Pittsfield

Негізінің қалануы және алғашқы деректер

Питтсфилд тарихы XVIII ғасырдың ортасынан бастау алады. Бастапқыда бұл аумақ үндістердің Понтусак (Pontoosuck) деген атауымен белгілі болған, бұл «қысқы бұғыларға арналған өріс» деп аударылады. Алғашқы еуропалық қоныстанушылар мұнда 1752 жылы келіп, фермалар үшін жерлерді тазарта бастады.

Қоныс ресми қала мәртебесін 1761 жылы алды. Питтсфилд өзінің қазіргі есімін колонистердің мүдделерін қорғағаны үшін үлкен құрметке ие болған британдық мемлекеттік қайраткер Үлкен Уильям Питттің құрметіне алды.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Шағын аграрлық қоныстың гүлденген қалаға айналуына бірнеше фактор себеп болды:

• География және су ресурстары: Хусатоник өзенінің аңғарында орналасуы алғашқы диірмендер мен мануфактуралардың жұмысына қажетті гидроэнергияға қолжетімділікті қамтамасыз етті.
• Стратегиялық орналасуы: Беркшир аймағының орталығында орналасқан қала табиғи сауда және көлік торабына айналды, бұл кейінірек округтің әкімшілік орталығының осында көшірілуіне әкелді.

Ертедегі мәдени және экономикалық ерекшеліктер

Өз өмір сүруінің ерте кезеңінде Питтсфилд дәстүрлі фермерлік қауымдастық пен жаңадан қалыптасып келе жатқан өнеркәсіптік орталықтың белгілерін біріктірді:

• Ауыл шаруашылығы және тоқыма өнері: XIX ғасырдың басында қала қой шаруашылығының орталығына айналды, әсіресе меринос қойлары әкелінгеннен кейін. Бұл жүн өнеркәсібі мен тоқыма фабрикаларының дамуына қуатты серпін берді.
• Мәдени даму: Питтсфилд алғашқы жылдардан-ақ өзінің көрікті табиғатымен назар аударып, тек өнеркәсіпшілер үшін ғана емес, сонымен қатар өнер және әдебиет қайраткерлері үшін де тартылыс орнына айналды.

Питтсфилд дамуының хронологиясы

• 1752 жыл — Алғашқы еуропалық қоныстанушылар сол кезде Понтусак плантациясы ретінде белгілі болған аумақта тұрақты қоныс негізін салады.
• 1761 жыл — Қала ресми түрде инкорпорацияланып, британдық мемлекеттік қайраткер Уильям Питттің құрметіне Питтсфилд атауын алады.
• 1791 жыл — Элкана Уотсон мұнда алғашқы ауыл шаруашылығы көрмесін ұйымдастырып, округтің болашақ жәрмеңкелерінің негізін қалайды.
• 1812 жыл — Аймақтағы тоқыма өнеркәсібінің дамуына жол ашқан алғашқы механикаландырылған жүн фабрикасының ашылуы.
• 1868 жыл — Питтсфилд көршілес Ленокс қаласынан бұл мәртебені қабылдап алып, Беркшир округінің әкімшілік орталығына айналады.
• 1890 жыл — Өнертапқыш Уильям Стэнли Stanley Electric Manufacturing Company компаниясының негізін қалап, қаланың индустриялық болашағын анықтайды.
• 1891 жыл — Питтсфилд басқару формасын қалалық жиналыстан мэрияға өзгертіп, ресми түрде «сити» (city) мәртебесін алады.
• 1903 жыл — Жаңа Англияның басты мәдени сахналарының біріне айналған Colonial Theatre театрының салтанатты ашылуы.
• 1907 жыл — General Electric корпорациясы Стэнли компаниясын сатып алып, Питтсфилдті электротехниканың ірі орталығына айналдырады.
• 1940-жылдар — Өндірістік қуаттардың кеңеюіне байланысты экономикалық өрлеу мен халық санының өсу кезеңі.
• 2006 жыл — Қала орталығының қайта жаңғыруының символына айналған тарихи Colonial Theatre театрын ауқымды реставрациялаудың аяқталуы.
• 2012 жыл — Питтсфилд орталығына ресми түрде Массачусетс штатының мәдени ауданы (Upstreet Cultural District) мәртебесі беріледі.

Қала трансформациясының кезеңдері

Питтсфилдтің дамуын бірнеше негізгі кезеңге бөлуге болады, олардың әрқайсысы қаланың келбеті мен экономикасын түбегейлі өзгертті. Төменде қаланың қазіргі «Беркшир жүрегі» мәртебесін анықтаған басты белестер берілген.

