Kingman

Негізінің қалануы және теміржол дәуірі

Кингманның тарихы Жабайы Батысты белсенді игеру дәуірінен бастау алады. Қала 1882 жылы салынып жатқан Атлант және Тынық мұхиты теміржолының (кейінірек әйгілі Санта-Фе жүйесіның бөлігі болған) желісіндегі қарапайым теміржол айрығы ретінде құрылды. Елді мекен өз атауын Аризонаның осы күрделі ландшафты арқылы жол салуды басқарған талантты инженер-геодезист Льюис Кингманның құрметіне алды.

Қалыптасудың негізгі факторлары

Құрылысшылардың уақытша лагерінің маңызды аймақтық орталыққа айналуы географиялық және экономикалық жағдайлардың сәтті үйлесуіне байланысты болды:

• Көлік торабы: Теміржол шөл арқылы өтетін тауарлар мен қоныс аударушылардың тұрақты ағынын қамтамасыз ете отырып, қала өмірінің басты күре тамырына айналды.
• Географиялық жағдайы: Уалапай аңғарында орналасқан, Сербат және Уалапай тау жоталарымен қорғалған қала маңызды сауда жолдарының қиылысында болды.
• Саяси мәртебесі: 1887 жылдың өзінде-ақ Кингман Мохаве округінің әкімшілік орталығы болып сайланды, бұл оның ықпалын нығайтып, мемлекеттік мекемелерді тартты.

Ерте мәдени және экономикалық ерекшеліктер

XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Кингман экономикасы айналадағы жерлердің байлығы арқасында өркендеді. Қала айналасындағы таулар алтын, күміс және басқа да минералдардың кен орындарына бай болды, бұл Кингманды көптеген шахтерлер мен кен іздеушілер үшін жабдықтау және демалыс орталығына айналдырды.

Сонымен қатар мал шаруашылығы дамыды: теміржолдың арқасында жергілікті ранчолар малды елдің ірі нарықтарына оңай жібере алды. Ерте Кингман мәдениеті фронтирдің қатал рухын жайлылық пен өркениетке деген ұмтылыспен ұштастырды, бұл қонақ үйлердің, салундардың, содан кейін мектептер мен шіркеулердің жедел құрылысынан көрінді.

Кингман тарихының негізгі белестері

• 1882 — Атлант және Тынық мұхиты теміржолының салынып жатқан желісіндегі теміржол айрығы ретінде елді мекеннің негізі қалануы.
• 1887 — Кингман бұл мәртебені Минерал-Парк қаласынан иеленіп, Мохаве округінің әкімшілік орталығына айналады.
• 1909 — Қаланы және айналадағы шахталарды энергиямен қамтамасыз еткен электр станциясы (Powerhouse) ғимаратының құрылысы аяқталды.
• 1926 — Қала арқылы аңызға айналған 66-трасса (U.S. Route 66) өтіп, оны саяхатшылар үшін маңызды транзиттік пунктке айналдырады.
• 1929 — Алғашқы трансконтиненталды жолаушылар авиажелісінің негізгі буынына айналған Порт-Кингман әуежайының ашылуы.
• 1942 — Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында мыңдаған борттық атқыштар дайындықтан өткен Кингман армия әуеайлағының (Kingman Army Airfield) құрылуы.
• 1952 — Кингман ресми түрде өзінің қалалық кеңесін құрып, инкорпорацияланған қала мәртебесін алады.
• 1979 — Тарихи орталықты айналып өтіп, негізгі көлік ағынын қабылдаған I-40 штаттаралық автомагистралі учаскесі құрылысының аяқталуы.
• 1987 — Қалада Аризонаның тарихи 66-трассасы қауымдастығының негізі қаланды, бұл «Жолдардың анасына» деген туристік қызығушылықтың қайта жандануына бастау болды.
• 1997 — Тарихи электр станциясы ғимараты қайта жаңартудан кейін қаланың басты туристік орталығы және мұражайы ретінде ашылады.

Қаланың даму және өзгеру кезеңдері

Кингманның эволюциясы — бұл шөлдегі қарапайым станциядан Аризонаның маңызды логистикалық және туристік орталығына дейінгі жол. Қала тарихындағы әрбір белес оның келбетін өзгертіп қана қоймай, жаңа экономикалық мүмкіндіктер ашты.

• Әкімшілік орталықтың қалыптасуы (1887)
  Мохаве округінің орталығы мәртебесін алу урбанизацияға алғашқы қуатты серпін болды. Бұл қалаға заңгерлерді, шенеуніктерді және бизнесмендерді тартты, бұл сот ғимаратын қоса алғанда, күрделі ғимараттардың салынуына және тұрақты қалалық инфракұрылымның қалыптасуына ықпал етті.

