Memphis

Негізінің қалануы және алғашқы деректер<\/h3>

Қазіргі Мемфистің<\/span> тарихы 1819 жылдың 22 мамырынан басталады. Қаланың негізін АҚШ-тың болашақ президенті Эндрю Джексон, судья Джон Овертон және генерал Джеймс Винчестер кірген ықпалды инвесторлар тобы қалады. Олар жаңа қоныс үшін бұрын чикасо тайпалары мекендеген Миссисипи өзенінің жағасындағы стратегиялық маңызды биіктікті таңдады. Атауы символдық түрде таңдалды: негізін қалаушылар жаңа қоныстың ірі сауда орталығына айналатынын болжап, Ніл өзеніндегі көне Мысыр астанасымен параллель жүргізді. Қаланың ресми мәртебесі 1826 жылы алынды.<\/p>

Қалыптасудың негізгі факторлары<\/h3>

Шағын қоныстың ірі мегаполиске айналуы бірегей жағдайлардың жиынтығына байланысты болды:<\/p>

• Географиялық орналасуы:<\/b> Қала Төртінші Чикасо жартасында (Chickasaw Bluff) ірге тепті. Бұл биіктік маусымдық су тасқынынан табиғи қорғанысты қамтамасыз етті, бұл порт пен тұрғын кварталдардың қауіпсіз құрылысы үшін өте маңызды болды.<\/li>
• Сауда және логистика:<\/b> Миссисипи өзені континенттің басты көлік артериясы болды. Пароходтар дәуірінің келуімен қала Оңтүстіктің ресурстарын Солтүстік пен Еуропа нарықтарымен байланыстыратын негізгі тиеу-түсіру пунктіне айналды.<\/li>
• Саяси ресурс:<\/b> Негізін қалаушылардың, әсіресе Эндрю Джексонның беделі қаланың тез танылуына және инфрақұрылымды дамытуға алғашқы инвестицияларды тартуға ықпал етті.<\/li><\/ul>

  Ерте кезеңдегі мәдени және экономикалық ерекшеліктер<\/h3>

  XIX ғасырдың ортасына қарай қала экономикасы «Мақта короліне» нық сүйенді. Мемфис тез арада әлемдегі ең ірі ішкі мақта және ағаш нарығына айналды, бұл аймаққа орасан зор байлық әкелді және оның аграрлық-сауда құрылымын анықтады. Алғашқы кезеңдегі мәдени өмір қарбалас өзен портының атмосферасында қалыптасты: мұнда бай плантаторлардың, саудагерлердің, жұмысшылардың және иммигранттардың тағдырлары тоғысты. Бұл динамикалық орта қаланың болашақтағы мәдениеттер тоғысқан жері және музыкалық инновациялардың отаны ретіндегі мәртебесіне негіз қалады.<\/p>

Мемфис тарихының хронологиясы<\/h3>

Өзендегі сауда бекетінен әлемдік музыка астанасына дейін — Мемфис тарихы жарқын және драмалық оқиғаларға толы. Міне, қазіргі қаланың келбетін қалыптастырған негізгі сәттер.<\/p>