• Тоқыма революциясы (XIX ғасырдың басы).
  Меринос қойларының әкелінуі және Хусатоник өзеніндегі гидроэнергетиканың дамуы Питтсфилдті жүн өндірудің ірі орталығына айналдырды. Бұл оқиға аграрлық өмір салтынан индустриялық кезеңге өтуді білдірді, бұл қалаға жаңа жұмысшылар мен капиталды тартты.
• Әкімшілік орталық мәртебесі (1868 жыл).
  Беркшир округінің астанасын Ленокстан Питтсфилдке көшіру қала құрылысындағы шешімді сәт болды. Бұл шешім қаланың аймақтағы саяси және заңдық ядро рөлін бекітіп, әкімшілік ғимараттардың, банктердің құрылысына және көлік желісінің дамуына серпін берді.
• «Электр қаласының» дүниеге келуі (1890 жыл).
  Уильям Стэнлидің электр трансформаторларын шығаратын компаниясының негізін қалауы қаланың мамандануын мәңгілікке өзгертті. Питтсфилд елдегі айнымалы ток технологияларын енгізе бастаған алғашқы орындардың біріне айналды, бұл жоғары технологиялық болашақтың негізін қалады.
• General Electric дәуірі (XX ғасыр).
  General Electric корпорациясының Стэнли компаниясын сатып алуы зауытты қала құраушы кәсіпорынға айналдырды. Ғасырдың ортасында мұнда мыңдаған тұрғын жұмыс істеді, ал қала тек электротехникада ғана емес, сонымен қатар заманауи пластмассаларды әзірлеуде де инновациялар орталығына айналды. Қаланың бұл кезеңдегі экономикалық әл-ауқаты GE табыстарымен тығыз байланысты болды.
• Мәдени ренессанс (XXI ғасырдың басы).
  XX ғасырдың соңында өнеркәсіптік өндіріс қысқарғаннан кейін қала креативті экономикаға бағыт алды. Тарихи Colonial Theatre театрын қалпына келтіру және Upstreet мәдени ауданын (Upstreet Cultural District) құру қайта жаңғырудың символына айналды. Бүгінде бұл трансформация туристерді тартып, Питтсфилдті аймақтың басты мәдени хабы ретінде танытуда.

Қала құрылысының құрылымы

Питтсфилдтің сәулеттік келбеті орталық қоғамдық кеңістік — Парк-сквер (Park Square) төңірегінде қалыптасты. Бұл тарихи алаң қаланың жүрегі болып табылады, одан негізгі көшелер жан-жаққа таралады. Қаланың құрылысы оның фермерлік қоныстан индустриялық орталыққа, содан кейін Беркшир аймағының мәдени хабына айналуын көрсетеді.

Сәулет стильдері мен дәуірлері

Қала құрылысы XVIII–XX ғасырлардағы Жаңа Англияға тән стильдердің эклектикалық қоспасын ұсынады. Негізгі сәулеттік бағыттар Питтсфилдтің экономикалық даму кезеңдерімен тығыз байланысты.

• Федералдық стиль (XVIII ғ. соңы — XIX ғ. басы).
  Ерте аграрлық кезеңді бейнелейді. Бұл стильдегі ғимараттар симметриялылығымен, ұстамдылығымен және ағашты қолдануымен ерекшеленеді.
  Көрнекті мысал: Эрроухед (Arrowhead) — Герман Мелвиллдің үй-мұражайы. Бұл ертедегі американдық сәулет өнерінің белгілерін сақтап қалған тарихи ферма.
• Неоготика (XIX ғ. ортасы — соңы).
  Діни құрылыстар мен институттық ғимараттардың гүлдену кезеңі. Сүйір аркалармен, витраждармен және жоғарыға бағытталған шпильдермен сипатталады.
  Көрнекті мысал: Әулие Иосиф шіркеуі (St. Joseph's Church). Бұл монументалды ғимарат қала орталығында басымдыққа ие және Солтүстік Америкадағы готикалық жаңғырудың жарқын үлгісі болып табылады.
• Коммерциялық италиялық стиль және Виктория дәуірі (XIX ғ. екінші жартысы).
  Индустриялық серпіліс кезінде іскерлік орталықтың (Даунтаун) келбетін анықтаған стиль. Сәндік карниздері мен аркалы терезелері бар кірпіш ғимараттар басты сауда артериясы — Норт-стрит (North Street) көшесінің келбетін қалыптастырады.
• Боз-ар және Неоренессанс (XIX–XX ғғ. тоғысы).
  «Алтын ғасыр» қалаға монументалдылық пен сән-салтанат әкеліп, өнеркәсіпшілер мен меценаттардың байлығын көрсетті. Бұл кезеңнің ғимараттары классикалық пропорциялармен, колоннадалармен және бай декормен ерекшеленеді.
  Көрнекті мысалдар:
  • Colonial Theatre (1903). XXI ғасырдың басында қалпына келтірілген, бай жапсырмалары мен алтын жалатылған бөлшектері бар театр сәулетінің тамаша үлгісі.
  • Беркшир мұражайы (Berkshire Museum). Италиялық Ренессанс стилінде салынған ғимарат қаланың мәдени орталық ретіндегі мәртебесін айқындайды.
• Индустриялық функционализм және Модернизм (XX ғ.).
  General Electric компаниясының үстемдік ету дәуірі ауқымды өнеркәсіптік кешендер мен әкімшілік ғимараттар түрінде із қалдырды, мұнда эстетика өз орнын утилитарлыққа және жаңа материалдарға (бетон, шыны) берді.

