Hershey

Милтон Хершидің негізін қалауы және пайымы

Херши қаласының тарихы оның өздігінен емес, кондитер магнаты Милтон С. Хершидің идеясының арқасында пайда болғандығымен бірегей. Қала тарихының ресми бастауы 1903 жыл болып саналады, сол кезде Дерри-Черч шағын елді мекенінің орнында жаңа шоколад фабрикасының іргетасы қаланды. Милтон Херши жай ғана өндіріс емес, толыққанды қауымдастық құру үшін туған жеріне оралуды шешті.

Даму факторлары және география

«Шоколад қаласын» салу үшін орын таңдау кәсіпорынның табысқа жетуінің кепіліне айналған прагматикалық экономикалық және географиялық себептерге байланысты болды:

• Шикізатқа қолжетімділік: Пенсильванияның айналасындағы фермерлік алқаптар Херши рецепті бойынша сүтті шоколад өндірудің негізгі ингредиенті болған жаңа піскен сүттің үздіксіз жеткізілуін қамтамасыз етті.
• Көлік қолжетімділігі: Теміржол желілерінің болуы какао бұршақтары мен қантты оңай жеткізуге, сондай-ақ дайын өнімді бүкіл елге жіберуге мүмкіндік берді.
• Еңбек ресурстары: Жайлы өмір сүру жағдайларын жасау айналадағы аудандардан адал және еңбекқор жұмысшыларды тартты.

Бірегей бау-бақша қала моделі

Херши басынан бастап жоспарлы «бау-бақша қала» ретінде дамыды. Сол кездегі типтік индустриялық кенттерден айырмашылығы, мұнда өмір сүру сапасына баса назар аударылды. Фабрика қызметкерлері үшін электр жарығы мен су құбыры бар сапалы үйлер салынды, қоғамдық көлік жүйесі (троллейбустар) құрылды, мектептер мен банктер ашылды. Қаланың ерте мәдениетінің маңызды бөлігі 1906 жылы жұмысшылардың демалуына арналған саябақтың ашылуы болды, ол уақыт өте келе әлемге әйгілі Hersheypark-қа айналды.

Херши хронологиясы

• 1903 — Милтон Херши Дерри-Черч елді мекенінде шоколад фабрикасының құрылысын бастап, болашақ қаланың негізін қалады.
• 1905 — Фабрика құрылысы аяқталып, көпшілікке қолжетімді сүтті шоколадтың жаппай өндірісі іске қосылды.
• 1906 — Бастапқыда компания қызметкерлеріне арналған демалыс аймағы ретінде ойластырылған Херши саябағының (Hersheypark) ресми ашылуы.
• 1907 — Брендтің ең танымал өнімдерінің біріне айналған әйгілі Hershey’s Kisses кәмпиттері алғаш рет таныстырылды.
• 1909 — Милтон мен Кэтрин Херши жетім ұлдарға арналған Херши өнеркәсіптік мектебінің (қазіргі Milton Hershey School) негізін қалады.
• 1918 — Негізін қалаушы компанияның барлық акцияларын мектептің траст қорына өткізіп, оның алдағы ондаған жылдар бойы қаржыландырылуын қамтамасыз етті.
• 1927 — Қаланы дамытудың ауқымды жоспары аясында тұрғын кварталдар мен қоғамдық ғимараттар құрылысының басталуы.
• 1933 — Ұлы депрессияның қызған шағында сәнді The Hotel Hershey қонақ үйі ашылып, оның құрылысы көптеген жергілікті тұрғындарға жұмыс берді.
• 1936 — Американдық хоккей лигасындағы ең көне үздіксіз жұмыс істейтін командаға айналған Hershey Bears кәсіби хоккей командасы құрылды.
• 1945 — Қала мен компанияның негізін қалаушы Милтон С. Херши дүниеден озды.
• 1963 — Қордың қолдауымен Пенсильвания штаты университетінің медициналық колледжі үшін негіз болған Милтон С. Херши атындағы медициналық орталық ашылды.
• 1973 — Hershey’s Chocolate World — аттракциондары мен дүкендері бар ауқымды туристік орталық ашылды.
• 2012 — Әлемдегі ең технологиялық зауыттардың бірі West Hershey Plant-тың ашылуымен өндірістік қуаттарды кеңейту аяқталды.