• 1818 ж.<\/b> – АҚШ үкіметі чикасо тайпасының үндістерінен жер сатып алады, бұл аймақты қоныстану үшін ашады.<\/li>
• 1819 ж. 22 мамыр<\/b> – Эндрю Джексон, Джон Овертон және Джеймс Винчестер қаланың негізін ресми түрде қалап, оны Ніл өзеніндегі көне мысырлық астананың құрметіне Мемфис деп атайды.<\/li>
• 1826 ж.<\/b> – Мемфис қала мәртебесін алады.<\/li>
• 1849 ж.<\/b> – Мемфис арқылы өтетін трансконтиненталды теміржол құрылысын талқылау басталады, бұл оның стратегиялық маңызын айқындайды.<\/li>
• 1862 ж.<\/b> – Азамат соғысы кезінде Мемфис түбіндегі шайқас болып, нәтижесінде қала Одақ күштерінің бақылауына өтеді.<\/li>
• 1878 ж.<\/b> – Сары безгектің жойқын індеті 5000-нан астам адамның өмірін қиып, халықтың жаппай кетуіне байланысты қала жарғысының уақытша жоғалуына әкеледі.<\/li>
• XX ғ. басы<\/b> – Қала әлемдегі ең ірі мақта және ағаш нарықтарының біріне айналады, бұл оның экономикалық қайта өрлеуіне ықпал етеді.<\/li>
• 1909 ж.<\/b> – Композитор Уильям Кристофер Хэнди қаланы блюздің отаны ретінде бекіткен алғашқы блюз композицияларының бірі «Memphis Blues» шығармасын жариялайды.<\/li>
• 1952 ж.<\/b> – Сэм Филлипс Элвис Пресли, Джонни Кэш, Би Би Кинг және басқа да музыка аңыздары жазылатын Sun Studio дыбыс жазу студиясын ашады.<\/li>
• 1957 ж.<\/b> – Элвис Пресли Грейсленд иелігін сатып алады, ол оның өлімінен кейін АҚШ-тағы Ақ үйден кейін ең көп адам баратын екінші жеке резиденцияға айналады.<\/li>
• 1968 ж. 4 сәуір<\/b> – Мемфистегі «Lorraine» мотелінде азаматтық құқықтар қозғалысының жетекшісі Мартин Лютер Кинг қайғылы жағдайда өлтіріледі.<\/li>
• 1991 ж.<\/b> – «Lorraine» мотелінің орнында маңызды мәдени және тарихи мекемеге айналған Ұлттық азаматтық құқықтар мұражайы ашылады.<\/li>
• 1992 ж.<\/b> – Мемфис халықаралық әуежайы осында орналасқан FedEx компаниясының арқасында Солтүстік Америкадағы ең жүктелген жүк әуежайына айналады.<\/li>
• 2001 ж.<\/b> – Қалаға НБА-ның «Ванкувер Гриззлис» командасы көшіп келеді, ол «Мемфис Гриззлис» деген жаңа атау алып, қаланың басты кәсіби спорт командасына айналады.<\/li><\/ul>

Мемфис дамуының негізгі кезеңдері<\/h3>

Мемфис тарихы — бұл қиындықтарды жеңу және әсерлі трансформациялар туралы әңгіме. Қала бірнеше рет өз кейпін өзгертіп, құл саудасы орталығынан музыка мен логистиканың әлемдік астанасына айналды. Төменде оның қазіргі бейнесін айқындаған негізгі белестер берілген.<\/p>

• «Мақта королі» және өзен саудасы (XIX ғасыр):<\/b> Миссисипи өзенінде орналасуы және айналасындағы құнарлы жерлер Мемфисті әлемдегі ең ірі мақта және ағаш нарықтарының біріне айналдырды. Бұл дәуір қаланың экономикалық негізін қалады, бірақ сонымен бірге құл саудасының қайғылы тарихымен де тығыз байланысты болды.<\/li>
• Індеттер және қайта өрлеу (1870 жылдар):<\/b> Сары безгектің жойқын індеттері қаланы дерлік жойып жіберді, халық санын 75%-ға азайтып, банкроттыққа әкелді. Дегенмен, Мемфис санитарлық жүйе мен инфрақұрылымды қайта құру арқылы қалпына келе алды, бұл төзімділік пен қала құрылысын жаңартудың үлгісі болды.<\/li>
• Блюздің тууы (XX ғасырдың басы):<\/b> 1912 жылы композитор Уильям Кристофер Хэнди «Memphis Blues» композициясын жариялады, бұл қаланы ресми түрде блюздің отаны ретінде бекітті. Бил-стрит көшесі жаңа музыкалық қозғалыстың орталығына айналып, Мемфистің алдағы онжылдықтардағы мәдени болмысын анықтады.<\/li>
• Sun Studio және рок-н-ролл дәуірі (1950 жылдар):<\/b> Sun Studio дыбыс жазу студиясында Сэм Филлипс кантри мен блюзді біріктіріп, әлемге Элвис Пресли, Джонни Кэш және Би Би Кинг сияқты аңыздарды танытты. Бұл мәдени оқиға рок-н-роллды дүниеге әкелді және Мемфисті әлемдік музыка тарихына мәңгілікке жазды.<\/li>
• Азаматтық құқықтар қозғалысы және оның мұрасы (1960 — 1990 жылдар):<\/b> 1968 жылы «Lorraine» мотелінде Мартин Лютер Кингтің қайғылы қазасы қала мен бүкіл ел тарихындағы бетбұрыс кезең болды. 1991 жылы мотель орнында Ұлттық азаматтық құқықтар мұражайы ашылып, қайғылы орынды қуатты білім беру және мәдени орталыққа айналдырды.<\/li>
• Логистикадағы революция (1973 жылдан бастап):<\/b> FedEx компаниясының негізі қалануы және Мемфис әуежайында оның жаһандық хабының (Superhub) құрылуы экономикалық революция жасады. Қала әлемдегі ең ірі логистикалық орталықтардың біріне айналды, бұл бүгінгі күнде де оның экономикасының негізін құрайды.<\/li>
• Қала орталығының қайта жандануы (XX ғасырдың соңы – XXI ғасырдың басы):<\/b> Даунтаунды жаңарту бойынша ауқымды жобалардың жүзеге асырылуы, соның ішінде тарихи Бил-стритті реставрациялау, FedExForum спорт аренасының құрылысы және жағалау аймағын дамыту қаланың жүрегіне жаңа тыныс беріп, оны туристер мен тұрғындар үшін тартымды етті.<\/li><\/ul>

