Lubbock

Лаббок тарихы, Ұлы жазықтардағы басқа да көптеген қалалар сияқты, Америка Батысын игерумен тығыз байланысты. Оның пайда болуы болашақ өсудің негізін қалаған ымыра мен іскерліктің нәтижесі болды.

Негізінің қалануы және алғашқы деректер

Қазіргі Лаббок қаласы 1890 жылы бірегей келісімнің нәтижесінде құрылды. Екі бәсекелес елді мекен — Олд-Лаббок (Old Lubbock) және Монтерей (Monterey) — өз күш-жігерін біріктіруге шешім қабылдады. Екі қалашықтың да промоутерлері «Лаббок» атауын иеленген бейтарап аумақта жаңа біртұтас елді мекен құру туралы келісті. 1891 жылы-ақ Лаббок аттас округтің әкімшілік орталығы болып ресми түрде таңдалды, бұл оның мәртебесін нығайтып, одан әрі дамуын қамтамасыз етті. Алғашқы жылдары қала қарапайым болды: қалада бірнеше дүкен, заң кеңселері, қонақ үй және 1891 жылы шыға бастаған алғашқы «Lubbock Leader» газеті пайда болды.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Бірнеше негізгі факторлар Лаббоктың ерте өсуін айқындады. Біріншіден, оның Оңтүстік жазықтардағы географиялық орналасуы оны айналадағы фермерлер мен малшылар үшін табиғи орталыққа айналдырды. 1909 жылы темір жолдың келуі шешуші рөл атқарды, ол қаланы маңызды көлік және сауда торабына айналдырды. Бұл оқиға Лаббоктың қала ретінде ресми инкорпорациясымен тұспа-тұс келді. Дамудың тағы бір қуатты серпіні 1923 жылы Техас технологиялық колледжінің (қазіргі Техас технологиялық университеті) негізі қалануы болды, бұл аймаққа білім, ғылым және жаңа экономикалық мүмкіндіктерді тартты.

Ерте мәдени және экономикалық ерекшеліктер

Бастапқыда Лаббок экономикасы ауыл шаруашылығымен тығыз байланысты болды. Қала мақта және басқа да ауылшаруашылық өнімдерінің ірі нарығы ретіндегі рөлінің арқасында тез арада «Жазықтар орталығы» (Hub of the Plains) ретінде танымал болды. Ертедегі қоғам шекаралық техас қаласына тән болды: алғашқы шіркеу қауымдастықтары (баптистер, методистер, квакерлер) құрылды, мектеп ашылды, ал әлеуметтік өмір санаулы қонақ үйлер мен дүкендердің айналасында шоғырланды. Шаңды көшелер мен мезгіл-мезгіл болатын шаңды дауылдар сияқты қатал жағдайларға қарамастан, қоныстанушылар қаланың болашақ гүлденуіне негіз қалап, жаңа қаланы қажырлылықпен тұрғызды.

Лаббок тарихындағы негізгі күндер

• 1876 ж. — Конфедерация армиясының полковнигі Томас Салтус Лаббоктың құрметіне аталған Лаббок округі ресми түрде құрылды.
• 1890 ж. — Екі бәсекелес елді мекен, Олд-Лаббок пен Монтерей, қазіргі Лаббок қаласының негізін қалау үшін бірікті.
• 1891 ж. — Лаббок аттас округтің әкімшілік орталығы болып таңдалды, бұл оның аймақтағы мәртебесін нығайтты.
• 1909 ж. — Темір жолдың келуі дамуға қуатты серпін берді және дәл осы жылы Лаббок ресми түрде қала ретінде инкорпорацияланды.
• 1923 ж. — Штаттың заң шығарушы жиналысы Техас технологиялық колледжінің құрылуын мақұлдап, қаланың білім беру орталығы ретіндегі болашағын айқындады.
• 1925 ж. — Техас технологиялық колледжі (қазіргі Техас технологиялық университеті) алғашқы студенттер үшін ресми түрде есігін ашты.
• 1936 ж. — Лаббокта болашақ рок-н-ролл аңызы Бадди Холли дүниеге келді, оның есімі қаламен мәңгілікке байланысты болып қалады.
• 1941 ж. — АҚШ Армиясының ұшу мектебінің негізі қаланды, бұл қаланың Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі әскери авиациядағы маңызды рөлінің бастамасы болды.
• 1957 ж. — Лаббок христиан колледжі (қазіргі Лаббок христиан университеті) ашылып, қаладағы білім беру мүмкіндіктерін кеңейтті.
• 1970 ж. — 11 мамырда қалаға F5 санатындағы жойқын торнадо соғып, орасан зор шығын әкелді және оның қазіргі тарихындағы бетбұрысты сәт болды.
• 1983 ж. — Лаббок Рим-католик епархиясы құрылды, бұл халықтың өсуі мен діни әртүрлілігін көрсетті.

