Limestone

Негізінің қалануы және алғашқы деректер

Мэн штатындағы шағын Лаймстоун қаласының тарихы XIX ғасырдың ортасынан басталады. Алғашқы қоныстанушылар, соның ішінде пионер Уильям Моррис, бұл жерлерге шамамен 1847 жылы келген. Қала ресми мәртебесін (инкорпорация) 1869 жылы алды. Бұл жердің атауы геологиялық ерекшеліктерге байланысты: жергілікті жылғаның аңғарынан бай әктас (limestone) кен орындары табылған.

Қалыптасудың негізгі факторлары

• География және топырақ: АҚШ-тың солтүстік-шығысындағы Арустук округінде орналасуы бірегей құнарлы топыраққа қол жеткізуді қамтамасыз етті, бұл қауымдастықтың аман қалуы мен дамуы үшін шешуші фактор болды.
• Канадамен көршілестік: Нью-Брансуик провинциясымен шекараға жақындығы алғашқы жылдарда ерекше мәдени алмасуға және халықтың көші-қонына ықпал етті.

Алғашқы мәдени және экономикалық ерекшеліктер

Бастапқы кезден-ақ Лаймстоун экономикасы ауыл шаруашылығы мен орман дайындауға негізделді. Қала тез арада Мэн штатының әйгілі «картоп белдеуінің» бір бөлігіне айналды. Алғашқы қоныстанушылардың өмірі ауыл шаруашылығы циклдеріне бағынып, солтүстік ендіктердің қатал климатына үйренген еңбекқор фермерлер қауымдастығын қалыптастырды. Қоныстың аграрлық сипаты мұнда XX ғасырда әскери нысандар пайда болғанға дейін оның бірегейлігінің негізін қалады.

Тарихтың негізгі белестері

• 1847 жыл — Болашақ Лаймстоун қаласының жеріне алғашқы қоныстанушылар келіп, аумақты игере бастады және ауыл шаруашылығын дамытты.
• 1869 жыл — Қоныс ресми түрде қала (town) мәртебесін алады, бұл оның әкімшілік тәуелсіздігін бекітеді.
• 1890-шы жылдар — Теміржол құрылысы фермерлерге жаңа өткізу нарықтарына жол ашып, картоп өсіруге серпін береді.
• 1947 жыл — АҚШ Әскери ведомствосы стратегиялық әуе базасын салу үшін қала маңындағы аумақты таңдайды.
• 1953 жыл — Лоринг әуе базасы (Loring AFB) толықтай іске қосылып, аймақтың негізгі экономикалық қозғаушы күшіне айналады.
• 1994 жыл — Лоринг әскери базасының жабылуы бір дәуірдің аяқталғанын және экономикалық қайта құрудың күрделі кезеңінің басталғанын білдіреді.
• 1995 жыл — Қалада бүкіл штаттан талантты студенттерді тартатын Мэн жаратылыстану ғылымдары және математика мектебі (MSSM) ашылады.
• 1997 жыл — Бұрынғы база аумағында 60 000-нан астам адам жинаған Phish тобының «The Great Went» атты зор музыкалық фестивалі өтеді.
• 1998 жыл — Қала мыңдаған адам қатысқан «Lemonwheel» фестивалін қабылдап, тағы да мәдениет орталығына айналады.
• 2005 жыл — Әскери инфрақұрылымды индустриялық паркке айналдыратын Лоринг Коммерциялық орталығының белсенді дамуы басталады.
• 2009 жыл — Лоринг хронометраж қауымдастығы ұшу-қону жолағында жылдамдық рекордтарын орнату жарыстарын өткізе бастайды.

Өзгерістердің негізгі кезеңдері

Лаймстоун қаласының даму тарихы — шағын қауымдастықтың жаһандық өзгерістерге таңқаларлық бейімделуінің мысалы. Аграрлық бастаулардан стратегиялық әскери нысан мәртебесіне дейін және кейінгі қайта жаңғыру — әр кезең қоныстың бейнесі мен мәдениетінде айтарлықтай із қалдырды.

