West Des Moines

Негізі қалануы және алғашқы мәліметтер

Қазіргі Уэст-Де-Мойн тарихы XIX ғасырдың екінші жартысынан бастау алады. Бастапқыда елді мекен Вэлли-Джанкшен (Valley Junction) деп аталған. Қаланың ресми негізі қаланған күні 1893 жыл болып есептеледі, сол кезде ол инкорпорацияланған аумақ мәртебесін алды. Ол кезеңдегі негізгі тарихи қайраткерлердің бірі Джеймс Джордан болды, оның жерлері болашақ қаланың негізіне айналды.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Қаланың жедел өсуі мен дамуы бірнеше стратегиялық факторларға байланысты болды:

• Темиржол экспансиясы: Chicago, Rock Island and Pacific Railroad теміржолының ірі терминалы мен жөндеу шеберханаларының Де-Мойннан Вэлли-Джанкшенге көшірілуі дамуға басты серпін берді. Бұл қаланы маңызды көлік торабына айналдырды.
• Географиялық орналасуы: Айова штатының астанасына жақындығы және Раккун өзенінің аңғарында орналасуы сауда мен логистика үшін тамаша жағдайлар жасады.
• Табиғи ресурстар: Айналадағы көмір кен орындарының болуы қосымша инвестициялар мен жұмыс күшін тартты.

Ерте мәдени және экономикалық ерекшеліктер

XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында қала экономикасы толығымен теміржол мен көмір шахталарына тәуелді болды. Ол кезде Вэлли-Джанкшен теміржолшыларға қызмет көрсететін көптеген пансиондары мен ойын-сауық орындары бар типтік «жұмысшылар қаласы» атмосферасымен ерекшеленетін.

Тарихтағы маңызды белес 1938 жыл болды, сол кезде қала атауы Уэст-Де-Мойн болып өзгертілді. Бұл ескі теміржол торабы имиджінен арылу және жайлы өмір мен коммерцияға бағытталған заманауи, беделді қала маңындағы аудан мәртебесін айқындау үшін жасалды.

Негізгі тарихи белестер

• 1846 жыл: Қаланың негізін қалаушы болып саналатын Джеймс Джордан аңғарға келіп, болашақ елді мекеннің аумағында лагерь құрады.
• 1893 жыл: Аумақ ресми түрде Вэлли-Джанкшен (Valley Junction) қаласы ретінде инкорпорацияланды.
• 1899 жыл: Әкімшілік және қоғамдық өмірдің орталығына айналған мэрия ғимаратының құрылысы аяқталды.
• 1938 жыл: Тұрғындар заманауи қала маңындағы қауымдастық имиджін қалыптастыру мақсатында атауды Уэст-Де-Мойн деп өзгертуге дауыс береді.
• 1950-ші жылдар: Батыс аудандардың белсенді құрылысы және жаңа мектеп жүйесінің қалыптасуы басталады.
• 1993 жыл: Қала ауқымды су тасқынын бастан кешіреді, одан кейін қорғаныс құрылыстары айтарлықтай жаңартылды.
• 2004 жыл: Айова штатындағы ең ірі сауда-ойын-сауық кешеніне айналған Jordan Creek Town Center ашылады.
• 2008 жыл: Вэлли-Джанкшен тарихи ауданын қайта құру аяқталып, ол танымал туристік аймаққа айналды.
• 2010-шы жылдар: Microsoft корпорациясы қаланың технологиялық мәртебесін нығайта отырып, дата-орталықтар сериясының құрылысын бастайды.
• Қазіргі уақыт: Уэст-Де-Мойн аймақтың ең тез дамып жатқан коммерциялық орталықтарының бірі ретіндегі позициясын сақтап келеді.

Қала трансформациясының негізгі кезеңдері

Уэст-Де-Мойн тарихы — бұл қаланың даму векторын бірнеше рет түбегейлі өзгертіп, өнеркәсіптік тораптан технологиялар мен сауда орталығына айналған сәтті бейімделудің үлгісі.