Мемфистің архитектуралық келбеті — оның бай және сан қырлы тарихының көрінісі. Мақта барондарының сәнді зәулім үйлерінен қазіргі заманғы зәулім ғимараттарға дейін қала өзінің бірегей сипатын қалыптастырған дәуірлер мен стильдердің ауысуын көрсетеді. <\/p>

Соғысқа дейінгі сән-салтанат және Викториан дәуірі (XIX ғасырдың ортасы мен соңы)<\/h3>

XIX ғасырдың ортасында мақта өнеркәсібінің гүлденуі арқасында Мемфисте зәулім особняктар пайда болды. Бұл уақытта иелерінің байлығы мен мәртебесін айқындайтын Грек жаңғыруы<\/b> және итальяндық (Italianate)<\/b> стильдері басым болды. Бұл кезеңнің жарқын үлгісі — Викториандық ауыл (Victorian Village)<\/b> деп аталатын аудан. Мұнда 1846 жылдан 1890 жылдарға дейін салынған үйлер, соның ішінде итальяндық стильдегі Мэллори-Нили үй-мұражайы<\/b> және Вудрафф-Фонтейн үйі<\/b> сияқты жауһарлар сақталған. Азамат соғысынан және сары безгек індеттерінен кейін қала қайта жанданып, архитектурада соңғы готика<\/b> сияқты кейінгі Викториандық стильдер белең алды.<\/p>

Ар-деко және модернизм дәуірі (XX ғасырдың басы мен ортасы)<\/h3>

XX ғасырдың бірінші жартысында Мемфистің қалалық пейзажы жаңа архитектуралық бағыттарды көрсететін биік ғимараттармен толықты. 1920-30 жылдары қалада қатаң геометриялық формалармен және сәнді декоративті элементтермен сипатталатын ар-деко<\/b> стилінің көрнекті үлгілері пайда болды. Осы дәуірдің нышандық ғимараттарының бірі — салынған кезде АҚШ-тың оңтүстігіндегі ең биік ғимарат болған Sterick Building<\/b>. XX ғасырдың ортасында қаланың өсуімен және қала маңындағы елді мекендердің дамуымен архитектурада модернизм<\/b> байқала бастады. Бұл кезеңнің мысалы — 1965 жылы салынған және Мемфистегі ең биік ғимаратқа айналған 100 North Main<\/b> зәулім ғимараты.<\/p>

Постмодернизм және қазіргі заманғы даму (XX ғасырдың соңы – XXI ғасырдың басы)<\/h3>

XX ғасырдың соңы постмодернизм<\/b> стиліндегі батыл және танымал жобалардың пайда болуымен ерекшеленді. Ең танымал және ерекше құрылыс, сөзсіз, 1991 жылы салынған Мемфис пирамидасы (Memphis Pyramid)<\/b> болып табылады. Алғашында спорттық арена ретінде қызмет еткен бұл ғимарат қаланың жарқын символына айналды. Соңғы онжылдықтарда тарихи аудандарды жаңғыртуға және бейімдеуге үлкен көңіл бөлінуде. Әйгілі Бил-стрит<\/b> көшесіндегі ғимараттарды реставрациялау, South Main Arts District ауданындағы ескі қоймаларды лофттар мен галереяларға айналдыру, сондай-ақ FedExForum<\/b> спорт аренасы сияқты заманауи нысандардың құрылысы қаланың өз мұрасына ұқыпты қарай отырып, болашаққа сеніммен қадам басқан қарқынды дамуының дәлелі болып табылады.<\/p>

Мемфиспен байланысты көрнекті тұлғалар<\/h3>

Мемфис, блюз бен рок-н-роллдың бесігі, музыка, мәдениет және қоғамдық өмір тарихындағы көптеген маңызды тұлғалар үшін үй немесе мансаптарындағы маңызды белес болды. Бұл адамдар қаланы тек танытып қана қоймай, әлемді өзгертті.<\/p>