• 66-трассаның алтын ғасыры (1926 жылдан бастап)
  Қала орталығы арқылы аңызға айналған тас жолдың тартылуы Кингман экономикасын түбегейлі өзгертті. Қала мотельдер, жанармай құю станциялары мен дайнерлер желісімен толығып, 66-маршруттың «жүрегіне» айналды. Бұл бірегей сәулеттік бейнені және қаланы осы уақытқа дейін асырап отырған қонақжайлылық мәдениетін қалыптастырды.

• Авиациялық бум және әскери база (1940 жж.)
  Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде армия әуеайлағының ашылуы демографиялық жарылысқа әкелді. Мыңдаған әскери қызметшілер мен азаматтық персонал аймақты жандандырды, ал авиацияға арналған инфракұрылымның құрылуы болашақ көліктік дамудың негізін қалады.

• Постиндустриалды конверсия (1950 жж. – 1970 жж.)
  Соғыстан кейін бұрынғы әуеайлақ аумағы Кингман индустриалды паркіне сәтті айналдырылды. Бұл шешім туризм мен пайдалы қазбаларды өндіруге толық тәуелділіктен өндіріс пен логистикаға көшу арқылы экономиканы әртараптандыруға мүмкіндік берді.

• I-40 автомагистралінің құрылысы (1970 жж. соңы)
  Штаттаралық магистральдің іске қосылуы транзиттік ағынды тарихи орталықты айналып өтуге бағыттады. Бұл қиындық тудырғанымен, нәтижесінде нақты аудандастыруға әкелді: заманауи бизнес трассаға жақындады, ал тарихи орталық XX ғасырдың ортасындағы шынайы атмосфераны сақтап қала алды.

• Мәдени ренессанс және ностальгиялық туризм (1990 жж. – бүгінгі күн)
  Тарихи электр станциясын (Powerhouse) қайта жаңарту және оны туристік орталыққа айналдыру дамудың жаңа стратегиясын белгіледі. Қала өзін «ескі Америка» рухының сақтаушысы ретінде брендтеп, өз мұрасына ставка жасады, бұл жыл сайын мыңдаған халықаралық туристерді тартады.

Сәулеттік бейнесі және қала құрылысы

Кингман сәулеті — бұл Американың Оңтүстік-Батысының көрнекі шежіресі. Мұнда пионерлер дәуірінің қатал функционализмі XX ғасырдың басындағы әкімшілік ғимараттардың талғампаздығымен және автомобиль мәдениетінің жарқын, ностальгиялық эстетикасымен ұштасады. Қаланың қала құрылысы құрылымы сызықтық түрде дамыды: алдымен Санта-Фе теміржолының бойымен, содан кейін аңызға айналған 66-трассаның (Энди Дивайн даңғылы) бойымен созылды.

Негізгі сәулеттік дәуірлер мен стильдер

Қаланың келбетінен құрылыста өз ізін қалдырған үш негізгі кезеңді бөліп көрсетуге болады:

• Игеру және теміржол дәуірі (1880–1910 жж.)
  Ерте Кингман жергілікті жанартаулық туфтан салынған утилитарлық ғимараттармен салынды. Бұл қалаға қатал және тиянақты көрініс берді. Осы кезеңде шөлге «өркениетті» стиль әкелудің алғашқы әрекеттері де пайда болды.
  Сипатты стильдер: Вернакулярлық сәулет (халықтық сәулет), Колониялық жаңғыру.

• Әкімшілік өркендеу кезеңі (1910–1930 жж.)
  Округтің маңызды орталығына айналған қала күрделі құрылысқа инвестиция сала бастады. Билік пен тұрақтылықты бейнелейтін, сол кездегі танымал ұлттық стильдерде орындалған ғимараттар пайда болды.
  Сипатты стильдер: Неоклассицизм, Миссионерлік стиль (Mission Revival).

• 66-трассаның алтын ғасыры (1930–1960 жж.)
  Автомобиль туризмінің дамуымен сәулет жүргізушілердің назарын аударуға жұмыс істей бастады. Ғимараттар жарқын бола түсті, неонды маңдайшалар мен жол бойындағы Америкаға тән формалар пайда болды.
  Сипатты стильдер: Стримлайн-модерн, Гуги (Googie), коммерциялық эклектика.