Лаббок дамуының негізгі кезеңдері

Лаббок тарихы — бір ғасыр ішінде жазықтағы шағын қаланың қалай ірі экономикалық, білім беру және мәдени орталыққа айналғанының жарқын мысалы. Оның дамуы «Жазықтар орталығының» (Hub of the Plains) қазіргі келбетін қалыптастырған бірнеше негізгі оқиғалармен айқындалды.

• Темір жолдың келуі (1909 ж.). Бұл жыл жаңадан құрылған елді мекен үшін бетбұрыс болды. Santa Fe теміржол желісінің пайда болуы Лаббокты елдің қалған бөлігімен байланыстырып, оны ауылшаруашылық өнімдерін тасымалдау үшін стратегиялық маңызды торапқа айналдырды. Бұл мақта және мал шаруашылығы салаларының дамуына қуатты серпін беріп, қаланың болашақ экономикасының негізін қалады.
• Техас технологиялық колледжінің негізі қалануы (1923 ж.). Болашақ Техас технологиялық университетінің құрылуы қала тарихындағы ең маңызды оқиға болды. Университет Лаббокты Батыс Техастың білім беру орталығына айналдырып қана қоймай, сонымен бірге инновацияның, мәдени дамудың және халық санының өсуінің басты қозғалтқышына айналды, бүкіл елден студенттер мен оқытушыларды тартты.
• «Мақта астанасы» мәртебесі. Оңтүстік жазықтардың құнарлы жерлері мен дамыған логистикасының арқасында Лаббок XX ғасырдың ортасына қарай мақтаны қайта өңдеу бойынша әлемдік орталықтардың бірі ретінде танылды. Бұл мәртебе қала экономикасын ондаған жылдар бойы нығайтып, мыңдаған жұмыс орнын ашты және тұрақты гүлденуді қамтамасыз етті.
• Әскери авиациядағы рөлі (1940-шы жж.). Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қалада Риз авиабазасы (Reese Air Force Base) бастапқыда әскери ұшқыштар мектебі ретінде негізделді. Бұл аймаққа айтарлықтай федералды инвестицияларды тартып, халықтың өсуіне ықпал етті, сондай-ақ Қырғи қабақ соғыс бойы Лаббоктың АҚШ қорғаныс жүйесіндегі маңызды рөлін бекітті.
• 1970 жылғы торнадо және қаланы жаңарту. 1970 жылғы 11 мамырда қалаға соққан F5 санатындағы жойқын торнадо қайғылы оқиға болғанымен, сонымен бірге ауқымды өзгерістердің катализаторына айналды. Қалпына келтіру бағдарламасы қаланың орталық бөлігін толық модернизациялауға, жаңа ғимараттар салуға, инфрақұрылымды жақсартуға және қатаңырақ құрылыс нормаларын енгізуге әкелді, бұл қала ландшафтын түбегейлі өзгертті.
• Медициналық ғылыми орталықтың құрылуы (1969 ж.). Техас технологиялық университетінің Денсаулық сақтау ғылыми орталығының (Texas Tech University Health Sciences Center) негізі қалануы Лаббокты аймақтағы жетекші денсаулық сақтау орталығына айналдырды. Бұл сапалы медицинаға қолжетімділікті қамтамасыз етіп қана қоймай, қаланы медициналық зерттеулер мен білім беру орталығына айналдырды.
• Бадди Холлидің мәдени мұрасы. Бадди Холли 1959 жылы қайғылы түрде қаза тапқанымен, оның музыкалық мұрасы Лаббокты мәңгілікке бүкіл әлемдегі рок-н-ролл жанкүйерлері үшін тартылыс нүктесіне айналдырды. Бадди Холли орталығының ашылуы және жыл сайынғы музыкалық фестивальдердің өткізілуі қаланың мәдени бірегейлігі мен оның туристік тартымдылығын нығайтты.

