін жобаланған. Өткен ғасырлардың тарихи ескерткіштерінің жоқтығына қарамастан, Ролим-де-Моура Амазонияның қақ ортасындағы қарқынды дамып келе жатқан урбанистік орталықтың үлгісі ретінде қызықты.