Қала трансформациясының негізгі кезеңдері

Хершидің дамуы — бір индустрияның күрделі қалалық экожүйені құрудың локомотивіне қалай айнала алатындығының мысалы. Міне, «Жер бетіндегі ең тәтті жердің» қазіргі бейнесі мен экономикасын анықтаған басты белестер:

• Жаппай өндірісті іске қосу (1905). Фабриканың ашылуы тыныш ауылдық жерді қуатты индустриялық торапқа айналдырды. Бұл оқиға мыңдаған жұмыс орындарын құрып қана қоймай, сонымен қатар бүкіл Пенсильванияда сүтті мал шаруашылығының дамуына серпін беріп, жергілікті фермерлерді кепілді өткізу нарығымен қамтамасыз етті.
• «Бау-бақша қала» тұжырымдамасын жүзеге асыру (1903–1915). Сол кездегі типтік өнеркәсіптік кенттерден айырмашылығы, Херши учаскелері бар кірпіш үйлермен, саябақтармен және дамыған қоғамдық көлік жүйесімен салынды. Бұл қала құрылысы шешімі өмір сүрудің жоғары стандарттарын қалап, білікті мамандарды тартты.
• Траст қорын құру (1909–1918). Компанияның бақылау пакетін Милтон Херши мектебіне беру бірегей экономикалық прецедент болды. Бұл шешім корпорацияның пайдасы қалада мәңгі қалатынына, білім беру мен әлеуметтік жобаларды қаржыландыруға кепілдік берді, бұл бүгінгі күнге дейін аймақтың тұрақтылығын қамтамасыз етеді.
• «Ұлы құрылыс науқаны» (1930-жылдар). Ұлы депрессия жылдарында тұрғындарды жұмыссыздықтан құтқару үшін Милтон Херши ауқымды құрылысты бастады. Сәнді The Hotel Hershey, қоғамдық орталық пен спорт аренасының пайда болуы адамдарға табыс беріп қана қоймай, қаланың сәулеттік және мәдени бейнесін қалыптастырды.
• Ғылыми-медициналық бетбұрыс (1963). Медициналық орталықтың (Penn State Health Milton S. Hershey Medical Center) ашылуы маңызды экономикалық трансформацияны білдірді. Қала монопрофильді (тек шоколадқа байланған) болуды тоқтатып, денсаулық сақтау мен ғылымның ірі өңірлік хабына айналды.
• Туристік брендтің қалыптасуы (1973). Hershey’s Chocolate World кешенінің ашылуы қонақжайлылық индустриясындағы бетбұрыс нүктесі болды. Осы сәттен бастап қала халықаралық отбасылық курорт мәртебесін біржола бекітті, мұнда туризм өндіріспен қатар экономиканың тең құқылы драйверіне айналды.

Қала құрылысы тұжырымдамасы: Индустриялық утопия

Хершидің сәулеттік бейнесі оның ретсіз емес, нақты бас жоспарға сәйкес қалыптасқандығымен бірегей. Милтон Херши сол кездегі барактары бар сұр өнеркәсіптік кент идеясынан бас тартты. Оның орнына «бау-бақша қала» тұжырымдамасы жүзеге асырылды. Қала жоспары кең көшелерімен, саябақ аймақтарының көптігімен және өндірістік қуаттардың тұрғын үйлермен үйлесімді байланысымен ерекшеленеді.

Сәулеттік дәуірлер мен стильдер

Қала құрылысы оның экономикалық даму кезеңдерін нақты көрсетеді, мұнда утилитарлық қоғамдық игілік үшін жасалған сән-салтанатпен ұштасады.

• Индустриялық стиль және Колониялық жаңғыру (1903–1920-жылдар). Ертерек кезең қаланың жүрегіне айналған монументалды кірпіш ғимарат — шоколад фабрикасының құрылысымен сипатталады. Жұмысшыларға арналған тұрғын үйлер негізінен Colonial Revival (Колониялық жаңғыру) және викториялық стильде салынды: жайлы отбасылық атмосфераны құруға арналған кіреберісі бар ұқыпты кірпіш үйлер.
• Жерорта теңізі жаңғыруы және Эклектика (1930-жылдар). Ұлы депрессия кезеңі «Ұлы құрылыс науқаны» уақыты болды. Тұрғындарды жұмыспен қамтамасыз ету үшін Милтон Херши зәулім қоғамдық ғимараттардың құрылысын бастады. Бұл кезеңде негізін қалаушының саяхаттарынан шабыт алған стильдер басым: испан колониялық стилі, итальяндық ренессанс және ар-деко элементтері.
• Модернизм және Функционализм (1960-жылдардан қазіргі уақытқа дейін). Медициналық орталықтың дамуымен және туристік инфрақұрылымның кеңеюімен қалада заманауи стильдегі ғимараттар пайда болды. Оларға ғылым мен медицинаның функционалдық міндеттеріне жауап беретін бетонды, шыныны пайдалану және қатаң геометриялық формалар тән.

