Tulare

Негізінің қалануы және атаудың шығу тегі

Туларе қаласының тарихы XIX ғасырдың екінші жартысынан басталады және Калифорнияны игерумен тығыз байланысты. Қаланың негізі 1872 жылы Southern Pacific Railroad компаниясымен штаттың теміржол картасындағы стратегиялық маңызды пункт ретінде қаланған.

Елді мекен өз атауын аңызға айналған Туларе көлінен (Tulare Lake) алған, ол кездері Миссисипи өзенінің батысындағы ең үлкен тұщы су қоймасы болған. Атаудың өзі испанның tular сөзінен шыққан, бұл қамыс (туле) өскен жер дегенді білдіреді, ол сол кездегі аймақтың батпақты ландшафтын дәл сипаттаған.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Шағын станциялық кенттің дамыған қалаға айналуы географиялық және инфрақұрылымдық артықшылықтардың ұштасуымен байланысты болды:

• Теміржол торабы: Бастапқыда Туларе теміржол дивизионының штаб-пәтері ретінде таңдалды. Мұнда депо, бұрылмалы шеңбер және жөндеу шеберханалары салынды, бұл халықтың алғашқы ағынын және жұмыс орындарын қамтамасыз етті.
• Аңғар географиясы: Құнарлы Сан-Хоакин аңғарының қақ ортасында орналасуы егіншілік үшін ресурстар беріп, ұзақ мерзімді дамуда шешуші рөл атқарды.

Ерте мәдени және экономикалық ерекшеліктері

Алғашқы онжылдықтарда Туларе экономикасы толығымен теміржолға тәуелді болды. Қала көлік ағындарына қызмет көрсететін классикалық Жабайы Батыс елді мекені ретінде дамыды. 1888 жылы ресми инкорпорация (қала мәртебесін алу) маңызды белес болды.

Бетбұрыс сәті 1890 жылдары теміржол шеберханалары басқа қалаға көшірілген кезде болды. Туларе тез арада ауыл шаруашылығына қайта бағдарланып, құлдыраудан аман қалды. Ирригация мен бай топырақтың арқасында қала мал шаруашылығы мен сүт өнеркәсібінің ірі орталығына айналды және бұл мәртебені бүгінгі күнге дейін сақтап келеді.

Тарихтың негізгі кезеңдері

• 1872 — Southern Pacific Railroad компаниясы Туларе станциясының негізін қалайды, ол тез арада Сан-Хоакин аңғарындағы маңызды көлік торабына айналады.
• 1888 — Туларе ресми түрде инкорпорацияланып, қала мәртебесін алады.
• 1889 — Калифорниядағы алғашқылардың бірі болып Туларе ирригациялық округі құрылды, бұл жерлерді ауқымды суаруды бастауға мүмкіндік берді.
• 1891 — Теміржол шеберханалары Бейкерсфилдке көшіріліп, бұл қаланы экономиканы ауыл шаруашылығы мен мал шаруашылығына қайта бағыттауға итермеледі.
• 1905 — Эндрю Карнеги қорының грантына салынған көпшілік кітапхана ашылды.
• 1948 — Қала тумасы, 17 жасар Боб Матиас Лондондағы Олимпиада ойындарында онсайыстан алтын медаль жеңіп алып, Туларе есімін әйгіледі.
• 1968 — Алғашқы ауыл шаруашылығы техникасы көрмесі өтті, ол кейіннен әлемдегі ең ірі бейінді World Ag Expo көрмесіне айналды.
• 1982 — Аймақтың мұрасын сақтауға арналған Туларе тарихи мұражайы есігін айқара ашты.
• 1991 — Қалада орталық Калифорнияның түкпір-түкпірінен сатып алушыларды тартатын ірі Tulare Outlets сауда кешені ашылды.
• 2000-жылдар — Туларе АҚШ-тағы сүт өнеркәсібі мен агробизнестің жетекші орталықтарының бірі ретіндегі мәртебесін түпкілікті бекітті.