Лаббоктың сәулеті — оның тарихының көрінісі: жазықтағы утилитарлық қаладан Батыс Техастың маңызды білім беру және экономикалық орталығына дейін. Мұнда готика немесе барокко сияқты көне стильдер жоқ, бірақ XX ғасыр қала ландшафтында айқын және әртүрлі із қалдырып, оның бірегей келбетін қалыптастырды.

Испандық Ренессанс және білім беру орталығының дүниеге келуі

Лаббоктың ең маңызды және танымал сәулет стилі — Испандық колониялық ренессанс (Spanish Renaissance Revival). Бұл стиль 1923 жылы Техас технологиялық колледжінің (қазіргі университет) негізі қалануының арқасында қаланың визит карточкасына айналды. Бүкіл бастапқы кампус дәл осы эстетикада жобаланған, оған қызыл плиткалы шатырлар, ашық түсті сыланған қабырғалар, аркалар, мұнаралар және бай безендірілген бөлшектер тән. Университеттің әкімшілік ғимараты және оның аумағындағы басқа да тарихи құрылыстар осы стильдің хрестоматиялық үлгілері болып табылады және қаладағы көптеген басқа ғимараттардың стилін айқындап берді.

Ар-декодан ғасыр ортасындағы модернизмге дейін

1930-шы және 1940-шы жылдары, дүниежүзілік соғыстар арасындағы кезеңде, Лаббокта Ар-деко стиліндегі және оның неғұрлым ұстамды нұсқасы Стримлайн-модерн стиліндегі ғимараттар пайда болды. Бұл стильдерді геометриялық ою-өрнектермен және жұмыр пішіндермен ерекшеленетін кейбір ескі коммерциялық құрылыстар мен театрлардан байқауға болады. 1950-ші және 1960-шы жылдардағы соғыстан кейінгі бум өзімен бірге ғасыр ортасындағы модернизм (Mid-Century Modern) сәулетін ала келді, бұл тұрғын үй құрылысында, мотельдер мен қоғамдық ғимараттарда қарапайым сызықтарымен, үлкен терезелерімен және ландшафтпен үйлесімділігімен көрініс тапты.

1970 жылғы торнадо және брутализм дәуірі

1970 жылғы жойқын торнадо Лаббоктың қала құрылысын дамытудағы қайғылы, бірақ бетбұрысты сәт болды. Әсіресе қала орталығындағы ауқымды реконструкция брутализм және кейінгі модернизм стиліндегі көптеген ғимараттардың пайда болуына әкелді. Бұл құрылыстарға жаппай бетон конструкциялары, қатаң геометриялық пішіндер және минималды декор тән. Осы дәуірдің жарқын үлгісі — Great Plains Life Building ғимараты, ол зақымдалса да, аман қалып, қаланың төзімділігінің символына айналды. Бұл кезең даунтаунның келбетін түбегейлі өзгертті.

Қазіргі заманғы даму

XX ғасырдың соңынан бүгінгі күнге дейін Лаббок сәулеті постмодернизм және қазіргі заманғы стильдер арнасында дамып келеді. Техас технологиялық университетінің жаңа корпустары, Денсаулық сақтау ғылыми орталығы (Health Sciences Center) және жақында салынған Бадди Холли орындаушылық өнер және ғылым орталығы (Buddy Holly Hall of Performing Arts and Sciences) шыны, болат және күрделі пішіндерді қолдануды көрсетіп, тарихи құрылыстармен қарама-қайшылық тудырады және қаланың болашаққа ұмтылысын бейнелейді.