• «Картоп астанасының» қалыптасуы. Өте құнарлы топырақтың арқасында қала іргетасы қаланған сәттен бастап аймақтың ауыл шаруашылығындағы маңызды буынға айналды. Картоп өсіру ерте экономикалық базаны және маусымдық циклдер мен фермерлік еңбекке бағытталған өмір салтын қалыптастырды.
• Теміржол серпілісі. XIX ғасырдың соңында Bangor and Aroostook Railroad теміржолының келуі жергілікті фермерлерге ірі өткізу нарықтарына жол ашты. Бұл оқиға капиталдың келуіне түрткі болып, оқшауланған қонысты белсенді сауда торабына айналдырды.
• Лоринг әуе базасының дәуірі. 1950-ші жылдары АҚШ Әскери-әуе күштерінің ең ірі базаларының бірінің салынуы халық санының күрт өсуіне және урбанизацияға әкелді. Қалада жаңа тұрғын кварталдары, мектептер мен заманауи инфрақұрылым пайда болып, оның провинциялық бейнесін түбегейлі өзгертті.
• 1994 жылғы дағдарыс пен қайта құру. Әскери базаның жабылуы аймақты мыңдаған жұмыс орнынан айырып, үлкен сын болды. Бұл оқиға қаланы қорғаныс секторына тәуелділіктен әртараптандырылған экономикаға өте отырып, дамудың жаңа бағыттарын іздеуге мәжбүр етті.
• Коммерциялық орталықтың құрылуы. Бұрынғы әскери инфрақұрылымды Loring Commerce Center индустриялық паркіне айналдыру өндірістік қуаттарды сақтап қалуға мүмкіндік берді. Бүгінде мұнда логистика, авиациялық технологиялар және шағын бизнес дамуда.
• Білім беру ренессансы. Мэн жаратылыстану ғылымдары және математика мектебінің (MSSM) ашылуы қаланы білім беру орталығына айналдырды. Талантты студенттер мен оқытушылардың келуі мәдени ортаға жаңа дем беріп, аймақтың беделін арттырды.
• Фестивальдік туризм. Бұрынғы аэродром аумағында ауқымды музыкалық фестивальдердің (мысалы, Phish тобының концерттері) өткізілуі қаланың әлемдік деңгейдегі іс-шаралар туризмі үшін алаң ретіндегі әлеуетін көрсетті.
• Жылдамдық рекордтарының орталығы. Алып ұшу-қону жолағын жылдамдық рекордтарын орнату жарыстарына пайдалану бүкіл елден автоспорт әуесқойларын тартатын бірегей туристік тауашаны қалыптастырды.

Архитектуралық бейне және қала құрылысы

Лаймстоун қаласының қала құрылысының дамуы Жаңа Англияның дәстүрлі ауылдық құрылысы мен XX ғасырдың ортасындағы ауқымды әскери инфрақұрылымның бірегей үйлесімін білдіреді. Архитектуралық ландшафт екі аймаққа анық бөлінеді: аз қабатты тұрғын үй және коммерциялық ғимараттары бар қаланың тарихи орталығы және өзінің алып индустриялық нысандары бар бұрынғы Лоринг әуе базасының аумағы.

Дәуірлер мен стильдер

Қала бейнесінен бірнеше негізгі кезеңді байқауға болады, олардың әрқайсысы архитектурада өз ізін қалдырған:

• Аграрлық кезең (XIX ғасырдың ортасы — XX ғасырдың басы). Ағаш сәулетімен сипатталады. Колониалдық стильдегі және «карпентер-готика» (ағаш ұстасы готикасы) стиліндегі дәстүрлі фермерлік үйлер басым. Бұл АҚШ-тың солтүстік-шығысындағы қатал қыстарға есептелген, вагонкамен қапталған қарапайым, функционалды екі еңісті шатырлы құрылыстар.
• Инкорпорация және сауданың даму кезеңі (XX ғасырдың басы). Қала орталығында ұстамды коммерциялық стильдегі кірпіш ғимараттар мен ауқатты тұрғындардың викториандық зәулім үйлері пайда болады. Сол кездегі шіркеулер мен мектептер сияқты қоғамдық ғимараттарда көбінесе неоклассицизм элементтері кездеседі.
• Қырғи қабақ соғыс дәуірі (1950–1990 жж.). Әуе базасының құрылысы аймаққа утилитарлық милитари стилі мен модернизмді алып келді. Бұл — бетон, болат және функционалды конструкциялар уақыты. Әскерилерге арналған тұрғын үйлер қатаң мемлекеттік стандарттар бойынша жобаланған ранчо мен коттедждердің типтік кварталдарынан тұрды.