Трансформация мен даму кезеңдері

Туларенің дамуын бірнеше негізгі фазаларға бөлуге болады, олардың әрқайсысы қаланың экономикалық және әлеуметтік ландшафтын түбегейлі өзгертті. Өңірдің заманауи бейнесін қалыптастырған басты белестер мыналар:

• Теміржол дәуірі (1870-1890 жж.): Southern Pacific Railroad компаниясының қаланың негізін қалауы оның өмір сүруінің іргетасы болды. Бұл кезеңде Туларе маңызды логистикалық орталық ретінде қызмет етті, бұл халықтың алғашқы ағынын және негізгі қалалық инфрақұрылымның құрылысын қамтамасыз етті.
• Ирригациялық революция (XIX ғасырдың соңы): Туларе ирригациялық округінің құрылуы қала құрылысы мен экономикасындағы бетбұрыс сәті болды. Ұйымдастырылған суару жүйесі құрғақ жерлерді құнарлы алқаптарға айналдыруға мүмкіндік берді, бұл қаланы теміржол шеберханалары көшірілгеннен кейінгі құлдыраудан сақтап, агроөнеркәсіптік кешеннің негізін қалады.
• Сүт индустриясының қалыптасуы (XX ғасыр): Сүтті мал шаруашылығына біртіндеп мамандану қаланы тек Калифорнияда ғана емес, әлемде де сала көшбасшыларының қатарына шығарды. Бұл бағыт мыңдаған жұмыс орнын қамтамасыз етіп, қайта өңдеу зауыттарының құрылысына инвестиция тартып, экономиканың басты қозғаушы күшіне айналды.
• World Ag Expo көрмесінің ашылуы (1968): Алғашқы ауыл шаруашылығы көрмесін ұйымдастыру маркетингтік және имидждік серпіліс болды. Бүгінде бұл іс-шара жыл сайын 100 000-нан астам келушіні тартады, Туларені агротехнологиялардың әлемдік астанасына айналдырып, қонақүй және сервис бизнесінің дамуын ынталандырады.
• Спорттық мұра (XX ғасырдың ортасы): Қала тумасы Боб Матиастың Олимпиада ойындарындағы (1948, 1952) жеңістері Тулареге қуатты мәдени символ сыйлады. Бұл қауымдастықты біріктіріп, маңызды қоғамдық кеңістікке айналған стадион құрылысын қоса алғанда, спорттық инфрақұрылымның дамуына әкелді.
• Коммерциялық ритейлдің дамуы (1990 жж.): Ірі Tulare Outlets кешенінің ашылуы қаланың аймақтық маңызы бар сауда хабына айналуын белгіледі. Бұл экономиканы әртараптандырып, тек ауыл шаруашылығына тәуелділікті азайтты және Highway 99 трассасынан келетін туристердің тұрақты ағынын тартты.

Қала құрылысының құрылымы мен дамуы

Туларенің сәулеттік бейнесі — теміржол станциясының айналасында өскен америкалық қаланың классикалық үлгісі. Көшелердің қала құрылысы торы бастапқыда Southern Pacific компаниясының жолдарына параллель және перпендикуляр болып қалыптасты, бұл тарихи орталықтың айқын әрі логикалық құрылымын жасады.

Қаланың дамуын шартты түрде екі кезеңге бөлуге болады: жол бойындағы тығыз коммерциялық құрылыстары бар «станция маңындағы кент» фазасы және 99-шоссе (Highway 99) пайда болғаннан кейін қаланың шеткі аймақтарға қарай кеңейіп, бір қабатты тұрғын аудандар мен сауда орталықтарына ие болған «автомобиль қаласы» фазасы.

Сәулет стильдері мен дәуірлері

Тулареде Еуропаға тән монументалды готиканы немесе сәнді барокконы кездестіру қиын. Қала сәулеті Жабайы Батыстың практикалығы мен XX ғасырдағы Калифорния үрдістерін көрсетеді. Негізгі стильдер тарихи кезеңдерге сәйкес келеді:

• Соңғы викториандық стиль және Итальяндық стиль (XIX ғ. соңы): Ең алғашқы сақталған тұрғын үйлерге тән. Карниздердің декоративті элементтерімен және биік терезелерімен ерекшеленеді.
• Кірпішті коммерциялық стиль (XX ғ. басы): Тарихи орталықта (Downtown) басым. Бұл бірінші қабаттарында дүкендер, ал екінші қабаттарында кеңселер немесе тұрғын үйлер орналасқан, минималистік декоры бар қызыл кірпіштен салынған функционалды бір және екі қабатты ғимараттар.
• Неоклассицизм және Боз-ар (1900–1940 жж.): Қаланың мәртебесі мен тұрақтылығын айқындауға арналған әкімшілік және қоғамдық ғимараттар үшін пайдаланылды.
• Миссионерлік стиль (Mission Revival): Испан колониялық мұрасына сілтеме жасайтын Калифорниядағы танымал стиль (сыланған қабырғалар, аркалар, черепицалы шатырлар). XX ғасырдың ортасындағы қоғамдық құрылыстар мен жеке резиденцияларда жиі кездеседі.
• Стримлайн модерн және Арт-деко (1930–1940 жж.): Ұлы депрессия дәуірі мен WPA (Қоғамдық жұмыстар басқармасы) жобаларының стилі, геометриялылығымен және жұмыр пішіндерімен сипатталады.