Қала келбетін қалыптастырған маңызды ғимараттар

Кингманның бірнеше негізгі нысандары өздерінің сәулеттік бағыттарының жарқын өкілдері болып табылады және туристер үшін басты бағдар ретінде қызмет етеді:

• Мохаве округінің сот ғимараты (Mohave County Courthouse): 1915 жылы салынған бұл монументалды құрылыс неоклассицизм стилінде орындалған. Қатаң бағаналар, симметрия және сұр тасты пайдалану дамып келе жатқан қаладағы заң мен тәртіптің маңыздылығын баса көрсетеді.
• Электр станциясы (The Powerhouse): XX ғасырдың басында салынған, бүгінде ол туристік орталық пен мұражайдың үйі болып табылады. Ғимарат — аймақтың испан мұрасына сілтеме жасайтын өзіне тән аркалы терезелерімен, сылағымен және парапеттерімен миссионерлік стильдің (Mission Revival) керемет үлгісі.
• Бонелли үйі (Bonelli House): 1915 жылғы тұрғын үй сәулетінің үлгісі. Жергілікті ақшыл туфтан англо-территориялық стиль мен классикалық америкалық коттедж элементтерін үйлестіретін стильде салынған. Ғимарат ауқатты отбасылардың сәулетті шөлдің ыстық климатына қалай бейімдегенін көрсетеді (кең верандалар, қалың қабырғалар).
• El Trovatore мотелі: 66-трасса дәуірінің жарқын өкілі. Оның әйгілі неонды маңдайшасы мен «автомобиль ауласы» стиліндегі жоспарлануы XX ғасырдың ортасындағы саяхатшыларға арналған коммерциялық сәулетті көрсетеді.

Көрнекті тұлғалар мен атақты қонақтар

Кингман тарихы инженерлердің, Голливуд жұлдыздарының және авиаторлардың тағдырларымен тығыз байланысты. Міне, қала шежіресінде айтарлықтай із қалдырған немесе өз есімімен оны танымал еткен адамдардың тізімі.

• Льюис Кингман (Lewis Kingman)
  Теміржол инженері және геодезист
  Қалаға өз есімін берген адам. 1880-ші жылдары ол шөлдің осы күрделі учаскесі арқылы теміржол құрылысы мен іздестіру жұмыстарын басқарды. Қазіргі қала өскен станцияның орнын дәл сол таңдаған болатын.

• Энди Дивайн (Andy Devine)
  Голливудтың характерлі актері
  Балалық шағы Кингманда өткен қаланың ең танымал тұрғыны. Вестерн жұлдызы және бірегей қарлыққан дауыстың иесі, ол әрқашан туған жері туралы жылы лебіз білдіретін. Оның құрметіне қаланың басты көшесі (Andy Devine Avenue) аталған, ол тарихи 66-трассаның бөлігі болып табылады, ал жергілікті мұражайда оған кең көлемді экспозиция арналған.

• Кларк Гейбл және Кэрол Ломбард (Clark Gable & Carole Lombard)
  Голливудтың алтын ғасырының аңыздары
  Олар мұнда тұрмаса да, 1939 жылғы сапары тарихи оқиғаға айналды. Жұлдызды жұп Лос-Анджелестің папараццилерінен қашу үшін құпия үйлену тойына Кингманды таңдады. Бұл оқиға қаланың «Тарихи 66-маршруттың жүрегі» және неке қиюға арналған танымал орын ретіндегі беделін нығайтты.

• Чарльз Линдберг (Charles Lindbergh)
  Пионер-авиатор
  Атақты ұшқыш Кингманның авиациялық торап ретінде қалыптасуында шешуші рөл атқарды. 1929 жылы ол алғашқы трансконтиненталды жолаушылар авиамаршрутының ашылуына қатысты, оның маңызды аялдамасы Порт-Кингман әуежайы болды.

• Эдвард Фицджеральд Бил (Edward Fitzgerald Beale)
  Зерттеуші және Әскери-теңіз күштерінің лейтенанты
  XIX ғасырдың ортасында түйелер керуенін пайдаланып, осы жерлер арқылы әйгілі «Бил арба жолын» (Beale Wagon Road) салды. Оның маршруты болашақ теміржол мен аңызға айналған 66-тас жолының негізі болып, аймақтың көліктік тағдырын айқындады.

• Даг Мирабелли (Doug Mirabelli)
  Кәсіби бейсболшы
  Спортта үлкен жетістіктерге жеткен Кингман тумасы. Бейсболдың бас лигасында (MLB) өнер көрсетіп, «Бостон Ред Сокс» құрамында Әлемдік серияның екі дүркін чемпионы атанды, ол жергілікті тұрғындардың мақтанышы болып табылады.

• Пол Каланити (Paul Kalanithi)
  Нейрохирург және жазушы
  Әлемге әйгілі «Тыныс ауаға айналғанда» бестселлерінің авторы. Каланити балалық және жастық шағының едәуір бөлігін Кингманда өткізіп, Стэнфорд пен Йельді бағындыруға кетпес бұрын жергілікті мектепті бітірген.