Элвис Пресли (1935–1977)<\/h3>

Рөлі:<\/b> Әнші, музыкант, актер.<\/p>

Маңыздылығы:<\/b> Даусыз «Рок-н-ролл королі». Дәл Мемфистегі Sun Studio<\/b> студиясында ол музыкалық революцияның бастауы болған алғашқы жазбаларын жасады. Оның Мемфистегі Грейсленд<\/b> иелігі АҚШ-тағы ең көп баратын екінші жеке резиденция және бүкіл әлемдегі жанкүйерлер үшін зиярат ету орнына айналды.<\/p>

Мартин Лютер Кинг-кіші (1929–1968)<\/h3>

Рөлі:<\/b> Қоғам қайраткері, азаматтық құқықтар қозғалысының жетекшісі.<\/p>

Маңыздылығы:<\/b> Кинг Мемфистің тумасы болмаса да, қала оның мұрасымен тығыз байланысты. Дәл осы жерде, «Lorraine» мотелінің балконында 1968 жылдың 4 сәуірінде оның өмірі қайғылы жағдайда қиылды. Бұл оқиға АҚШ тарихындағы бетбұрысты сәт болды. Бүгінде бұл жерде оны және оның күресін мәңгі есте қалдыратын Ұлттық азаматтық құқықтар мұражайы<\/b> орналасқан.<\/p>

Би Би Кинг (1925–2015)<\/h3>

Рөлі:<\/b> Блюз гитарисі, әнші, әндер авторы.<\/p>

Маңыздылығы:<\/b> «Блюз королі». Би Би Кинг 1947 жылы Мемфиске көшіп келіп, онда өзінің музыкалық мансабын бастады. Оның әйгілі Бил-стрит<\/b> көшесінде шыңдалған гитарада ойнаудың ерекше стилі бүкіл әлемдегі сансыз музыканттарға әсер етті. Ол Мемфис блюзінің тірі символына айналды.<\/p>

Арета Франклин (1942–2018)<\/h3>

Рөлі:<\/b> Әнші, пианист, әндер авторы.<\/p>

Маңыздылығы:<\/b> «Соул ханшайымы». Арета Франклин 1942 жылы 25 наурызда Мемфисте дүниеге келген. Кейін оның отбасы Детройтқа көшіп кеткенімен, оның тамыры мен госпел мен R&B әсерінен қалыптасқан қуатты вокалы Оңтүстіктің, атап айтқанда Мемфистің музыкалық дәстүрлерімен тығыз байланысты. Ол Рок-н-ролл даңқ залына енген алғашқы әйел болды.<\/p>

Джастин Тимберлейк (1981 ж.т.)<\/h3>

Рөлі:<\/b> Әнші, әндер авторы, актер, продюсер.<\/p>

Маңыздылығы:<\/b> Қазіргі заманның ең табысты поп-музыканттарының бірі Джастин Тимберлейк Мемфисте туып-өскен. Ол поп, R&B және соулды араластыра отырып, туған қаласының музыкалық мұрасының өз шығармашылығына әсерін жиі атап өтеді. Оның мансабы — Мемфистің музыкалық дәстүрлері артистердің жаңа ұрпақтарында қалай өмір сүретінінің мысалы.<\/p>

Джонни Кэш (1932–2003)<\/h3>

Рөлі:<\/b> Әнші, гитарист, әндер авторы.<\/p>

Маңыздылығы:<\/b> «Қара киімді адам», кантри музыкасының иконасы. Элвис Пресли сияқты Джонни Кэш те 1950 жылдардың ортасында Мемфистегі Sun Studio<\/b>-да өз мансабын бастаған. Оның кантри, рокабилли және блюзді біріктірген жаңашыл дыбысы дәл осы жерде пайда болып, оны американдық музыкадағы ең ұлы тұлғалардың біріне айналдырды.<\/p>

Морган Фриман (1937 ж.т.)<\/h3>

Рөлі:<\/b> Актер, режиссер.<\/p>

Маңыздылығы:<\/b> Морган Фриман Мемфисте туғанымен, балалық шағы көрші Миссисипи штатында өтті. Дегенмен, ол қала маңында тұрып және Мемфистегі блюз-клубтың тең иесі бола отырып, өңірмен тығыз байланысты сақтап қалды. Фриман — Голливудтың «Оскар» сыйлығына ие болған ең сыйлы актерлерінің бірі.<\/p>