Көрнекті ғимараттар мен нысандар

Бірнеше негізгі құрылыстар қаланың танымал бейнесін қалыптастырады және тұрғындар мен туристер үшін бағдар болып табылады:

• Туларе су мұнарасы (Tulare Water Tower): Қаланың ең танымал символы. XX ғасырдың басында салынған ол өзінің ерекше пішінімен ерекшеленеді және ұзақ уақыт бойы Сан-Хоакин аңғары арқылы саяхаттаушылар үшін визуалды маяк қызметін атқарды.
• Туларе жоғары мектебінің аудиториясы (Tulare Union High School Auditorium): 1930 жылдардағы сәулет өнерінің жарқын үлгісі. Ғимарат стримлайн модерн (жұмыр модерн) стилінің элементтері мен классикалық пропорцияларды біріктіреді. Қоғамдық жұмыстар бағдарламасы аясында салынған ол барельефтермен безендірілген және қаланың мәдени орталығы болып табылады.
• Туларе көпшілік кітапханасы: Тарихты құрметтейтін заманауи ғимарат (бұрынғы Карнеги кітапханасының орнында). Қазіргі сәулеті қолжетімділік пен жарық кеңістіктерге басымдық беретін функционализмнің заманауи үрдістерін көрсетеді.
• Тарихи орталық (Downtown): K Street және Tulare Avenue көшелерінің айналасындағы аудан өткен ғасырдың ортасындағы классикалық америкалық қалашықтың атмосферасын сақтап қалған, дүкен қасбеттері қалпына келтірілген.

Туларенің көрнекті тұлғалары

Көлемінің шағындығына қарамастан, Туларе әлемдік деңгейде танылған таңғажайып дарынды адамдардың отанына айналды. Қаланың ерекше мақтанышы — Олимпиада чемпиондары мен мемлекет қайраткерлері.

• Боб Матиас (Bob Mathias)
  Спортшы (онсайыс), саясаткер, актер
  Қаланың ең танымал тумасы. 1948 жылы Туларелік 17 жасар мектеп оқушысы бола тұра, ол Лондондағы Олимпиада ойындарында онсайыстан алтын медаль жеңіп алып, жеңіл атлетикадан ең жас Олимпиада чемпионы атанды. Бұл жетістігін 1952 жылы қайталады. Кейіннен АҚШ Өкілдер палатасына сайланды. Қалалық стадион оның есімімен аталады.
• Элмо Рассел Зумвалт-кіші (Elmo R. Zumwalt Jr.)
  Адмирал, АҚШ Әскери-теңіз операцияларының бастығы
  Тулареде өсіп, жергілікті мектепті үздік бітірген көрнекті әскери қолбасшы. Зумвалт АҚШ флоты тарихында Әскери-теңіз операцияларының бастығы лауазымын иеленген ең жас адмирал болды. Ол теңізшілердің қызмет жағдайын жақсартуға және флоттағы нәсілдік кемсітушілікпен күресуге бағытталған ауқымды реформаларымен танымал.
• Сим Инесс (Sim Iness)
  Спортшы (диск лақтыру), жаттықтырушы
  Боб Матиастың сыныптасы әрі досы, ол да Туларе есімін халықаралық аренада танытты. 1952 жылы Хельсинкиде өткен Олимпиада ойындарында диск лақтырудан олимпиадалық рекорд орнатып, алтын медаль жеңіп алды. Матиаспен бірге олар XX ғасырдың ортасында Туларенің «атлеттер қаласы» деген атағын нығайтты.
• Максин Хонг Кингстон (Maxine Hong Kingston)
  Жазушы, феминист
  Қытай текті әйгілі америкалық жазушы 1960 жылдары Тулареде тұрып, мұғалім болып жұмыс істеген. Дәл осы жерде ол өзінің әйгілі «Жауынгер әйел» (The Woman Warrior) кітабын жазды, ол кейіннен Ұлттық кітап сыншылары үйірмесінің сыйлығын алып, мультимәдени тәжірибе туралы әдебиеттің классикасына айналды.
• Вирджил Грин (Virgil Green)
  Америкалық футболдан кәсіби ойыншы
  Туларелік спортшылардың қазіргі буынының өкілі. Tulare Union жоғары мектебінің түлегі, ол Ұлттық футбол лигасында (NFL) сәтті мансап құрды. «Денвер Бронкос» командасының құрамында 2016 жылы Супербоул 50 жеңімпазы атанды.