Қазіргі заманғы даму және ревитализация

Соңғы онжылдықтарда Питтсфилдтің қала құрылысы саясаты бейімдеп қайта пайдалануға (adaptive reuse) қарай ойысты. Ескі зауыт корпустары мен тарихи коммерциялық ғимараттар тарихи кірпіш қасбетін сақтай отырып, заманауи мазмұнға ие тұрғын лофттарға, өнер студияларына және кеңселерге айналдырылуда.

Әдебиет алпауыттары мен өнер қайраткерлері

• Герман Мелвилл (Herman Melville) — Жазушы және ақын.
  XIX ғасырдағы американдық әдебиеттің негізгі тұлғаларының бірі. Мелвилл Питтсфилдтегі «Эрроухед» (Arrowhead) иелігінде өмірінің ең өнімді 13 жылын өткізді. Дәл осы жерде ол жұмыс бөлмесінің терезесінен Грейлок тауының қарлы шыңына қарап отырып, өзінің басты еңбегі — «Моби Дик» романын жазды.
• Үлкен Оливер Уэнделл Холмс (Oliver Wendell Holmes Sr.) — Ақын, дәрігер және эссеист.
  Өз заманының көрнекті зиялысы Холмстың Питтсфилдте жазғы иелігі болған. Ол жергілікті мәдени қауымдастықтың белсенді мүшесі болды және осында Беркшир табиғатынан шабыт алып, бірнеше танымал шығармаларын жазды.
• Генри Уодсворт Лонгфелло (Henry Wadsworth Longfellow) — Ақын.
  Лонгфелло қалада тұрақты тұрмаса да, әйелінің отбасы арқылы Питтсфилдпен тығыз байланыста болды. Оның әйгілі «Баспалдақтағы көне сағат» (The Old Clock on the Stairs) өлеңі осы қалада орналасқан қайын атасының үйіндегі сағаттың әсерімен жазылған.

Новаторлар мен өнеркәсіпшілер

• Кіші Уильям Стэнли (William Stanley Jr.) — Физик және өнертапқыш.
  Питтсфилдке «Электр қаласы» деген лақап ат берген адам. 1886 жылы ол қаланың басты көшесінде әлемдегі алғашқы жоғары вольтты айнымалы ток беру жүйесін сәтті көрсетті. Кейінірек General Electric-тің бір бөлігіне айналған компанияның негізін қалап, Питтсфилдті индустриялық орталыққа айналдырды.

Спорт және заманауи мәдениет

• Элизабет Бэнкс (Elizabeth Banks) — Актриса, режиссер және продюсер.
  «Аштық ойындары», «Өрмекші-адам» және «Кемел дауыс» франшизаларындағы рөлдерімен танымал Голливуд жұлдызы. Питтсфилдте туып-өскен, осында орта мектепті бітірген. Бэнкс сұхбаттарында туған қаласын жиі атап өтеді және жергілікті қауымдастықпен байланысын үзбейді.
• Фрэнк Грант (Frank Grant) — Кәсіби бейсболшы.
  XIX ғасырда спорт аңызына айналған Питтсфилд тумасы. Грант нәсілдік сегрегация жойылғанға дейінгі бейсбол тарихындағы ең ұлы афроамерикандық ойыншылардың бірі болып саналады. 2006 жылы қайтыс болғаннан кейін Ұлттық бейсбол даңқ залына енгізілді.
• Адриан Войнаровски (Adrian Wojnarowski) — Спорттық журналист және инсайдер.
  Әлемдегі ең беделді НБА шолушыларының бірі, өзінің дәл инсайдтарымен (әйгілі «Woj bombs») танымал. Питтсфилдте дүниеге келген және ESPN-нің жетекші сарапшысы болғанға дейін өз мансабын жергілікті басылымдарда бастаған.