Santa Clara

Санта-Клара тарихы 1777 жылдан бастау алады, сол кезде францискандық монахтар мұнда Санта-Клара-де-Асис миссиясының (Mission Santa Clara de Asís) негізін қалады. Бұл Калифорниядағы сегізінші испан миссиясы және әйел адамның — Ассизилік қасиетті Клараның құрметіне аталған алғашқы миссия болды. Бастапқы қоныс Гуадалупе өзенінің жағасында орналасқан еді, бірақ жиі болатын су тасқыны мен өрттерге байланысты миссияның орны бірнеше рет ауыстырылып, ақырында ол өзінің қазіргі кейпіне ие болды.

Діни миссияның гүлденген қалаға айналуы оның болашақ тағдырын айқындаған бірнеше маңызды факторларға байланысты болды:

• География және климат: Жұмсақ климатымен танымал құнарлы Санта-Клара алқабының орталығында орналасуы өмір сүру және шаруашылық жүргізу үшін тамаша жағдайлар жасады.
• Білім беру: 1851 жылы бұрынғы миссия аумағында Калифорниядағы ең көне жоғары оқу орны — Санта-Клара колледжі (қазіргі Санта-Клара Университеті) құрылды, бұл аймаққа зиялы қауым мен жастарды тартты.
• Әкімшілік мәртебе: 1852 жылы, Калифорния АҚШ құрамына кіргеннен көп ұзамай, Санта-Клара ресми түрде қала мәртебесін алды, бұл жергілікті инфрақұрылым мен басқарудың дамуын жеделдетті.

XIX ғасырда және XX ғасырдың бірінші жартысында қала экономикасы негізінен ауыл шаруашылығына сүйенді. Бұл аймақ Кремний алқабы ретінде танымал болғанға дейін, шексіз жеміс бақтары мен плантацияларының арқасында «Жүрек рақатының алқабы» (Valley of Heart's Delight) деген поэтикалық атауға ие болған еді. Мұнда өрік, қара өрік және шие белсенді өсірілді, сондай-ақ ұзақ уақыт бойы жергілікті тұрғындардың әл-ауқатының негізі болған консервілеу өнеркәсібі дамыды.

• 1777 — Францискандық монахтар болашақ қоныстың өзегіне айналған Санта-Клара-де-Асис миссиясының негізін қалайды.
• 1846 — Айналада Америка-Мексика соғысы кезіндегі шағын шайқас — «Санта-Клара түбіндегі шайқас» орын алады.
• 1851 — Ескі миссия аумағында Калифорниядағы алғашқы жоғары оқу орны болған Санта-Клара колледжі ашылады.
• 1852 — Санта-Клара ресми түрде қала мәртебесін алады, жергілікті өзін-өзі басқару органы құрылады.
• 1864 — Қаланы Сан-Францискомен байланыстырған және экономикалық өсуді жеделдеткен теміржол құрылысы аяқталады.
• 1926 — Жойқын өрт миссия шіркеуінің тарихи ғимаратын қиратады, кейіннен ол мұқият реконструкцияланады.
• 1960-жылдар — Қала инфрақұрылымды модернизациялау үшін ескі ғимараттарды бұзып, орталықты реновациялаудың ауқымды бағдарламасын бастайды.
• 1970 — Intel корпорациясы өзінің штаб-квартирасын Санта-Клараға көшіріп, қаланың Кремний алқабының «жүрегі» мәртебесін бекітеді.
• 1976 — Аймақтың басты туристік орындарының біріне айналған әйгілі Great America ойын-сауық паркі ашылады.
• 2014 — San Francisco 49ers командасына арналған заманауи жоғары технологиялық стадион Levi's Stadium-ның ашылуы өтті.
• 2016 — Қала бүкіл әлем бойынша миллиондаған көрерменнің назарын аударған мерейтойлық 50-ші Супербоулды қабылдайды.

Трансформацияның негізгі кезеңдері

Санта-Клараның дамуы — бұл тыныш ауылшаруашылық қауымдастығынан әлемдік деңгейдегі технологиялық және ойын-сауық орталығына дейінгі жол. Міне, қаланың қазіргі келбеті мен экономикасын қалыптастырған негізгі кезеңдер:

• Миссия айналасындағы іргетас (1777): Санта-Клара-де-Асис миссиясының негізі қалануы қала құрылысының бастау нүктесі болды. Дәл осы жерде «Аламеда» (The Alameda) — елді мекенді көршілес Сан-Хосемен байланыстырған және Калифорнияның алғашқы көлік артерияларының біріне айналған тарихи жол салынды.
• Білім беру тірегі (1851): Миссия аумағында штаттағы алғашқы жоғары оқу орнының (қазіргі Санта-Клара университеті) ашылуы қалаға зияткерлік орталық мәртебесін берді. Студенттер мен оқытушылардың ағыны болашақ инновациялар үшін қажетті мәдени базаны құрды.
• «Жүрек рақатының алқабы» дәуірі (XIX ғ. соңы — XX ғ. басы): Бұл кезеңде қала экономикасы жеміс-жидек пен көкөніс өсіруге негізделді. Санта-Клара консервілеу өнеркәсібінің ірі орталығына айналды, ал өнімді экспорттау үшін дамытылған теміржол желісі кейіннен индустриялық қажеттіліктер үшін пайдалы болды.
• Энергетикалық автономия (1896 жылдан бастап): Меншікті муниципалдық электр желісін құру (бүгінде Silicon Valley Power ретінде белгілі) стратегиялық артықшылыққа айналды. Электр энергиясына төмен тарифтер кейіннен көрші қалалардағы бағадан сескенген энергияны көп қажет ететін өндірістер мен деректер орталықтарын тартуда шешуші рөл атқарды.
• Жартылай өткізгіштер бумы (1960–1970-жылдар): Қолжетімді энергия мен бос жерлердің арқасында қала Intel және National Semiconductor сияқты индустрия алпауыттарын тартты. Бұл өзгеріс аграрлық қала маңын Кремний алқабының индустриялық жүрегіне айналдырып, халықтың жұмыспен қамтылу құрылымын түбегейлі өзгертті.
• Орталықты түбегейлі қайта құру (1960-жылдар): Қалаларды жаңартудың федералдық бағдарламасы (Urban Renewal) аясында Санта-Клараның тарихи орталығы дерлік толығымен қайта салынды. Ескі кварталдар заманауи кеңсе ғимараттары мен кең жолдарға орын босатып, бұл қалалық ортаны автомобильдерді пайдалануға бағыттады.
• Ойын-сауық астанасына айналу (XXI ғасыр): Great America аттракциондар паркінің жанында жоғары технологиялық Levi's Stadium стадионының салынуы қаланың трансформациясын аяқтады. Енді Санта-Клара тек инженерлердің жұмыс орны ғана емес, сонымен қатар Сан-Франциско шығанағы аймағындағы іс-шаралық туризм мен спорттың басты орталығы болып табылады.

Сәулеттік эволюция: саманнан жоғары технологияға дейін

Санта-Клараның сәулеттік келбеті — бұл калифорниялық жердің діни миссиядан жаһандық технологиялық орталыққа айналуының айқын шежіресі. Қаланың қалақұрылыстық дамуы күрт ауысулармен сипатталады: университет кампусындағы тарихи мұраны сақтаудан бастап, XX ғасырдың ортасындағы орталықты түбегейлі қайта құруға дейін.

Қаланың негізгі сәулеттік дәуірлері мен стильдерін келесі кезеңдерге бөлуге болады:

• Колониялық стиль және Миссионерлік жаңғыру (XVIII ғ. — қазіргі уақыт)

  Қаланың тарихи өзегі Санта-Клара-де-Асис миссиясы болып табылады. Саманнан (күйдірілмеген кірпіш) салынған түпнұсқа ғимараттар су тасқыны мен жер сілкінісінен қирағанымен, қазіргі ғимарат испандық колониялық барокко стилін дәлме-дәл қайталайды: ақ сыланған қабырғалар, қызыл плиткалы шатыр және аркалы галереялар. Бұл стиль, Mission Revival деген атпен танымал, Санта-Клара Университетінің сәулетінде басымдыққа ие болып, біртұтас үйлесімді ансамбль құрайды.

• Виктория дәуірі және тұрғын үй құрылысы (XIX ғ. соңы — XX ғ. басы)

  Old Quad (Ескі квартал) деп аталатын ауданда модернизация кезінде аман қалған тұрғын үйлердің бірегей топтамасы сақталған. Мұнда келесі стильдер басым:

  • Анна Королева: Асимметриялық қасбеттері, мұнаралары және сәндік оймыштары бар үйлер.
  • Италияндық: Төмен еңісті шатырлары мен кең ернеулері бар ғимараттар.
  • Готикалық жаңғыру: Ертедегі американдық қоныстанушыларға тән, үшкір фронтондары бар ағаш коттедждер.
• Модернизм және «Қаланы жаңарту» (1960-жылдар)

  Қала құрылысындағы бетбұрыс кезеңі. Федералдық «Urban Renewal» бағдарламасы аясында қаланың тарихи коммерциялық орталығы кең даңғылдар мен автомобиль инфрақұрылымына жол беру үшін бұзылды. Бұл кезеңнің сәулеті функционализммен және брутализм элементтерімен ерекшеленеді. Көрнекті мысал — қатаң бетон формалары мен геометриялылығымен ерекшеленетін мэрия ғимараты (Santa Clara City Hall).