Лаббокпен байланысты көрнекті тұлғалар

«Жазықтар орталығы» ретінде танымал Лаббок музыка, спорт және мәдениетте айтарлықтай із қалдырған көптеген талантты және ықпалды адамдардың отаны немесе өміріндегі маңызды кезеңі болды.

• Бадди Холли (Buddy Holly)

  Музыкант, әнші, әндер авторы
  1936 жылы Лаббокта дүниеге келген Бадди Холли рок-н-роллдың пионерлерінің бірі болды. Қайғылы түрде қысқа болған мансабына қарамастан, оның ерекше ән айту мәнері мен студиядағы эксперименттерін қамтитын жаңашыл стилі The Beatles және The Rolling Stones сияқты аңыздарға үлкен әсер етті. Оның мұрасы Лаббоктағы Бадди Холли орталығында және жыл сайынғы музыкалық фестивальдерде мәңгі сақталған.

• Мак Дэвис (Mac Davis)

  Кантри-әншісі, әндер авторы, актер
  Мак Дэвис Лаббокта дүниеге келіп, өскен. Ол 1970-ші жылдары "Baby, Don't Get Hooked on Me" хитімен жеке орындаушы ретінде кеңінен танымал болды. Сонымен қатар, ол Элвис Преслиге (мысалы, "In the Ghetto" және "A Little Less Conversation"), Кенни Роджерске және басқа да көптеген адамдарға хиттер шығарған жемісті әндер авторы болды.

• Уэйлон Дженнингс (Waylon Jennings)

  Музыкант, әнші, «аутло-кантри» қозғалысының көшбасшысы
  Дженнингс көршілес Литлфилдте дүниеге келгенімен, оның мансабы Лаббокпен тығыз байланысты. Жастық шағында ол жергілікті радиостанцияда диджей болып жұмыс істеді және оның алғашқы жазбаларын шығарған және соңғы турына басс-гитарист ретінде алған Бадди Холлидің шәкірті болды. Дженнингс Нэшвиллдің консервативті қағидаларына қарсы шығып, «заңнан тыс кантри» жанрындағы негізгі тұлғалардың біріне айналды.

• Натали Мейнс (Natalie Maines)

  Әнші, әндер авторы, The Chicks тобының вокалисі
  Лаббокта дүниеге келген Натали Мейнс — әлемге әйгілі The Chicks (бұрынғы Dixie Chicks) кантри-тобының жетекші вокалисі. Оның қуатты дауысы мен әлеуметтік мәселелер бойынша батыл ұстанымы оны заманауи кантри-музыкасындағы ең танымал және ықпалды тұлғалардың біріне айналдырды. Оның жетекшілігімен топ көптеген Грэмми марапаттарын жеңіп алды.

• Патрик Махоумс (Patrick Mahomes)

  Спортшы, НФЛ квотербегі
  Ол Лаббокта тумаса да, Патрик Махоумс Техас технологиялық университетінің командасындағы жарқын мансабының арқасында қаланың нағыз иконасына айналды. Дәл осы жерде ол НФЛ супержұлдызы және «Канзас-Сити Чифс» құрамында көптеген Супербоул чемпионы болғанға дейін өз ұрпағының ең талантты квотербектерінің бірі ретінде өзін көрсетті. Ол университеттің дамуына қомақты қайырымдылық қаражат бөліп, онымен тығыз байланысын сақтап келеді.

• Джо Эли (Joe Ely)

  Музыкант, әнші, әндер авторы
  Лаббок тумасы Джо Эли — техас музыкасының көрнекті өкілдерінің бірі, өз шығармашылығында хонки-тонк, кантри және рок-н-роллды ұштастырады. Ол басқа талантты музыканттармен бірге Лаббоктың музыкалық сахнасының бөлігі болды және аймақтың бірегей дыбысының қалыптасуына айтарлықтай үлес қосты.