• «Вэлли-Джанкшен» дәуірі (1890-шы жж.): Chicago, Rock Island and Pacific Railroad теміржол терминалының көшірілуі аймақтың экономикалық қозғалтқышына айналды. Бұл оқиға шағын елді мекенді қарбалас көлік хабына айналдырып, мыңдаған адамды жұмыспен қамтамасыз етті және қалалық инфрақұрылымның негізін қалады.
• Имиджді өзгерту (1938): Қаланың атауын Уэст-Де-Мойн деп өзгерту туралы шешімнің мәдени және қала құрылысы тұрғысынан маңызы зор болды. Қала шулы жұмысшы кенті беделінен саналы түрде арылып, орта тап пен бизнес үшін жайлы өмір сүру ортасын құруға бет бұрды.
• Соғыстан кейінгі субурбанизация (1950–1960-шы жж.): Батысқа қарай белсенді кеңею және сапалы тұрғын үйлердің салынуы қалаға беделді қала маңындағы аудан мәртебесін бекітті. Осы кезеңде қазіргі уақытқа дейін жаңа отбасыларды тартатын мықты мектеп жүйесі қалыптасты.
• Су тасқынынан кейінгі модернизация (1993): Жойқын су тасқыны қаланың инженерлік қорғанысын жаңартуға катализатор болды. Инфрақұрылымды қалпына келтіру және бөгеттерді нығайту келесі онжылдықтарда ірі инвесторларды тартуға қажетті қауіпсіздік жағдайларын жасады.
• Сауда экспансиясы (2004): Штаттағы ең ірі сауда-ойын-сауық кешені Jordan Creek Town Center-дің ашылуы экономикалық ландшафтты өзгертті. Қала тек Де-Мойнның «ұйықтайтын ауданы» болудан қалып, бүкіл Айовадан келетін шоппинг пен туризмнің дербес тартылыс орталығына айналды.
• Технологиялық серпіліс (2010-шы жж.): Microsoft корпорациясының дата-орталықтар сериясының құрылысы (Project Mountain және басқалары) қала экономикасын жаңа деңгейге көтерді. Бұл айтарлықтай салық түсімдерін қамтамасыз етіп, Уэст-Де-Мойнның технологиялық орталық ретіндегі имиджін нығайтты.
• Мәдени ренессанс (2000-шы жж. – қазіргі уақыт): Historic Valley Junction тарихи ауданын ревитализациялау бағдарламасы XIX ғасырдың соңындағы сәулет мұрасын сақтауға мүмкіндік берді. Ескі сауда қатарларын бутикттер, галереялар мен фестивальдер аймағына айналдыру қаланың бірегей мәдени брендін қалыптастырды.

Сәулеттік бейнесі және қала құрылысын дамыту

Уэст-Де-Мойн сәулеті қаланың XIX ғасырдың соңындағы өнеркәсіптік теміржол торабынан қазіргі заманғы іскерлік және тұрғын үй маңындағы ауданға дейінгі эволюциясын нақты көрсетеді. Қала құрылысы тарихи ядроға және жаңа аудандарға нақты бөлінген, бұл экономикалық өсудің әртүрлі кезеңдерін айқындайды.

Вэлли-Джанкшен дәуірі (XIX ғ. аяғы — XX ғ. басы)

Historic Valley Junction деген атпен танымал қаланың тарихи орталығы ғасырлар тоғысындағы американдық сауда ауданының классикалық үлгісі болып табылады. Мұнда Орта Батыстың шағын қалаларына тән аз қабатты құрылыстар басым.

• Стиль: Виктория стилі мен итальянизм элементтері бар коммерциялық эклектика.
• Сипатты белгілері: Бір және екі қабатты кірпіш ғимараттар, сәндік карниздер, аркалы терезелер және бірінші қабаттардағы үлкен витриналар.
• Көрікті аудан: 5-ші көше (5th Street) — ескі теміржол қаласының атмосферасы сақталған тарихи ауданның басты күретамыры. Бұл ауданды ревитализациялау аутентикалық қасбеттерді сақтай отырып, оларды заманауи дүкендер мен дәмханаларға бейімдеуге мүмкіндік берді.

Субурбанизация және тұрғын үй құрылысы (XX ғ. ортасы)

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін және қала атауы өзгерген соң, батысқа қарай белсенді кеңею кезеңі басталды. Сәулеттік назар қоғамдық ғимараттардан тұрғын үй секторына ауысты.

• Стиль: Ранчо (Ranch-style) және ғасыр ортасындағы модернизм (Mid-century modern).
• Ерекшеліктері: Бір қабатты үйлері, кең көгалдары бар кең тұрғын орамдардың қалыптасуы және автомобильмен қатынау мүмкіндігіне басымдық беру. Бұл американдық субурбияға тән қаланың «созылмалы» құрылымын анықтады.

Қазіргі заманғы коммерциялық сәулет (XX ғ. аяғы — XXI ғ.)

1990-шы жылдардың соңынан бастап Уэст-Де-Мойн ірі бизнес пен ритейлдің тартылыс орталығына айналды, бұл қала бейнесіне ауқымды заманауи формалар әкелді.