Қала бейнесін қалыптастырған маңызды ғимараттар

Бірнеше негізгі құрылыстар Хершидің визуалды кодын анықтайды және басты бағдарлар болып табылады:

• Херши қонақ үйі (The Hotel Hershey). 1933 жылы төбеде салынған қонақ үй Жерорта теңізі стилінің жарқын үлгісі болып табылады. Оның сәулеті Каирдегі атақты Heliopolis қонақ үйінен шабыт алған: плиткамен қапталған шатырлы мұнаралар, фонтандары бар ішкі аулалар және мозаикалық едендер Пенсильванияның қақ ортасында еуропалық курорттық атмосфераны құрайды.
• Херши театры (Hershey Theatre). 1929–1933 жылдар аралығында салынған қоғамдық орталықтың асыл тасы. Театрдың интерьері таңғажайып эклектиканы білдіреді: аспанды бейнелейтін «атмосфералық» төбе және венециялық готика мен византиялық стиль элементтерін біріктіретін декор.
• Түпнұсқа шоколад фабрикасы. «HERSHEY» атауы жазылған әйгілі түтін мұржалары бар қызыл кірпіштен салынған массивті кешен. Бұл өндірістің қуаты мен тұрақтылығын бейнелейтін XX ғасырдың басындағы американдық өнеркәсіптік сәулет өнерінің классикалық үлгісі.
• Медициналық орталық (Milton S. Hershey Medical Center). 1960-жылдары ашылған ауқымды кешен институционалдық модернизмнің үлгісі болып табылады. Оның қатаң сызықтары мен функционалдылығы 30-жылдардың романтикалық сәулетімен қарама-қайшы келіп, қала тарихындағы жаңа дәуірді білдіреді.

Хершидің көрнекті тұлғалары

Херши тарихы оның өнеркәсіптік қуатын құрған, әлеуметтік ортасын қалыптастырған немесе әлемдік аренадағы жетістіктерімен қаланы танымал еткен адамдармен тығыз байланысты.

• Милтон Снейвли Херши (1857–1945)
  Hershey Chocolate Company компаниясының негізін қалаушы және филантроп
  Есімі қалаға берілген адам. Ол сүтті шоколад өндірісінде төңкеріс жасап, оны бұқараға қолжетімді етіп қана қоймай, жұмысшылары үшін бірегей қалалық инфрақұрылым салды. Оның басты мұрасы — жетім балаларға арналған Милтон Херши мектебін құру, оған ол өзінің бүкіл байлығын өсиет етіп қалдырды.
• Кэтрин «Китти» Херши (1872–1915)
  Қоғам қайраткері және меценат
  Милтон Хершидің жұбайы, қаланың әлеуметтік өмірінде шешуші рөл атқарды. Жетім ұлдарға арналған мектеп ашу идеясы оған тиесілі болды, ол отбасының басты қайырымдылық жобасына айналды. Оның мейірімділігі мен қолдауы қала дамуының гуманитарлық бағытын айтарлықтай айқындады.
• Гарри Бернетт Риз (1879–1956)
  Өнертапқыш және кәсіпкер
  Херши сүт фермасының бұрынғы қызметкері, Милтонның табысынан шабыт алып, өз үйінің жертөлесінде өз ісін бастады. Ол арахис майы қосылған әйгілі Reese’s Peanut Butter Cups тостағандарын жасады. Кейіннен оның компаниясы Херши империясымен бірікті, ал өнім АҚШ-тағы ең көп сатылатын өнімдердің біріне айналды.
• Уильям Мюрри (1873–1950)
  Hershey Chocolate Company президенті
  Милтон Хершидің оң қолы, компанияны 40 жылдан астам басқарды. Ол тек дарынды менеджер ретінде ғана емес, сонымен қатар M&M’s брендін құруда Брюс Мюррейдің (Mars негізін қалаушының ұлы) серіктесі ретінде де танымал (атауындағы екінші «М» әрпі Мюрриді білдіреді), оны өндіру үшін Херши шоколады пайдаланылды.
• Ричард Уинтерс (1918–2011)
  АҚШ армиясының майоры, Екінші дүниежүзілік соғыс ардагері
  Аңызға айналған «E» ротасының (Easy Company) командирі, оның тарихы «Қарулас бауырлар» (Band of Brothers) сериалына арқау болды. Соғыстан кейін Уинтерс Хершиге қоныстанып, онда көптеген жылдар бойы тұрып, жұмыс істеді және жергілікті қауымдастықтың құрметті мүшесіне айналды.
• Сэмюэл Хинкл (1900–1984)
  Химик және компания президенті
  Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында американдық армияға арналған арнайы термотөзімді шоколад — «Ration D» далалық рационын әзірлеуді басқарып, шешуші рөл атқарды. Оның жұмысының арқасында компания жеңіске қосқан үлесі үшін беделді «Army-Navy E Award» марапатын алды.
• Кристиан Пулишич (1998 ж.т.)
  Кәсіби футболшы
  Херши тумасы, әлемдік футбол жұлдызына айналды. Еуропаның жетекші клубтарында ойнап, тарихтағы ең табысты американдық ойыншылардың бірі болды және «Капитан Америка» лақап атын алды. Оның жетістігі қаланың спорт мектебіне назар аудартады.