• Корпоративтік хай-тек және постмодернизм (XX ғ. соңы — XXI ғ.)

  Кремний алқабының дамуымен ландшафтты аз қабатты офистік парктер («tilt-up» конструкциялары) және технологиялық алпауыттардың заманауи кампустары толтырды. Санта-Клараның қазіргі сәулеті шыныға, болатқа және экологиялық тазалыққа бейім. Бұл дәуірдің нышандық нысаны Levi's Stadium болды — ашық құрылымдық элементтері мен озық тұрақты даму технологияларын көрсететін хай-тек стиліндегі құрылыс.

Бүгінгі таңда Санта-Клараның қала құрылысы стратегиясы 1960-жылдардағы қателіктерді түзетуге бағытталған: қалаға заманауи сәулеті бар тығыз, жаяу жүргіншілерге арналған орталықты қайтару мақсатында жаңа аралас құрылыс жобалары жасалуда.

Санта-Клараның көрнекті тұлғалары

Санта-Клара тарихы технологияларды, саясатты, спортты және мәдениетті дамытуға елеулі үлес қосқан адамдардың тағдырымен тығыз байланысты. Калифорниядағы ең көне университеттің болуы және Кремний алқабының орталығы мәртебесінің арқасында қала көптеген таланттар үшін тартылыс нүктесіне айналды.

Тарихи тұлғалар мен негізін қалаушылар

• Томас де ла Пенья (Tomás de la Peña) — Миссионер және негізін қалаушы.
  1777 жылы Санта-Клара-де-Асис миссиясының негізін ресми түрде қалаған испандық францискандық монах. Оның қоныс құрудағы күш-жігері болашақ қаланың іргетасын қалап, оны аймақтағы ең көне еуропалық қоныстардың біріне айналдырды.

Инноваторлар мен технология көшбасшылары

• Роберт Нойс (Robert Noyce) — Intel негізін қалаушылардың бірі, «Кремний алқабының мэрі».
  Нойс көрші қалаларда тұрса да, оның кәсіби қызметі Санта-Кларамен тығыз байланысты. Дәл осы жерде ол Intel корпорациясының штаб-квартирасын орналастырып, қаланы жартылай өткізгіштер өнеркәсібінің индустриялық жүрегіне айналдырды.
• Гордон Мур (Gordon Moore) — Intel негізін қалаушылардың бірі, «Мур заңының» авторы.
  Нойспен бірге ол Санта-Кларада орналасқан технологиялық революцияның бастауында тұрды. Оның жұмысы қаланың микроэлектроника саласындағы жаһандық инновация орталығына айналуына ықпал етті.

Саясат және қоғамдық қызмет

• Джерри Браун (Jerry Brown) — Саясаткер, Калифорнияның 34-ші және 39-шы губернаторы.
  Санта-Клара Университетінің түлегі. Штат саясатындағы ең ұзақ қызмет еткен губернаторлардың бірі, оның экология және білім беру саласындағы реформалары бүкіл Калифорнияға әсер етті.
• Джанет Наполитано (Janet Napolitano) — Саясаткер және заңгер.
  АҚШ-тың ішкі қауіпсіздік министрі болған алғашқы әйел және Калифорния Университетінің президенті. Ол жергілікті университеттің ең танымал түлектерінің бірі болып табылады, ол өзінің үлкен саясатқа жолын осы жерден бастаған.
• Гэвин Ньюсом (Gavin Newsom) — Саясаткер, Калифорнияның 40-шы губернаторы.
  Санта-Клара Университетінде білім алған, оған бейсбол стипендиясы бойынша оқуға түскен. Оның саяси мансабы шығанақ аймағындағы бизнестен басталып, штаттағы ең жоғары лауазымға дейін жетті.

Мәдениет және спорт

• Стив Нэш (Steve Nash) — Баскетболшы, НБА Даңқ залының мүшесі.
  1990-жылдары «Санта-Клара Бронкос» командасын ұлттық деңгейде танымал еткен аңызға айналған қорғаушы. Оның студенттік спорттағы жетістіктері қаланың спорттық бағдарламаларына назар аудартты.
• Брэнди Честейн (Brandi Chastain) — Футболшы, әлем және Олимпиада ойындарының чемпионы.
  Аймақтың тумасы және Санта-Клара Университетінің түлегі, ол әйелдер футболының иконасына айналды. Кейіннен жаттықтырушы ретінде альма-матерге оралып, қалада спортты дамытуды жалғастырды.
• Халед Хоссейни (Khaled Hosseini) — Жазушы және дәрігер.
  «Жел қуған» бестселлерінің авторы, Санта-Клара Университетінің түлегі. Оның әдеби қызметі оған әлемдік даңқ әкелді және гуманитарлық құндылықтарға назар аудартты.