Маңызды ғимараттар

Лаймстоун төңірегіндегі ең әсерлі архитектуралық нысан — әскери дәуірдің мұрасы, бұрынғы Лоринг базасының аумағындағы Аролық ангар (Arch Hangar). Бұл ауыр бомбалаушы ұшақтарға қызмет көрсету үшін салынған монолитті темірбетон конструкция, ол өзінің ауқымымен және инженерлік батылдығымен таң қалдырады. Салынған уақытта бұл әлемдегі ең ірі монолитті аролық ангарлардың бірі болды және аймақтың индустриялық қуатының символына айналды.

Бүгінде қала құрылысы саясаты бейімдеп қайта пайдалануға (adaptive reuse) бағытталған: бұрынғы әскери қоймалар мен ангарлар тарихи қаңқасын сақтай отырып, бірақ функционалдық мақсатын өзгертіп, коммерциялық және өнеркәсіптік алаңдарға айналуда.

Лаймстоунның көрнекті тұлғалары

Көлемі шағын болғанына қарамастан, Лаймстоун қаласы мен оның айналасы АҚШ тарихында, мәдениеті мен спортында айтарлықтай із қалдырған тұлғалардың тағдырымен байланысты.

• Марк Трафтон (Mark Trafton) — Негізін қалаушы және саясаткер.
  Алғашқы қоныстанушылардың бірі және XIX ғасырдың ортасында қаланың қалыптасуындағы негізгі тұлға. Трафтон Limestone Mill Company компаниясын құрып, жергілікті өнеркәсіпті дамытып қана қоймай, Мэн штатының Өкілдер палатасында аймақ мүддесін қорғап, қоныстың әкімшілік тұрғыдан танылуына ықпал етті.
• Кіші Чарльз Дж. Лоринг (Charles J. Loring Jr.) — Соғыс қаһарманы және ұшқыш.
  Әскери-әуе күштерінің майоры, қайтыс болғаннан кейін Құрмет медалімен марапатталған. Ол қаланың өзінде тұрмаса да, оның есімі Лаймстоун тарихымен тығыз байланысты: оның құрметіне ондаған жылдар бойы аймақ экономикасы мен қоғамдық өмірінің өзегі болған стратегиялық әуе базасы (Loring Air Force Base) аталды.
• Конрад Киф Сир (Conrad Keefe Cyr) — Федералды судья.
  Заңгерлік мансабында биік шыңдарға жеткен Лаймстоун тумасы. Ол АҚШ-тың бірінші округтік апелляциялық сотының судьясы болып қызмет атқарып, Жаңа Англиядағы федералды заңнама мен құқық қолдану тәжірибесіне әсер ететін шешімдер қабылдады.
• Норман Бакли (Norman Buckley) — Режиссер және продюсер.
  Лаймстоунда дүниеге келген американдық телеиндустрияның танымал қайраткері. Бакли «Өсекші қыз» (Gossip Girl), «Сүйкімді өтірікшілер» (Pretty Little Liars) және «О.С. — Жалғыз жүректер» (The O.C.) сияқты танымал жастар сериалдарының режиссері және монтажшысы ретінде танылды.
• Стив Бартало (Steve Bartalo) — Кәсіби спортшы.
  Лаймстоунда туған американдық футбол ойыншысы. Ол 1980-ші жылдардың соңында Ұлттық футбол лигасында (ҰФЛ) «Тампа-Бэй Бакканирс» командасы сапында өнер көрсетіп, ұлттық деңгейде табысқа жетті.
• Рэй Хильдебранд (Ray Hildebrand) — Тарихты сақтаушы.
  Әскери-әуе күштерінің ардагері және Лоринг базасында қызмет еткен B-52 бомбалаушы ұшағының бұрынғы навигаторы. Бүгінде ол Лоринг әскери авиация мұражайын басқарып, қаланың Қырғи қабақ соғыс дәуіріндегі рөлі туралы естелікті сақтай отырып, қаланың тарихи мұрасын қорғаудағы негізгі тұлғалардың бірі болып табылады.