• Стиль: Постмодернизм және заманауи корпоративтік стиль.
• Көрікті нысандар:
  • Jordan Creek Town Center: 2004 жылы ашылған бұл кешен «лайфстайл-орталық» элементтерін дәстүрлі моллмен үйлестіретін заманауи сауда-ойын-сауық сәулетінің үлгісі болып табылады. Көл айналасындағы ландшафтық дизайн және жаяу жүргіншілер аймақтары коммерциялық кеңістікке біріктірілген.
  • Wells Fargo кампусы: Қаланың іскерлік мәртебесін айқындайтын, шыны мен бетонды пайдалана отырып 2000-шы жылдардың басындағы корпоративтік сәулетті бейнелейтін ауқымды кеңсе кешені.

Қала құрылысының тенденциялары

Соңғы онжылдықтарда қала Village of Ponderosa сияқты жобаларда «жаңа урбанизм» принциптерін белсенді енгізуде. Мұнда тұрғын үй, кеңсе және сауда функцияларын араластыра отырып, тығыз жаяу жүргіншілер ортасын қайта құру әрекеттері жасалуда, бұл өткен ғасырдың ортасындағы дәстүрлі аудандарға бөлуге қарама-қайшы келеді.

Уэст-Де-Мойнның көрнекті тұлғалары

Уэст-Де-Мойн XIX ғасырдың ізашарларынан бастап қазіргі спорт пен мәдениет жұлдыздарына дейінгі көптеген талантты жандардың мекені әрі бастау алған жері болды. Міне, қаланың тарихы мен бүгінімен байланысты ең маңызды тұлғалардың тізімі:

• Джеймс Джордан (James Jordan) — Қаланың негізін қалаушы, бизнесмен және аболиционист (XIX ғасыр)
  Қала тарихындағы маңызды тұлға. Джордан Уэст-Де-Мойнға айналған елді мекеннің негізін қалап қана қоймай, АҚШ-тың азаматтық тарихында да маңызды рөл атқарды. Оның иелігі орталық Айовадағы бостандыққа ұмтылған қашқын құлдар пана тапқан «Астыртын темір жолдың» басты станциясы ретінде қызмет етті.
• Шон Джонсон Ист (Shawn Johnson East) — Гимнастикадан Олимпиада чемпионы (1992 ж.т.)
  Қала тумасы және жергілікті Valley High School түлегі. Шон 2008 жылы Бейжіңде өткен Олимпиада ойындарында алтын медаль жеңіп алып, көп дүркін әлем чемпионы атанды. Ол АҚШ-тың ең танымал спортшыларының бірі болып табылады және аймақтың қоғамдық өміріне белсене араласа отырып, осында тұрып, жұмыс істеуін жалғастыруда.
• Лян Чоу (Liang Chow) — Олимпиада чемпиондарының жаттықтырушысы (1968 ж.т.)
  Ол Қытайда туғанымен, дәл осы Уэст-Де-Мойнде өзінің әйгілі Chow's Gymnastics and Dance Institute мектебін ашты. Ол Шон Джонсон мен Габби Дугласты қоса алғанда, бірқатар көрнекті гимнасттарды тәрбиелеп, қаланы халықаралық спорттық гимнастика орталығына айналдырды.
• Питер Хеджес (Peter Hedges) — Жазушы, сценарист және режиссер (1962 ж.т.)
  «Гилберт Грейпті не мазалайды» атты танымал роман мен фильм сценарийінің авторы, сондай-ақ «Ағамның қалыңдығына ғашық болу» фильмінің режиссері. Хеджес Уэст-Де-Мойнде өсіп, Valley High School-ды бітірген. Орта Батыс атмосферасы оның шығармашылығында жиі көрініс табады.
• Кейтлин Кларк (Caitlin Clark) — Баскетбол жұлдызы (2002 ж.т.)
  Қазіргі заманғы әйелдер баскетболының феномені, NCAA рекордшысы және WNBA ойыншысы. Ол өзінің жарқын мансабын Уэст-Де-Мойнде орналасқан Dowling Catholic High School жоғары мектебінде бастап, жас кезінен-ақ ерекше спорттық нәтижелер көрсетті.
• Мэтт Рот (Matt Roth) — NFL ойыншысы (1982 ж.т.)
  «Майами Долфинс», «Кливленд Браунс» және «Джексонвилл Джагуарс» командаларында ойнаған кәсіби американдық футболшы. Рот Уэст-Де-Мойн мектеп командасының жұлдызы болды, бұл оған үлкен спортқа жол ашты.